Water Supply in a Late Medieval Motte Tower Castle. Remarks Concerning the Discovery of a Well within the Mottetype Manor in Ciochowice in Upper Silesia

Radosław Zdaniewicz

doi:10.18778/0208-6034.40.17

Autor

Radosław Zdaniewicz University of Lodz, Doctoral School of Humanities https://orcid.org/0000-0001-5816-1075

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.40.17

Słowa kluczowe:

studnia, dostarczanie wody, motte, dwór rycerski, późne średniowiecze, Górny Śląsk

Abstrakt

W trakcie badań późnośredniowiecznych obiektów typu motte na terenie Europy niezwykle rzadko odkrywane są urządzenia, których zadaniem było dostarczanie wody na potrzeby użytkowe ich mieszkańców. Niewątpliwie łatwy dostęp do ujęcia lub źródła wody był istotny zarówno dla zaspokojenia codziennych potrzeb mieszkańców, jak i dla stabilnego funkcjonowania gospodarczego każdej siedziby rycerskiej. W otoczeniu średniowiecznego dworu rycerskiego w Ciochowicach na Górnym Śląsku, w trakcie badań archeologicznych przeprowadzonych w 2021 r., natrafiono na relikty studni. Celem niniejszego artykułu było omówienie tego rzadkiego i cennego znaleziska w kontekście innych odkryć tego typu w Europie. W trakcie badań ustalono, że szkielet cembrowiny studni ciochowickiej stanowiły półokrąglaki sosnowe, na końcach zaciosane na obłap, z ostatkami, na tzw. jaskółczy ogon. Próby drewna pobrane z elementów drewnianych poddano badaniom chronologicznym metodą 14C i dendrochronologii. Wykazały one, że obiekt pochodzi z XV w. We wnętrzu i bezpośredniej bliskości studni odkryto szereg przedmiotów związanych z jej codziennym użytkowaniem, m.in. żelazną nabierkę, relikty obręczy wiadra czy ułamki naczyń ceramicznych.

RECEIVED17.03.2025 • VERIFIED12.06.2025 • ACCEPTED01.07.2025

Funding Information: University of Lodz

Conflicts of interests: None 

Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication. 

The percentage share of the author in the preparation of the work is:  R.Z. 100%

Declaration regarding the use of GAI tools: not used

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Abłamowicz R. (2023), Zwierzęce szczątki kostne z grodziska w Ciochowicach, pow. gliwicki, woj. śląskie, “Górnośląskie Raporty Archeologiczne”, 2, p. 165–173.

Bagniewski Z., Tomczak E. (1972), Z badań grodzisk średniowiecznych powiatu gliwickiego, “Zeszyty Gliwickie”, 9, p. 201–217.

Brno (2006), [in:] J. Tejral (ed.), Přehled výzkumů, vol. XLVII, Archeologický ústav Akademie věd České Republiky, Brno.

Brüggler M., Ocklemburg U. (2015), Eine Motte mit Vorgängerbesiedlung am Mühlenbach in Schermbeck, “Archäologie im Rheinland”, 2014, p. 172–175.

Buśko C. (1996), Urządzenia wodno-kanalizacyjne w średniowiecznych i nowożytnych miastach śląskich, “Archeologica Historica Polona”, 3, p. 93–122.

Cembrzyński P. (2014), Zaopatrzenie w wodę i usuwanie nieczystości w miastach stref bałtyckiej i sudecko-karpackiej w XIII–XVI w., Uniwersytet Wrocławski. Instytut Archeologii, Wrocław (Wratislavia Antiqa, 14).

Ciglbauer J., Vobejda L., Figura J., Hieke E., Krajíc R., Šálková T. (2023), Využívání vody na šlechtických hospodářských dvorech na příkladu dendroarcheologie dvora Švamberku, okres České Budějovice — The use of water in manor farmsteads illustrated on the example of the dendroarchaeology of the farmstead of Švamberk, České Budějovice, “Archeologické výzkumy v jižních Čechách”, 36, p. 231–247.

de Meulemeester J., Matthys A. (2001), Castles at war: some reflections based on excavations of motte and bailey castles in Belgium, “Acta Archaeologica Lodziensia”, 47, p. 44–50.

Fokt K. (2012), Późnośredniowieczne osadnictwo wiejskie na Dolnym Śląsku w świetle badań archeologicznych, Księgarnia Akademicka, Kraków.

Goiński D. (2016), Badania archeologiczne na gródku średniowiecznym w Rudzie Śląskiej-Kochłowicach, przeprowadzone w latach 2103–2014, województwo śląskie, [in:] Badania archeologiczne na Górnym Śląsku i ziemiach pogranicznych w latach 2013–2015, Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, Katowice, p. 92–105.

Heinzmann R. (1999), Filozofia średniowiecza, P. Domański (ed.), Wydawnictwo Antyk, Kęty.

Herrnbrodt A. (1955/1956), Die Ausgrabungen auf der Motte Hover-berg bei Birgelen, Kreis Geilenkirchen-Heinsberg, “Bonner Jahrbuch”, 155/156.2, p. 343–354.

Higham R., Barker P. (1992), Timber castles, University of Exeter Press, Exeter.

Huml V. (1977), Sídla nižší šlechty na Jistebnicku (okres Tábor), “Archeologia Historica”, 2, p. 93–104.

Jasieńko J., Nowak T., Karolak T. (2014), Historyczne złącza ciesielskie / Historical carpentry joints, “Wiadomości Konserwatorskie / Journal of Heritage Conservation”, 40, p. 58–82.

Klápšte J. (2012), Promena ceských zemí ve stredovek, NLN – Nakladatelství Lidové nowiny, Praha.

Krajíc R. (2003), Sezimovo Ústí archeologie středověkého poddanského města 3 (Kovárna v Sezimově Ústí a a anallýza výrobků ze železa), Díl 2, Archeologický ústav AV ČR, Praha–Sezimovo Ústí–Tábor.

Laberscheck J. (2016), Sieć wodna średniowiecznego Krakowa i jej gospodarcze wykorzytanie, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk, Warszawa.

Lechowicz Z. (1986), Gniazdków, gm. Chotcza, woj. radomskie. Stanowisko 1, Informator Archeologiczny, r. 1986B, Ministerstwo Kultury i Sztuki; Polska Akademia Nauk, Warszawa, p. 180.

Legutko R. (2017), Tales z Miletu o wodzie, “Peitho. Examina Antiqa”, 8.1, p. 81–90, https://doi.org/10.14746/pea.2017.1.4 DOI: https://doi.org/10.14746/pea.2017.1.4

Ligęza E. (1971), Wodociągi dawnego Krakowa do połowy XVII wieku, Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków.

Łubkowska B. (2016), Rola wody w życiu człowieka i środowisku, [in:] M. Podgórska (ed.), Żywienie a środowisko, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania w Gdańsku, Gdańsk, p. 20–37.

Marciniak-Kajzer A. (2011), Dwór rycerski w Polsce. Wizerunek archeologiczny, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, https://doi.org/10.18778/7525-543-0 DOI: https://doi.org/10.18778/7525-543-0

Nowakowski D. (2017), Śląskie obiekty typu motte. Studium archeologiczno-historyczne, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Wrocław.

Ostrowski W. (1996), Wprowadzenie do historii budowy miast. Ludzie i środowisko, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa.

Ottoway P., Rogers N. (2002), Craft, Industry and Everyday Life: Finds from Medieval York, Council for British Archaeology, York.

Pawliński M. (2012), Sprawozdanie z badań ratowniczych na Placu T. Kościuszki w Bytomiu, woj. śląskie, Badania archeologiczne na Górnym Śląsku i ziemiach pogranicznych w latach 2009–2010, Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, Katowice, p. 60–65.

Piekalski J., Duma P., Jaworski K., Boguszewicz A. (2021), A city and river in pre-industrial East-Central Europe. Case study: Wrocław, “Archaeologia Historica Polona”, 28, p. 79–115, https://doi.org/10.12775/AHP.2020.004 DOI: https://doi.org/10.12775/AHP.2020.004

Samsonowicz H. (1970), Życie miasta średniowiecznego, Wydawnictwo Poznańskie, Warszawa.

Sas-Zubrzycki J. (1916), Polskie budownictwo drewniane jako pierwowzór dla stylu nadwiślańskiego i stylu zygmuntowskiego w utworze kształtu. Badania oparte na licznych rysunkach zabytkowych, nakład własny autora, Kraków.

Sikora J., Kittel P. (2017), Problem nieco zapomniany? Zaplecza rezydencji rycerskich typu motte, [in:] A. Różański (ed.), Gemma Gemmarum. Studia dedykowane Profesor Hannie Kočce-Krenz, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań, p. 561–589.

Sowina U. (2009), Woda i ludzie w mieście późnośredniowiecznym i wczesnonowożytnym, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Warszawa (Ziemie Polskie z Europą w Tle).

Zdaniewicz R. (2021), Z badań grodzisk średniowiecznych powiatu gliwickiego w pół wieku później, “Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica”, 36, p. 369–394, https://doi.org/10.18778/0208–6034.36.18 DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6034.36.18

Zdaniewicz R., Abłamowicz R. (2024), Evidence of Food Preparation, Consumption and Storage in a Late Medieval Manor in Czechowice, Upper Silesia, “Fasciculi Archaeologiae Historicae”, 37, p. 47–65, https://doi.org/10.23858/FAH37/2024.003 DOI: https://doi.org/10.23858/FAH37/2024.003