Dwór w Makowiskach – historia ze szczęśliwym zakończeniem?

Krzysztof Stefański

doi:10.18778/0208-6034.40.05

Authors

Krzysztof Stefański Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Katedra Historii Architektury https://orcid.org/0000-0002-9686-7463

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.40.05

Keywords:

Polish architecture, Polish manor house, monument protection, Makowiska

Abstract

Despite the great loses brought by the 20^th century, with two devastating wars and major socio-political transformations, several thousand structures of the “Polish Manor House” type have survived across the historical territory of Poland. Among them are buildings of significant artistic and historical value, widely recognized in literature, as well as more modest constructions lacking in architectural value, whose history often remains unknown. Nevertheless, the manor house has always been an important element of the rural landscape, being a testament to the past and forming a vital part of the cultural heritage of a given region. Today, the condition of these buildings varies greatly. Alongside positive examples of well-executed restoration and care for historical architecture, there are also numerous manor houses in a state of decay – some even facing the threat of complete destruction. Until recently, the manor house in Makowiska was considered one such negative example, although its situation appears to have significantly improved in recent years.

Manor houses, as rural nobility mansions, were a distinctive feature of the Polish countryside until the early 20^th century. The manor in Makowiska was built in the mid-19^th century or shortly thereafter. While its form is relatively modest, it remains characteristic of that period.

The manor in Makowiska represents a small-scale landed gentry residence of the historicist era, limited in artistic means but typical for areas where small noble estates predominated. Its pronounced Neo-Renaissance elements, reflecting the influence of stylistic solutions promoted by leading architects of the time, make it a highly representative example of provincial manor architecture in central Poland. Despite its modesty, it possesses notable architectural value.

RECEIVED 20.05.2025 • VERIFIED 21.07.2025 • ACCEPTED 27.07.2025

Funding Information: University of Lodz

Conflicts of interests: None 

Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication. 

The percentage share of the author in the preparation of the work is:  K.S. 100%

Declaration regarding the use of GAI tools: not used

Downloads

Download data is not yet available.

References

Archiwum Akt Dawnych w Warszawie, Zbiór Kartograficzny, sygn. 272–6.

Archiwum Państwowe w Łodzi, Zbiór Kartograficzny, sygn. 129, 141, 141a.

Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Łodzi – materiały dotyczące dawnego dworu w Makowiskach.

Dwór polski w XIX wieku. Zjawisko historyczne i kulturowe, t. I–VIII, red. naukowa J. Baranowski, T.S. Jaroszewski, L. Kajzer, Kielce 1992–2005.

Dwór. Ponowoczesne przygody idei i formy, red. P. Cichoń, S. Latocha, Łódź 2016.

Historia – konserwacja – rewitalizacja. Funkcjonowanie rezydencji regionu łódzkiego w kontekście doświadczeń europejskich. Prace dedykowane pamięci Profesora Leszka Kajzera, red. T. Bernatowicz, P. Gryglewski, K. Stefański, Łódź 2016.

Idźkowski A., Plany budowli obejmujące rozmaite rodzaje domów, mieszkań wiejskich różnej wielkości…, Warszawa 1843.

Jaroszewski T.S., Architektura doby Oświecenia w Polsce. Nurty i odmiany, red. W. Jaworska, J. Pietrusiński, Wrocław 1971 (Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Studia z Historii Sztuki, 13).

Jaroszewski T.S., Od klasycyzmu do nowoczesności. O architekturze polskiej XVIII, XIX i XX wieku, Warszawa 1996.

Jaroszewski T.S., Siedziby ziemiańskie w Polsce od schyłku XVIII wieku do roku 1914. Przegląd najważniejszych koncepcji, [w:] Dziedzictwo. Ziemianie polscy i ich udział w życiu narodu, red. T. Chrzanowski, Kraków 1995, s. 143–167.

Joannis de Lasco [ Jan Łaski], Liber beneficiorum Archidioecesis Gnesnensis, t. I, Gniezno 1880.

Kajzer L., Dwory w Polsce od średniowiecza do współczesności, Warszawa 2010.

Katalog kościołów i duchowieństwa diecezji częstochowskiej, red. ks. dr J. Związek, Częstochowa 1978.

Kozierowski S., Badania nazw topograficznych na obszarze dawnej wschodniej Wielkopolski, t. I, Poznań 1926.

Krakowski P., Teoretyczne podstawy architektury XIX w., Kraków 1979 (Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, 525, Prace z Historii Sztuki, 15).

Krakowski P., Wątki znaczeniowe w architekturze wieku XIX, Kraków 1973 (Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, 339, Prace z Historii Sztuki, 11).

Marconi H., Zbiór projektów architektonicznych…, zeszyty wydawane w Warszawie w latach 1838–1843.

Rydel M., Dwór – polska tożsamość, Poznań 2012.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V, Warszawa 1884.

Słownik terminologiczny sztuk pięknych, red. S. Kozakiewicz, Warszawa 1969.

Stefański K., Architektura XIX wieku na ziemiach polskich, Warszawa 2005.

Zajączkowski S., Zajączkowski S.M., Materiały do słownika geograficzno-historycznego dawnych ziem Łęczyckiej i Sieradzkiej do 1400 roku, cz. 1, (Abramowice-Mzurki), Łódź 1966.

Zaroszyc D., Wykaz właścicieli ziemskich dawnego województwa łódzkiego, Warszawa 1991.