Dramatopisarski debiut Władysława Stanisława Reymonta. Za późno (1899) w świetle brulionów

Jadwiga Goniewicz-Potocka

doi:10.18778/2299-7458.14.07

Autor

Jadwiga Goniewicz-Potocka Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-5715-2772

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.14.07

Słowa kluczowe:

proces twórczy, krytyka gentyczna, archiwum pisarza, Władysław Reymont, jednoaktówka, Młoda Polska

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest jednoaktówce Za późno Władysława St. Reymonta – jego pierwszemu dramatowi wystawionemu na deskach teatru. Sztuka powstawała w pierwszym kwartale 1899 roku, a swoją sceniczną premierę miała 28 kwietnia 1899 roku. Niedrukowany nigdy utwór zachował się w trzech wersjach rękopiśmiennych. W niniejszym artykule zostały one poddane oglądowi z perspektywy krytyki genetycznej, dzięki której przeanalizowano zmiany nanoszone w kolejnych manuskryptach i prześledzono etapy procesu twórczego Reymonta. Poprzez analizę utworu i jego recepcji usiłowano także odpowiedzieć na pytanie, z czego wynikało „teatralne niespełnienie” autora.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Jadwiga Goniewicz-Potocka - Uniwersytet Łódzki

Jadwiga Goniewicz-Potocka – dr, asystentka w Zakładzie Literatury XIX wieku Uniwersytetu Łódzkiego. Autorka rozprawy doktorskiej W cieniu „Śmierci”. Życie i twórczość Ignacego Dąbrowskiego (1869–1932), artykułów naukowych z zakresu historii literatury przełomu wieków XIX i XX oraz edytorstwa, publikowanych m.in. w „Pamiętniku Literackim”, „Sztuce Edycji” czy „Roczniku Historii Prasy Polskiej”; współautorka dwutomowej edycji pism Włodzimierza Kirchnera. Od 2023 roku wykonawczyni w grancie NPRH: „Literacka i rodzinna korespondencja Zofii Kossak – edycja krytyczna”. Główne zainteresowania naukowe: polska proza przełomu XIX i XX wieku, egodokumenty, edytorstwo, dyskurs maladyczny.

Bibliografia

Antoniuk M., Przyjemność przed-tekstu. Proces tekstotwórczy jako temat dla polskiego „literaturoznawstwa (w) przyszłości”, „Er(r)go. Teoria–Literatura– Kultura” 2017, nr 1, s. 23–36.

Bartyzel M., Teatralne niespełnienie, [w:] Reymont. Dwa końce wieku, red. M. Swat-Pawlicka, Kraków 2001, s. 122–143.

Biasi P.-M. de, Genetyka tekstów, przeł. F. Kwiatek, M. Prussak, Warszawa 2015.

Bogusławski W., Na scenie i na estradzie, „Tygodnik Ilustrowany” 1899, nr 51, s. 1009–1010.

Chruściński K., Reymont i Cazin – dzieje współpracy, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 193–202.

Dawidowicz-Chymkowska O., Przez kreślenie do kreacji. Analiza procesu twórczego zapisanego w brulionach dzieł literackich, Warszawa 2007.

Dybizbański M., Władysława Reymonta zmagania z dramatyczną formą „Chłopów”, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, A. Sell, M. Wedemann, Poznań 2017, s. 377–390.

Ferrer D., Groden M., Introduction: A Genesis of French Genetic Criticism, [w:] Genetic Criticism. Texts and Avant-textes, red. J. Deppman, D. Ferrer, M. Groden, Philadelphia 2004, s. 1–16.

Grzymała-Siedlecki A., Fantastyka żywota Reymontowego, [w:] A, Grzymała-Siedlecki, Niepospolici ludzie w dniu swoim powszednim, Kraków 1974, s. 246–277.

Jodełka-Burzecki T., Reymont przy biurku, Warszawa 1978.

Kruszewski W., Rękopisy i formy. Badanie literatury jako sztuka odnajdywania pytań, Lublin 2010.

Kuniczuk-Trzcinowicz A., Czytane pod skreśleniem. Sienkiewiczowskie bruliony nowel jako wskazówki do analizy procesu twórczego, Warszawa 2017.

Lam S., Laureat Nobla Wł. St. Reymont i kilka jego zwierzeń, „Naokoło Świata” 1924, nr 8, s. 5–24.

Lorentowicz J., Spojrzenie wstecz, Warszawa 1935.

Nouvelles diverses, „Bulletin Polonais” 1899, nr 130, s. 134–135.

Oracki T., Reymont – teatr – film – radio: rekonesans, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 173–186.

Parandowski J., Alchemia słowa, Warszawa 2020.

Pietkiewicz Z., Przegląd teatralny, „Prawda” 1899, nr 48, s. 574.

Reymont W.S., [Bruliony utworów prozą i dramatów z lat 1899–1900]. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rkps 6962/I, k. 315–346.

Reymont W.S., Korespondencja, oprac. B. Kocówna, Warszawa 2002.

Reymont W.S., Listy do rodziny, oprac. T. Jodełka-Burzecki, B. Kocówna, Warszawa 1975.

Reymont W.S., Za późno, 1899, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rkps 5245/I.

Rusek M., Miniaturowe światy. Z dziejów jednoaktówki w Młodej Polsce, Kraków 2007.

Simon L., Bibliografia dramatu polskiego 1765–1964, t. 2, Warszawa 1971.

Sobiecka A., Świat teatru w jednoaktówce przełomu XIX i XX wieku, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2008, nr 6, s. 119–134.

Sobieraj T., „Próba dramatyczna”. „Przegrana” Władysława Reymonta, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane i in., Poznań 2017, s. 391–400.

Utkowska B., Reymonta teksty możliwe. O późnych autografach pisarza, [w:] „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, A. Sell, M. Wedemann, Poznań 2017, s. 363–375.

Ziejka F., Władysława Stanisława Reymonta droga na francuski Parnas, „Pamiętnik Literacki” 1991, nr 82(4), s. 71–94.