Helena Radziszewska i jej rodzina. Suplement do Dzienników Stefana Żeromskiego

Beata Utkowska

doi:10.18778/2299-7458.14.02

Autor

Beata Utkowska Uniwersytet Jana Kochanowskiego https://orcid.org/0000-0002-6419-9237

DOI:

https://doi.org/10.18778/2299-7458.14.02

Słowa kluczowe:

Helena Radziszewska, Stefan Żeromski, dzienniki

Abstrakt

Artykuł stanowi próbę rekonstrukcji biografii Heleny z Zeitheimów Radziszewskiej (1855–1934) oraz dziejów jej rodziny. Helena była jedną z ważniejszych kobiet w życiu Stefana Żeromskiego, który darzył ją silnym uczuciem i poświęcił jej wiele stronic w młodzieńczych dziennikach. Do niedawna biografowie pisarza wiedzieli o Helenie tylko tyle, że była ona siostrą macochy Żeromskiego, kobietą niemal dziesięć lat od niego starszą, matką dwóch (potem trzech) córek, żoną naczelnika stacji Leona Radziszewskiego – i kochanką młodego Żeromskiego. Pierwszy niepełny biogram Heleny, zawierający niektóre informacje na temat jej rodziców, dwóch córek oraz męża, i urwany na wydarzeniach I wojny światowej, został opublikowany w Słowniku biograficznym do pierwszego tomu wydania krytycznego Dzienników pisarza (2021); skrótowy biogram jej męża – w Słowniku biograficznym do tomu drugiego (2023). Autorce artykułu udało się dotrzeć do nowych materiałów, które pozwoliły na dużo pełniejszą rekonstrukcję losów Radziszewskiej i jej rodziny.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Beata Utkowska - Uniwersytet Jana Kochanowskiego

Beata Utkowska – dr hab., prof. Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, kierowniczka Zakładu Literatury Polskiej; literaturoznawczyni, edytorka naukowa.
Jej zainteresowania obejmują przede wszystkim literaturę polską przełomu XIX i XX wieku. Autorka książki Poza powieścią. Małe formy epickie Reymonta (2004) oraz opracowań edytorskich: W.S. Reymont, Dziennik nieciągły. 1887–1924 (2009); S. Żeromski, Walka z szatanem (t. 1–3, Pisma zebrane, 2014– 2016), Turoń (Pisma zebrane, 2017); B. Prus, Lalka (t. 1–3, Pisma wszystkie, 2017; wspólnie z Józefem Bachórzem); S. Żeromski, Dzienniki (t. 1–2, Pisma zebrane, 2021–2023; wspólnie ze Zdzisławem Jerzym Adamczykiem).
Obecnie pracuje nad wydaniem krytycznym Faraona Bolesława Prusa i kolejnym tomem Dzienników Stefana Żeromskiego.

Bibliografia

Archiwum Państwowe w Poznaniu, Księga adresowa Poznania, sygn. 14327.

Dokumenty USC, Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu (parafia św. Marcina).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży (parafia rzymskokatolicka w Łomży).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Kielcach (Katedralna Parafia Rzymskokatolicka, parafia rzymskokatolicka w Daleszycach, parafia rzymskokatolicka w Chełmcach, parafia rzymskokatolicka w Bodzentynie, parafia rzymskokatolicka w Fałkowie).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Lublinie (parafia rzymskokatolicka w Białej, parafia rzymskokatolicka w Międzyrzecu).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Radomiu (parafia rzymskokatolicka w Kozienicach).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Siedlcach (parafia św. Stanisława, parafia rzymskokatolicka w Mińsku Mazowieckim).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Toruniu Oddział we Włocławku (parafia rzymskokatolicka we Włocławku).

Dokumenty USC, Archiwum Państwowe w Warszawie (parafia Matki Boskiej Loretańskiej, parafia św. Floriana, parafia św. Krzyża), Oddział w Otwocku (parafia rzymskokatolicka w Długiej Kościelnej), Oddział w Mławie (parafia rzymskokatolicka w Mławie).

„Dziennik Poznański” 1934, nr 268.

„Gazeta Handlowa” 1904, nr 129.

„Gazeta Rządowa Królestwa Polskiego” 1851, nr 128.

„Kalendarz Polski. Rocznik wychodźstwa polskiego w Rosji na rok 1916”.

„Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych” 1859, nr 39.

„Kurier Polski” 1904, nr 130.

„Kurier Warszawski” 1890, nr 23.

„Kurier Warszawski” 1904, nr 124.

„Rocznik Urzędowy Obejmujący Spis Naczelnych Władz Cesarstwa oraz Wszystkich Władz i Urzędników Królestwa Polskiego na rok 1850” (i lata 1851–1862).

„Rocznik Urzędowy Królestwa Polskiego” (na lata 1863–1866).

Skład osobowy Warszawskiego Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami, „Przyjaciel Zwierząt” 1885, nr 10.

Skład osobowy Warszawskiego Towarzystwa Opieki nad Zwierzętami, „Przyjaciel Zwierząt” 1886, nr 9.

Sprawozdanie Dyrekcji Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie z czynności w roku 1881/82, Kraków 1882, t. 28.

„Wiek” 1874, nr 73.

Adamczyk A., Ulica Starowarszawskie Przedmieście i jej sąsiedztwo, „Studia Muzealno-Historyczne” 2009, t. 1.28 BEATA UTKOWSKA

Adamczyk Z.J., Manipulacje i tajemnice. Zagadki późnej biografii Stefana Żeromskiego, Warszawa 2017.

Adamczyk Z.J., „Tajemnice rodzinne”. Zagadki późnej biografii Stefana Żeromskiego, „Twórczość” 2011, nr 9.

Borowy W., Pani Oktawia Żeromska, [w:] W. Borowy, O Żeromskim. Rozprawy i szkice, Warszawa 1960.

Gabryś-Sławińska M., Historia i prywatność ze Stefanem i z Oktawią Żeromskimi w tle (w świetle egodokumentów Henryki Witkiewicz), „Sztuka Edycji” 2022, nr 1. https://doi.org/10.12775/SE.2022.0002

Garlej B., Stefana Żeromskiego tropy (o) namiętności, „Napis” 2022, nr 28. https://doi.org/10.18318/napis.2022.1.6

Jabłońska K., Oktawia. Opowieść o Oktawii Żeromskiej, wyd. 2, Lublin 1967.

Kądziela J., Młodość Stefana Żeromskiego, Warszawa 1979.

Kowalczykowa A., Żeromski w Niepodległej. Szkice, Warszawa 2013.

Kwiatkowski S.S., Inna Oktawia, „Teksty Drugie” 1993, z. 4/5/6.

Miąso J., Szkoły kolejowe, [w:] J. Miąso, Szkolnictwo zawodowe w Królestwie Polskim w latach 1815–1915, Wrocław 1966.

Mironowicz-Panek M., Oktawia Żeromska. Portret rodzinny, Lublin 2018.

Mortkowicz-Olczakowa H., O Stefanie Żeromskim. Ze wspomnień i dokumentów, Warszawa 1964.

Paszek J., „Beatrycze” – „Telimena”. Eros i styl w „Dziennikach” Żeromskiego, „Rocznik Świętokrzyski” 1985, t. 13.

Piołun-Noyszewski S., Stefan Żeromski. Dom, dzieciństwo i młodość, Warszawa 1928.

Rodak P., Miłość w dzienniku: między sztambuchem, listem i powieścią, [w:] P. Rodak, Między zapisem a literaturą. Dziennik polskiego pisarza w XX wieku (Żeromski, Nałkowska, Dąbrowska, Gombrowicz, Herling-Grudziński), Warszawa 2011. https://doi.org/10.31338/uw.9788323510550

Wójcik A.J., Organizacja władz górniczych i hutniczych Królestwa Polskiego w pierwszej połowie XIX wieku, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 2005, nr 1/2.

Zimand R., Helena i Stefan, czyli eroticon świętokrzyski, [w:] R. Zimand, Diarysta Stefan Ż., Wrocław 1990.

Żeromska M., Piąty tom wspomnień, Warszawa 2000.

Żeromska M., Przypomnienia, pamiątki, powroty, Warszawa 1998.

Żeromska M., Wspomnienia, Warszawa 1993.

Żeromska M., Wspomnień ciąg dalszy, Warszawa 1994.

Żeromska M., Wspomnienia i podróże, Warszawa 1995.

Żeromska O., Listy do Stefana Żeromskiego, oprac., wstępem i przypisami opatrzył Z.J. Adamczyk, Łódź 1972.

Żeromski S., Dzieła, red. S. Pigoń, wstęp H. Markiewicz, Dzienniki, oprac. i przedmową opatrzył J. Kądziela, t. 1–7, Warszawa 1963–1970.

Żeromski S., Dzienników tom odnaleziony, oprac. J. Kądziela, Gdańsk 2000.

Żeromski S., Pisma zebrane, red. Z. Goliński, kontynuacja red. Z.J. Adamczyk, t. 27–28, Dzienniki, t. 1, 1882–1883; Dzienniki, t. 2, 1883–1885, oprac. Z.J. Adamczyk, B. Utkowska, Kielce–Warszawa 2021–2023.

Żeromski S., Pisma zebrane, red. Z. Goliński, t. 34–39, Listy 1884–1892, Listy 1893–1896, Listy 1897–1904, Listy 1905–1912, Listy 1913–1918, Listy 1919– 1925, oprac. Z.J. Adamczyk, Warszawa 2001–2010.