Europejski Trybunał Praw Człowieka jako determinant ochrony praw człowieka w systemie europejskim – aspekty wybrane

Karol Bogdański

doi:10.18778/2956-3747.7.02

Autor

Karol Bogdański Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie, Wydział Prawa i Ekonomii https://orcid.org/0009-0003-9586-8776

DOI:

https://doi.org/10.18778/2956-3747.7.02

Słowa kluczowe:

Europejski Trybunał Praw Człowieka, Unia Europejska, prawa człowieka, sądownictwo europejskie, prawa podstawowe

Abstrakt

Europejski Trybunał Praw Człowieka odgrywa kluczową rolę w egzekwowaniu praw podstawowych oraz wyznaczaniu standardów ochrony praw człowieka w mechanizmie europejskim. ETPC swoim orzecznictwem kształtuje standardy ochrony powyższych praw, zwłaszcza w kontekście Europejskiej Karty Praw Podstawowych. Celem niniejszego artykułu jest analiza roli ETPC jako gwaranta sądowej ochrony praw człowieka na poziomie międzynarodowym, uwzględniając zarówno podstawy prawne jego działania, jak i analizując realizację wykonywania orzeczeń Trybunału i egzekwowania ochrony praw podstawowych, w tym przez Polskę. Tekst przedstawia przegląd i omówienie wybranych spraw, które zasługują na dokładniejsze pochylenie się nad nimi. Przedstawione w tekście przypadki poruszają problematykę prawa do sądu oraz rozważania w kontekście rzeczywistości cyfrowej, a wolności do wyrażania opinii.

Bibliografia

Buzunko O., Krasnova Y., Features of Judicial Protection of Environmental Rights of Citizens in the European Court of Human Rights, „Law. Human. Environment” 2022, t. 13, s. 8 i nast. https://doi.org/10.31548/law2022.02.001 DOI: https://doi.org/10.31548/law2022.02.001

Gajda A., Rzetelne uzasadnienie wyroku sądowego w kontekście wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 9 marca 2023 r. w sprawie Cupiał przeciwko Polsce, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego” 2023, nr 4(74), s. 158 i nast. https://doi.org/10.15804/ppk.2023.04.11 DOI: https://doi.org/10.15804/ppk.2023.04.11

Garlicki L., Europejski Trybunał Praw Człowieka a prawo UE (refleksje nad wyrokiem ETPCz z 6.12.2012 r. w sprawie Michaud przeciwko Francji), „Europejski Przegląd Sądowy” 2014, nr 1, s. 20 i nast.

Garlicki L., Przystąpienie UE do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka – przygotowania i problemy, „Europejski Przegląd Sądowy” 2011, nr 1, s. 14 i nast.

Garlicki L., Sądownictwo a prawo europejskie, [w:] Polskie prawo konstytucyjne, Warszawa 2023, s. 505 i nast.

Harris J.D., O’Boyle M., Bates E.P., Buckley C.M., Law of the European Convention on Human Rights, 2018. https://doi.org/10.1093/he/9780198785163.001.0001 DOI: https://doi.org/10.1093/he/9780198785163.001.0001

Hryb A.M., Protection of Human Rights in the European Union: General Principles, „Analytical and Comparative Jurisprudence” 2025, s. 859 i nast. https://doi.org/10.24144/2788-6018.2025.01.143 DOI: https://doi.org/10.24144/2788-6018.2025.01.143

Jurczyk T., The role of the Court of Justice of the European Union in setting European Union Standards of Protection of Fundamental Rights, [w:] Międzynarodowa ochrona praw człowieka – współczesne problemy na świecie, red. M. Jabłoński, T. Jurczyk, P. Gutierrez, Wrocław 2015, s. 141 i nast.

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4.11.1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.).

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom II. Komentarz do artykułów 19–59 oraz Protokołów dodatkowych, red. L. Garlicki, Warszawa 2011, s. 184 i nast.

Krzywoń A., Europejski system ochrony praw i wolności – Rada Europy, [w:] A. Krzywoń, W. Brzozowski, M. Wiącek, Prawa człowieka, Warszawa 2023, s. 77 i nast.

Krzyżanowska-Mierzewska M., Europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w Polsce – refleksje po trzydziestej rocznicy ratyfikacji, „Europejski Przegląd Sądowy” 2024, nr 5, s. 4 i nast.

Lock T., The ECJ and the ECHR: The Future Relationship between the Two European Courts, The Law and Practice of International Courts and Tribunals, Holandia 2010, s. 375 i nast. https://doi.org/10.1163/156918509X12537882648426 DOI: https://doi.org/10.1163/156918509X12537882648426

Łętowska E., Dyskurs prawniczy w Polsce: miejsce i znaczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, „Europejski Przegląd Sądowy” 2023, nr 11, s. 13 i nast.

Nowicki M.A., Komentarz do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, [w:] Wokół Konwencji Europejskiej. Komentarz do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wyd. VIII, Warszawa 2021, art. 15, s. 22 i nast.

Nowicki M.A., Neij i Sunde Kolmisoppi przeciwko Szwecji – decyzja ETPC z dnia 19 lutego 2013 r., skarga nr 40397/12, [w:] Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wybór orzeczeń 2013, LEX/el. 2014.

Opinia TS z 18.12.2014 r., 2/13, ZOTSiS 2014, nr 12, poz. I-2454. https://doi.org/10.1016/S0262-1762(14)70304-9 DOI: https://doi.org/10.1016/S0262-1762(14)70235-4

Postanowienie TSUE z 17.05.2022 r., C-692/21 P, OH przeciwko Europejski Trybunał Praw Człowieka, LEX nr 3345278.

Półtorak N., Przystąpienie Unii Europejskiej do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka – projekt umowy akcesyjnej a prawo UE, „Europejski Przegląd Sądowy” 2012, nr 9, s. 4 i nast.

Protokół nr 16 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, https://europeancourt.org/pl/dokumenty/rada-europy/europejska-konwencja-praw-człowieka/protokół-nr16/ (dostęp: 9.04.2025).

Sozański J., Przystąpienie Unii Europejskiej do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Glosa do opinii TS z dnia 18 grudnia 2014 r., 2/13, „Państwo i Prawo” 2016, nr 8, s. 122 i nast.

Spano R., The Rule of Law as the Lodestar of the European Convention on Human Rights: The Strasbourg Court and the Independence of the Judiciary, „European Law Journal” 2021, t. 27. https://doi.org/10.1111/eulj.12377 DOI: https://doi.org/10.1111/eulj.12377

Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą (Dz.U. z 2004 r., nr 90, poz. 864/2 ze zm.).

Wyrok SA w Łodzi z 11.01.2022 r., II AKa 255/21, LEX nr 3358682.

Zahirović D., Is There Something New in the European Union? – Right to a Fair Trial According to the Charter of Fundamental Rights of the European Union, „Anali Pravnog fakulteta broj” 2018, nr 22.

Zawadzka N., Glosa do decyzji ETPC z dnia 19 lutego 2013 r., 40397/12, LEX/el. 2013.