Wybrane aspekty pojmowania czasu przez osoby z ASD

Marta Korendo; Ewa Zmuda

doi:10.18778/2544-7238.09.12

Authors

Marta Korendo University of the National Education Commission, Krakow https://orcid.org/0000-0003-1088-8675
Ewa Zmuda University of the National Education Commission, Krakow https://orcid.org/0000-0001-7858-2643

DOI:

https://doi.org/10.18778/2544-7238.09.12

Keywords:

autism, time, stereotypies, neurobiology of time, ASD

Abstract

The article aims to show selected aspects of understanding the category of time by people on the autism spectrum. The specificity of time processing and perception by these people has been shown against the background of neurobiological and cultural conditions. The authors review the literature on the neurobiology of time and the cultural understanding and determination of time.

They draw attention to the need to deepen the research on time processing by patients with ASD due to the importance of this skill for cognitive and social functioning of both children and adults. Based on a case study, special attention was given to was also paid to the problem of treating time as a stereotypy/fixation by people on the spectrum, which may signal complex reasons for differences in the processing and understanding of time, relating, among others, to adaptive abilities, communication difficulties or cognitive mechanisms.

The research review and case analysis clearly indicate the need to conduct population research and include the problem in question in the scope of therapy for people on the autism spectrum.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Allman M.J., DeLeon I.G., Wearden J.H., 2011, Psychophysical assessment of timing in individuals with autism, „American Journal on Intellectual and Developmental Disabilities”, Vol. 116(2), s. 165–178. DOI: https://doi.org/10.1352/1944-7558-116.2.165

Allman M.J., Yin B., Meck W.H., 2014, Time in the psychopathological mind, [w:] D. Lloyd, V. Arstila (red.), Subjective time: The philosophy, psychology, and neuroscience of temporality, Cambridge: MIT Press, s. 637–654. DOI: https://doi.org/10.7551/mitpress/8516.003.0042

Błeszyński J., 2011, Autyzm a niepełnosprawność intelektualna i opóźnienie rozwoju. Skala Oceny Zachowań Autystycznych, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.

Bonato M., Saj A., Vuilleumier P., 2016, Hemispatial Neglect Shows That “Before” Is “Left”, „Neural Plasticity”, 2716036, https://doi.org/10.1155/2016/2716036 DOI: https://doi.org/10.1155/2016/2716036

Buonomano D., 2019, Mózg, władca czasu. Dlaczego dzień może być krótszy niż godzina, a minuta dłuższa od dnia, Warszawa: Wydawnictwo Prószyński i S-ka.

Burdick A., 2019, Po co człowiekowi czas. Dociekania nie tylko naukowe, Łódź: Wydawnictwo Feeria Science.

Butcher J.N., Hooley J.M., Mineka S., 2021, Psychologia zaburzeń. DSM–5, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Casasanto D., Fotakopoulou O., Boroditsky L., 2010, Space and Time in the Child’s Mind: Evidence for a Cross-Dimensional Asymmetry, „Cognitive Science”, Vol. 34, s. 387–405. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1551-6709.2010.01094.x

Cieszyńska J., 2011, Wczesna diagnoza i terapia zaburzeń autystycznych, Kraków: Omega Stage Systems – Jędrzej Cieszyński.

Dąbrowska A., Nowakowska A. (red.), 2006, Język a kultura, t. 19, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Fontes R., Ribeiro J., Gupta D.S., Machado D., Lopes-Júnior F., Magalhães F., Bastos V .H., Rocha K., Marinho V., Lima G., Velasques B., Ribeiro P., Orsini M., Pessoa B., Araujo Leite M.A., Teixeira S., 2016, Time Perception Mechanisms at Central Nervous System, „Neurology International”, Vol. 8(1), 5939, https://doi.org/10.4081/ni.2016.5939 DOI: https://doi.org/10.4081/ni.2016.5939

Frassinetti F., Cappelletti M., Bueti D., 2016, The Neurobiology of Time Processing, „Neural Plasticity”, 1706373, https://doi.org/10.1155/2016/1706373 DOI: https://doi.org/10.1155/2016/1706373

Giebultowicz J.M., 2018, Mechanizm zegara biologicznego. Nagroda Nobla 2017 w dziedzinie fizjologii lub medycyny, „Kosmos”, nr 67(2), s. 245–249. DOI: https://doi.org/10.36921/kos.2018_2383

Grandin T., 2021, Mózg autystyczny, Kraków: Copernicus Center Press.

Karaś M., 2014, Co mówi autyzm? Spojrzenie filozofii języka w oparciu o myśl Ludwiga Wittgensteina i Johna Searle’a, „Ogrody Nauk i Sztuk”, nr 4, s. 54–61. DOI: https://doi.org/10.15503/onis2014.54.61

Kochańska M., 2023, Pojęcie czasu i jego wyrażanie w języku dziecka, Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Korendo M., 2013, Językowa interpretacja świata w wypowiedziach osób z zespołem Aspergera, Kraków: Omega Stage Systems – Jędrzej Cieszyński.

Kruk-Lasocka J., 2004, Trudności diagnostyczno-terapeutyczne wśród małych dzieci ze spektrum autyzmu, [w:] J. Kruk-Lasocka, M. Sekułowicz (red.), Wczesna diagnoza i terapia dzieci z utrudnieniami w rozwoju: interdyscyplinarne problemy, Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji, s. 55–61.

Marciniak-Firadza R., 2022, Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD w teorii i praktyce logopedycznej), [w:] T. Pietras, D. Podgórska-Jachnik, K. Sipowicz, A. Witusik (red.), Spektrum autyzmu – od diagnozy i terapii do integracji i inkluzji, Wrocław: Wydawnictwo Continuo, s. 604–617.

Niesbett E.R., 2015, Geografia myślenia. Dlaczego ludzie Wschodu i Zachodu myślą inaczej?, Sopot: Wydawnictwo Smak Słowa.

Peeters T., Gillberg Ch., 1999, Autism: medical and educational aspects, London: Whuur.

Peisert M., 2006, Miary czasu w codziennej komunikacji językowej, „Język a Kultura”, t. XIX, s. 61–65.

Robins D., Fein D., Barton M.L., Green J.A., 2001, The Modified Checklist for Autism in Toddlers. An Initial Study Investigating the Early Detection of Autism and Pervasive Developmental Disorders, „Journal of Autism and Developmental Disorders”, Vol. 31, s. 131–144. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1010738829569

Rokoszowa J., 1999, Język, czas, milczenie, Kraków: Polska Akademia Nauk.

Sawicka G., 2006, Co czas „robi” z językiem?, „Język a Kultura”, t. XIX, s. 1–31.

Sinha C., Sinha V.D.S., Zinken J., Sampaio W., 2011, When time is not space: The social and linguistic construction of time intervals and temporal event relations in an Amazonian culture, „Language and Cognition”, Vol. 3, s. 137–169. DOI: https://doi.org/10.1515/langcog.2011.006

Szelag E., Kowalska J., Galkowski T., Pöppel E., 2004, Temporal processing deficits in high-functioning children with autism, „British Journal of Psychology”, Vol. 95(3), s. 269–282, https://doi.org/10.1348/0007126041528167 DOI: https://doi.org/10.1348/0007126041528167

Tomasello M., 2002, Kulturowe źródła ludzkiego poznania, Warszawa: PIW.

Vatakis A., Allman M., 2015, Time Distortions in Mind, Leiden: Brill. DOI: https://doi.org/10.26530/OAPEN_613387

Winczura B., 2012, Dlaczego on tak ciągle się kołysze i macha rękami?, „Rewalidacja”, nr 2, s. 4–25.

Wing L., 1996, The Autistic Spectrum, London: Constable. DOI: https://doi.org/10.1136/bmj.312.7027.327

Wojtyła-Świerzowska M., 2006, Słownictwo czasu i przestrzeni, „Język a Kultura”, t. XIX, s. 67–72.

Wolski A., 2013, Ograniczone, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowań, zainteresowań i aktywności u małych dzieci ze spektrum autyzmu, „Konteksty Pedagogiczne”, nr 1, s. 45–61.