Społeczno-gospodarczy wymiar transformacji gospodarczej w województwie śląskim po 1989 roku
DOI:
https://doi.org/10.18778/1733-3180.36.03Słowa kluczowe:
rynek pracy, transformacja gospodarcza, województwo śląskieAbstrakt
Celem artykułu jest ocena zmian gospodarczych i społecznych w województwie śląskim, jakie nastąpiły w wyniku transformacji w Polsce po 1989 r. Szczególną uwagę poświęcono sytuacji na regionalnym rynku pracy województwa śląskiego. Metody badawcze wykorzystane w opracowaniu obejmują krytyczną analizę literatury przedmiotu oraz analizę danych statystycznych publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny, Urząd Statystyczny w Katowicach oraz Unię Europejską. Główne wnioski z przeprowadzonego badania wskazują, że transformacja w Polsce po 1989 r. i związane z nią zmiany społeczno-gospodarcze istotnie kształtują sytuację na rynku pracy w województwie śląskim. Kluczowe problemy, z którymi mierzył się badany region, dotyczą w szczególności bezrobocia strukturalnego, konieczności przekwalifikowania się (przynajmniej niektórych) pracowników oraz wyzwań o charakterze demograficznym. Przeprowadzona analiza empiryczna wskazuje, że obszar województwa śląskiego zdecydowanie odchodzi od górnictwa. Wzrasta również rola usług w tym regionie, choć pomimo tego wzrostu nadal obserwowany jest znaczący udział zatrudnienia w tradycyjnych sektorach przemysłu. W ciągu ostatnich lat w ramach sektora II (tj. przemysł) odnotowano spadek udziału pracujących w sekcji B (górnictwo i wydobywanie). Spadek udziału pracujących dotyczy również sekcji D, która obejmuje m.in. działalność w zakresie wytwarzania i zaopatrywania w energię elektryczną. Wzrósł natomiast udział pracujących w sektorze C (przetwórstwo przemysłowe) oraz w budownictwie (sektor F). Podsumowując, transformacja gospodarcza zapoczątkowała istotne zmiany strukturalne na rynku pracy w województwie śląskim, prowadząc do stopniowego odchodzenia od górnictwa i przekształceń w strukturze zatrudnienia, które – choć rozpoczęte w okresie transformacji – będą kontynuowane i w dalszym ciągu będą kształtować sytuację na regionalnym rynku pracy w kolejnych latach.
Pobrania
Bibliografia
Adamowicz M., 2021, Zielona gospodarka, zielony wzrost i zazielenienie jako formy realizacji koncepcji zrównoważonego rozwoju, „Wieś i Rolnictwo”, 191(2): 13–33. DOI: https://doi.org/10.53098/wir022021/01
Adamowicz M., 2022, Czynniki przemian rynku pracy w Polsce w latach 1989–2021, [w:] A. Siedlecka, D. Guzal-Dec (red.), Rynek pracy wobec wyzwań przyszłości – ewolucja i współczesne uwarunkowania, Akademia Bialska im. Jana Pawła II, Biała Podlaska: 113–147.
Agencja Rozwoju Przemysłu (ARP), 2023, Zatrudnienie, wydajność, płace i przepracowany czas pracy w górnictwie węgla kamiennego w Polsce, Agencja Rozwoju Przemysłu, Katowice.
Bałtowski M., 2011, Zmiana własnościowa jako element transformacji gospodarczej – ramy teoretyczno-analityczne, „Zeszyty Naukowe/Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu”, 190: 34–51.
Bednorz J., 2024, 35 lat reformowania górnictwa węgla kamiennego w Polsce, „Zeszyty Naukowe Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi Polskiej Akademii Nauk”, 1(112): 127–142.
Błędowski J., Rutkowski M., Sławiński A., 2006, Rynek pracy w Polsce. Przemiany i wyzwania, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Bukowski M., Śniegocki A., Wetmańska Z., 2018, Od restrukturyzacji do trwałego rozwoju. Przypadek Górnego Śląska, Raport WiseEuropa dla Fundacji WWF Polska.
Drobniak A. (red.), 2023, Sprawiedliwa transformacja regionów węglowych w Polsce: impulsy, konteksty, rekomendacje strategiczne, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Katowice.
Dziechciarz-Duda M., Przybysz K., 2014, Wykształcenie a potrzeby rynku pracy. Klasyfikacja absolwentów wyższych uczelni, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego We Wrocławiu”, 327.
Frankowski J., Mazurkiewicz J., Krzysztofik R., 2020, Województwo śląskie w punkcie zwrotnym transformacji, „IBS Research Report”, 2: 1–75.
Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027, b.d., Podstawowe informacje, https://funduszeue.slaskie.pl/web/guest/w/podstawowe_informacje_ (dostęp: 20.06.2025).
Gaura E., 2017, Wiek i płeć jako determinanty aktywności zawodowej ludności w Polsce, „Przegląd Nauk Stosowanych”, 16: 43–53.
Główny Urząd Statystyczny – Bank Danych Lokalnych (GUS BDL), https://bdl.stat.gov.pl/bdl/start (dostęp: 12.11.2024, 26.02.2025).
Goliński M., 2018, Gospodarka cyfrowa, gospodarka informacyjna, gospodarka oparta na wiedzy – różne określenia tych samych zjawisk czy podobne pojęcia określające różne zjawiska, „Roczniki Kolegium Analiz Ekonomicznych”, 49: 177–190.
Gouardères F., 2025, Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji, Noty tematyczne o Unii Europejskiej, https://www.europarl.europa.eu/erpl-app-public/factsheets/pdf/pl/FTU_3.1.10.pdf (dostęp: 16.04.2025).
Hadaś-Dyduch M., 2024, Przeobrażenia na rynku pracy w województwie śląskim, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Katowice.
Jadamus-Hacura M., Melich-Iwanek K., 2016, Przyszłość śląskiego rynku pracy w opinii ekspertów – badania pilotażowe, „Studia Ekonomiczne”, 304: 68–83.
Jarmołowicz W., Piątek D., 2013, Polska transformacja gospodarcza: przesłanki – przebieg – rezultaty, [w:] S. Owsiak, A. Pollok (red.), W poszukiwaniu nowego ładu ekonomicznego, Polskie Towarzystwo Ekonomiczne, Warszawa: 71–89.
Jarosz-Nojszewska A., 2018, Bezrobocie w Polsce w latach 1918–2018, „Kwartalnik Kolegium Ekonomiczno-Społecznego Studia i Prace”, 3(35): 101–119.
Jasnosz K., 2020, Kształtowanie się społeczeństwa obywatelskiego w Polsce po 1989 roku i jego obecna kondycja, „Rocznik Administracji Publicznej”, 6: 177–202. DOI: https://doi.org/10.4467/24497800RAP.20.010.12904
Kaczmarczyk E., 2023, Wsparcie aktywizacji zawodowej ludzi młodych z Europejskiego Funduszu Społecznego w Siemianowicach Śląskich, „Academic Review of Business and Economics”, 5: 19–43. DOI: https://doi.org/10.22367/arbe.2023.05.02
Knapińska M., 2015, Zmiana roli państwa na polskim rynku pracy w okresie transformacji ustrojowej – wybrane aspekty, „Studia i Prace WNEiZ US”, 40/1: 171–183. DOI: https://doi.org/10.18276/sip.2015.40/1-13
Komisja Europejska, b.d. a, Mechanizm sprawiedliwej transformacji: z myślą o wszystkich, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal/finance-and-green-deal/just-transition-mechanism_pl (dostęp: 6.12.2024).
Komisja Europejska, b.d. b, Źródła finansowania sprawiedliwej transformacji, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal/finance-and-green-deal/just-transition-mechanism/just-transition-funding-sources_pl (dostęp: 6.12.2024).
Komisja Europejska, 2022a, 3,85 mld euro dla pięciu polskich regionów, https://poland.representation.ec.europa.eu/news/385-mld-euro-dla-pieciu-polskich-regionow-2022-12-05_pl (dostęp: 6.12.2024).
Komisja Europejska, 2022b, Unijna polityka spójności: Komisja przyjmuje umowę o partnerstwie z Polską na lata 2021–2027 o wartości 76,5 mld euro, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/pl/ip_22_4223 (dostęp: 6.12.2024).
Komisja Europejska, 2025, Europejski Zielony Ład. Aspirowanie do miana pierwszego kontynentu neutralnego dla klimatu, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/european-green-deal_pl (dostęp: 16.04.2025).
Kopycińska D., 2014, Cienie transformacji – popegeerowskie bezrobocie. Przypadek zachodniopomorskiego rynku pracy, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu”, 352: 45–59. DOI: https://doi.org/10.15611/pn.2014.352.04
Kotlorz D., 2004, Przeobrażenia struktur zatrudnienia w Polsce w okresie transformacji (wybrane problemy), Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa im. Wojciecha Korfantego, Katowice.
Kotlorz D., Jarus O., 2020, Changes in the Sector Employment Structure of the Silesian Voivodeship beetwen 2009–2017, „Olsztyn Economic Journal”, 15(1): 77–96. DOI: https://doi.org/10.31648/oej.5400
Krzętowska A., Jagodziński A., 2016, Rynek pracy w Polsce w okresie transformacji – szanse i zagrożenia, „Nauki Ekonomiczne”, 1(23): 9–18.
Kwiatkowski E., 2002, Bezrobocie i jego skutki społeczno-gospodarcze w Polsce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Marody M., 2011, Od społeczeństwa drugiego obiegu do społeczeństwa obywatelskiego, „Studia Socjologiczne”, 1(200): 483–500.
Marszowski R., 2019, Lokalne rynki pracy w województwie śląskim – uwarunkowania i determinanty rozwoju w fazie zmiany demograficznej: studia przypadków, „Polityka Społeczna”, 544(7): 36–40.
Melich-Iwanek K., 2022, Aktywność ekonomiczna ludności w województwie śląskim na tle rozwoju demograficznego, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanitas. Zarządzanie”, 1: 51–74. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.8609
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR), 2019–2025a, Mapa dotacji. Adaptacja zabytkowych budynków pokopalnianych na potrzeby Muzeum Śląskiego w Katowicach, https://mapadotacji.gov.pl/projekty/1709508/ (dostęp: 8.12.2024).
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR), 2019–2025b, Mapa dotacji. Rozwój energetyki rozproszonej opartej o odnawialne źródła energii na terenie Miasta Tarnowskie Góry, Gminy Bobrowniki oraz Gminy Świerklaniec, https://mapadotacji.gov.pl/projekty/1695016/ (dostęp: 8.12.2024).
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR), 2019–2025c, Mapa dotacji. Zwiększenie zdolności produkcyjnych przedsiębiorstwa w wyniku rozbudowy istniejącej linii do przetwarzania odpadów zasilanej OZE, https://mapadotacji.gov.pl/projekty/1694920/ (dostęp: 8.12.2024).
Miszewski M., 2012, Polska transformacja gospodarcza i jej uwarunkowania, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Katowice.
Niewiadomska A., 2017, Przyczyny wykluczenia osób starszych z rynku pracy w Polsce, „Ekonomia. Wroclaw Economic Review”, 23(4). DOI: https://doi.org/10.19195/2084-4093.23.4.9
Pirveli M., 2002, Transformacja a rynek pracy i bezrobocie w powiecie bielskopodlaskim, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica”, 4: 33–45.
Potoczna M., 2016, Praca w doświadczeniu biograficznym trzech generacji kobiet z łódzkich enklaw biedy, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, 56: 67–82. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-600X.56.05
Rybarz M., 2021, Procesy restrukturyzacji górnictwa: Zagłębie Górnośląskie i Zagłębie Ruhry, „Academic Review of Business and Economics”, 1: 77–91. DOI: https://doi.org/10.22367/arbe.2021.01.06
Samorząd Województwa Śląskiego, b.d., Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji, https://transformacja.slaskie.pl/content/terytorialny-plan-sprawiedliwej-transformacji1 (dostęp: 6.12.2024).
Sasinowski H., 2012, Społeczeństwo obywatelskie i jego rola w budowie demokracji, „Ekonomia i Zarządzanie”, 4(1): 30–47.
Szczucka A., Strzebońska A., Worek B., 2019, Wykształcenie zawodowe: bariera czy szansa na rynku pracy?: wyniki badania Bilans Kapitału Ludzkiego, [w:] U. Sztanderska, E. Drogosz-Zabłocka (red.), Wykształcenie zawodowe. Perspektywa systemu edukacji i rynku pracy, Wydawnictwo Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji, Warszawa: 102–135.
Tkocz M., Heder A., 2012, Działalność innowacyjna upadającej branży przemysłowej na przykładzie górnictwa węgla kamiennego, „Prace Komisji Geografii Przemysłu Polskiego Towarzystwa Geograficznego”, (20): 134–146. DOI: https://doi.org/10.24917/20801653.20.9
Trembaczowski Ł., 2021, Koniec (górniczego) świata?, „ACADEMIA. Magazyn Polskiej Akademii Nauk”, 1(65): 12–16.
Trzpiot G., 2020, Cudzoziemcy na rynku pracy w województwie śląskim, „Wiadomości Statystyczne. The Polish Statistician”, 65(04): 9–18. DOI: https://doi.org/10.5604/01.3001.0014.1227
Uchwała Nr VI/24/1/2020 Sejmiku Województwa Śląskiego.
Uchwała Zarządu Województwa nr 2326/383/VI/2022 Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 21 grudnia 2022 r. (TPST 2022).
Urząd Statystyczny w Katowicach (USK), 2000, Rocznik statystyczny województwa śląskiego, Katowice.
Urząd Statystyczny w Katowicach (USK), 2023, Rocznik statystyczny województwa śląskiego, Katowice.
Wichowska A., 2023, Shrinking cities in Poland: identification of the phenomenon and its socioeconomic implications, „Ekonomia i Prawo. Economics and Law”, 22(4): 825–839. DOI: https://doi.org/10.12775/EiP.2023.043
Wilkin J., 2017, Zmiany instytucjonalne i transformacja systemów ekonomicznych – podstawy teoretyczne i doświadczenia, „Studia Ekonomiczne”, (2): 162–176.
Winiecki J., 2012, Transformacja postkomunistyczna. Studium przypadku zmian instytucjonalnych, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa.
Wiśniewski Z., 2022, Wyzwania regionalnej polityki rynku pracy, [w:] G. Uścińska, Z. Wiśniewski (red.), Zmiany demograficzne a rynek pracy i ubezpieczenia społeczne, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa.
Wrona J., 2010, Ustanowienie systemu komunistycznego w Polsce, [w:] K. Persak, P. Machcewicz (red.), Polski wiek XX, t. III: PRL od lipca 44 do grudnia 70, Wydawnictwo Bellona, Warszawa.
Zajdel M., 2009, Bezrobocie w Łodzi w okresie transformacji (wybrane aspekty), „Studia Prawno-Ekonomiczne”, 79: 241–252.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
