Pojęcie modelu i jego rola w nauce. Z polskich dyskusji metodologicznych

Auteurs

DOI :

https://doi.org/10.18778/2450-4491.20.08

Mots-clés :

typologia modeli, funkcje modeli w naukach, Izydora Dąmbska, Zygmunt Hajduk, Ryszard Wójcicki

Résumé

Modele używane są w naukach przyrodniczych i matematycznych, jak również w społecznych i prawnych. Samo pojęcie modelu zaś daje asumpt do interdyscyplinarnego namysłu nad znaczeniem tego właśnie terminu. Artykuł skoncentrowany jest na pewnych rozstrzygnięciach typologicznych, prowadzonych w ramach polskiego dyskursu naukowego. Tekst przedstawia stanowisko Izydory Dąmbskiej, Zygmunta Hajduka oraz Ryszarda Wójcickiego, a także kilka bardziej współczesnych typologii modeli stosowanych w naukach. Prezentacja ta ma za zadanie przybliżenie pojęcia modelu i pokazanie jego wielowymiarowości, zarówno w wymiarze strukturalnym, jak i funkcjonalnym.

Biographie de l'auteur

Magdalena Matusiak-Rojek, Uniwersytet Łódzki

Magdalena Matusiak-Rojek – ukończyła studia pedagogiczne na specjalności „Profilaktyka i animacja społeczno-kulturalna” na Wydziale Nauk o Wychowaniu, a następnie studia doktoranckie na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Łódzkiego, których zwieńczenie stanowiła rozprawa doktorska zatytułowana „Etyka i antropologia Mariana Przełęckiego”. Obecnie zatrudniona w Katedrze Badań Edukacyjnych na Wydziale Nauk o Wychowaniu Uniwersytetu Łódzkiego. W kręgu jej zainteresowań znajdują się zarówno kwestie filozoficzne, takie jak: metodologia badań, etyka czy działalność Szkoły Lwowsko-Warszawskiej; jak i pedagogiczne: związane z zagadnieniami edukacji dla bezpieczeństwa, edukacji dla pokoju oraz edukacji międzykulturowej.

Références

Brzechczyn K. (2019) Modele w nauce w: Metodologia nauk; część 1: Czym jest nauka?, S. Janeczek, M. Walczak, A. Starościc (red), Lublin, Wydawnictwo KUL, s. 205–230, https://doi.org/10.2307/j.ctvxrpx84.9
View in Google Scholar DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvxrpx84.9

Dąmbska I. (2015) Pojęcie modelu i jego rola w naukach, „Filozofia Nauki”, nr 2(90), s. 141–152.
View in Google Scholar

Grobler A. (2006) Metodologia nauk, Kraków, Wydawnictwo Znak.
View in Google Scholar

Hajduk Z. (1972) Pojęcie i funkcja modelu, Roczniki Filozoficzne, z. 3, s. 77–124.
View in Google Scholar

Kłoskowska A. (1959) Modele społeczne i kultura masowa, Przegląd Socjologiczny, t. XIII, nr 2, s. 46–71.
View in Google Scholar

Langer T. (1982) O pewnych aspektach stosowania modeli w prawoznawstwie, Zeszyty Naukowe Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Prace Instytutu Administracji i Zarządzania, nr 5–6, s. 23–32.
View in Google Scholar

Langer T. (1987) O modelach i modelowaniu w naukach prawnych, Państwo i Prawo, nr 19, s. 39–48.
View in Google Scholar

Marynowicz-Hetka E. (2007) Pedagogika społeczna. Podręcznik akademicki, t. 1, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.
View in Google Scholar

Mazurek M. (2015) Modele teoretyczne, Filozofia i Nauka. Studia filozoficzne i interdyscyplinarne, t. 3, s. 151–156.
View in Google Scholar

Sztompka P. (1968) O pojęciu modelu w socjologii, Studia Socjologiczne, nr 1, s. 27–58.
View in Google Scholar

Wolska H. (2023) Modele jako forma poznania naukowego. Próba zdefiniowania, Prawo i Więź, nr 2(45), s. 53–72.
View in Google Scholar DOI: https://doi.org/10.36128/PRIW.VI45.492

Wójcicki R. (1974) Metodologia formalna nauk empirycznych, Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
View in Google Scholar

Wójcicki R. (1995) Theories, Theoretical Models, Truth, Foundations of Science, t. 1, nr 3(70), s. 398–404, https://doi.org/10.1007/BF00145402
View in Google Scholar DOI: https://doi.org/10.1007/BF00145402

Wójcicki R. (1997) Werystyczne i heurystyczne teorie w nauce, Filozofia Nauki, t. 5, nr 2(18), s. 21–52.
View in Google Scholar

Zeidler P. (1996) Problem statusu poznawczego modeli teoretycznych, Filozofia Nauki, r. 4, nr 3, s. 73–86.
View in Google Scholar

Kwaśnicki W. (2000) Określenie zasadności modeli w naukach społecznych, https://kwasnicki.prawo.uni.wroc.pl/todownload/Antalowka2000.pdf (dostęp: 6.12.2024).
View in Google Scholar

Sagan A. (2014) Wprowadzenie do modelowania zjawisk społecznych i przykłady zastosowania w Statistica, StatSoft Polska, https://www.statsoft.pl/wp-content/uploads/2017/05/wprowadzenie_do_modelowania_zjawisk_spolecznych.pdf (dostęp: 6.12.2024).
View in Google Scholar

Téléchargements

Publiée

2025-07-03

Comment citer

Matusiak-Rojek, M. (2025). Pojęcie modelu i jego rola w nauce. Z polskich dyskusji metodologicznych. Nauki O Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne, 20(1), 88–99. https://doi.org/10.18778/2450-4491.20.08