Przegląd i ocena wybranych wskaźników dostępności i atrakcyjności miejskich terenów zieleni
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6018.347.04Słowa kluczowe:
planowanie przestrzenne, wskaźniki dotyczące terenów zieleni, miary dostępności, zieleń miejska, jakość życia w mieścieAbstrakt
Jednym z celów zrównoważonego rozwoju propagowanych przez ONZ, a także wielu dokumentów i deklaracji innych międzynarodowych organizacji (WHO, Unia Europejska) jest zapewnienie powszechnego dostępu do bezpiecznych, ogólnie dostępnych zielonych przestrzeni publicznych. Celem artykułu jest prezentacja i omówienie wybranych wskaźników dostępności i atrakcyjności miejskich terenów zieleni (szczególnie tych formalnych i publicznie dostępnych). Uwzględnione zostaną zarówno wskaźniki konstruowane w celach badawczych, jak i tworzone na potrzeby planistyczne w miastach. W literaturze pojawia się wiele wskaźników związanych z dostępem do terenów zieleni. Uwzględniają one zwłaszcza aspekty związane z odległością, powierzchnią terenu zieleni oraz wielkością terenu przypadającą na jedną osobę. Takie wskaźniki są bardzo ogólne, nie odzwierciedlają stanu danego terenu zieleni, są stosowane najczęściej na potrzeby planistyczne. Niekiedy rozszerzane są o zagadnienia ściśle związane z dostępnością, takie jak kwestie własności, godzin otwarcia oraz fizycznych barier (np. ruchliwe drogi lub rzeki, które znacznie utrudniają drogę dojścia do danego terenu zieleni). Ponadto wskaźniki te są czasem zestawiane z dodatkowymi cechami terenów zieleni, świadczącymi o ich atrakcyjności (czystość, wyposażenie, liczba użytkowników, bioróżnorodność). Dopiero kompleksowe przeanalizowanie dostępności i atrakcyjności pozwala na uchwycenie faktycznego stanu rzeczy i wspiera procesy decyzyjne zmierzające do zapewnienia dostępu do bezpiecznych i atrakcyjnych miejskich terenów zieleni. Artykuł ma charakter przeglądowy: prezentuje i ocenia powszechnie wykorzystywane wskaźniki, a także syntetyzuje dotychczasową wiedzę związaną z szeroko pojętą dostępnością i atrakcyjnością miejskich terenów zieleni.
Pobrania
Bibliografia
Andersson E., Tengö M., McPhearson T., Kremer P. (2015), Cultural ecosystem services as a gateway for improving urban sustainability, „Ecosystem Services”, nr 12, s. 165–168, https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2014.08.002 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2014.08.002
Arana M., San M. R., Salinas J. C. (2014), People exposed to traffic noise in european agglomerations from noise maps. A critical review, „Noise Mapping”, nr 1(1), s. 40–49, https://doi.org/10.2478/noise‑2014‑0005
Baró F., Chaparro L., Gómez‑Baggethun E., Langemeyer J., Nowak D. J., Terradas J. (2014), Contribution of ecosystem services to air quality and climate change mitigation policies: the case of urban forests in Barcelona, Spain, „AMBIO”, nr 43(4), s. 466–479, https://doi.org/10.1007/s13280-014-0507-x DOI: https://doi.org/10.1007/s13280-014-0507-x
Bertram C., Rehdanz K. (2015), The role of urban green space for human well‑being, „Ecological Economics”, nr 120, s. 139–152, https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2015.10.013 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2015.10.013
Biernacka M., Kronenberg J. (2018), Classification of institutional barriers affecting the availability, accessibility and attractiveness of urban green spaces, „Urban Forestry and Urban Greening”, nr 36, s. 22–33, https://doi.org/10.1016/j.ufug.2018.09.007 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ufug.2018.09.007
Biernacka M., Kronenberg J. (2019), Urban Green Space Availability, Accessibility and Attractiveness, and the Delivery of Ecosystem Services, „Cities and the Environment”, t. 12, cz. 1, https://digitalcommons.lmu.edu/cate/vol12/iss1/5
Biernacka M., Kronenberg J., Łaszkiewicz E. (2020), An integrated system of monitoring the availability, accessibility and attractiveness of urban parks and green squares, ,,Applied Geography”, t. 116, https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2020.102152 DOI: https://doi.org/10.1016/j.apgeog.2020.102152
Brown G., Schebella M. F., Weber D. (2014), Using participatory GIS to measure physical activity and urban park benefits, „Landscape and Urban Planning”, nr 121, s. 34–44, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2013.09.006 DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2013.09.006
Brulle R. J., Pellow D. N. (2006), Environmental Justice: Human Health and Environmental Inequalities, „Annual Review of Public Health”, nr 27(1), s. 103–124, https://doi.org/10.1146/annurev.publhealth.27.021405.102124 DOI: https://doi.org/10.1146/annurev.publhealth.27.021405.102124
Carrus G., Scopelliti M., Lafortezza R., Colangelo G., Ferrini F., Salbitano F., Sanesi G. (2015), Go greener, feel better? The positive effects of biodiversity on the well‑being of individuals visiting urban and peri‑urban green areas, „Landscape and Urban Planning”, nr 134, s. 221–228, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2014.10.022 DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2014.10.022
Colesca S. E., Alpopi C. (2011), The Quality of Bucharest’s Green Spaces, „Theoretical and Empirical Researches in Urban Management”, nr 6(4), s. 45–59.
Diekmann A., Meyer R. (2010), Democratic smog? An empirical study on the correlation between social class and environmental pollution, „Kolner Zeitschrift fur Soziologie und Sozialpsychologie”, nr 62(3), s. 437–457.
Elmqvist T., Setälä H., Handel S. N., Ploeg S. van der, Aronson J., Blignaut J. N., De Groot R. S. (2015), Benefits of restoring ecosystem services in urban areas, „Current Opinion in Environmental Sustainability”, nr 14, s. 101–108, https://doi.org/10.1016/j.cosust.2015.05.001 DOI: https://doi.org/10.1016/j.cosust.2015.05.001
Feltynowski M., Kronenberg J., Bergier T., Kabisch N., Łaszkiewicz E., Strohbach M. (2018), Challenges of urban green space management in the face of using inadequate data, „Urban Forestry and Urban Greening”, nr 31, s. 56–66, https://doi.org/10.1016/j.ufug.2017.12.003 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ufug.2017.12.003
Gidlöf‑Gunnarsson A., Öhrström E. (2007), Noise and well‑being in urban residential environments: The potential role of perceived availability to nearby green areas, „Landscape and Urban Planning”, nr 83(2–3), s. 115–126, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2007.03.003 DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2007.03.003
Giles‑Corti B., Broomhall M. H., Knuiman M., Collins C., Douglas K., Ng K., Donovan R. J. (2005), Increasing walking: How important is distance to, attractiveness, and size of public open space?, „American Journal of Preventive Medicine”, nr 28, cz. 2, supplement 2, s. 169–176, https://doi.org/10.1016/j.amepre.2004.10.018 DOI: https://doi.org/10.1016/j.amepre.2004.10.018
Gómez‑Baggethun E., Gren Å., Barton D. N., Langemeyer J., McPhearson T., O’Farrell P., Kremer P. (2013), Urban ecosystem services, [w:] T. Elmqvist, M. Fragkias, J. Goodness, B. Güneralp, P. J. Marcotullio, R. I. McDonald, C. Wilkinson (red.), Urbanization, Biodiversity and Ecosystem Services: Challenges and Opportunities, Springer, Dordrecht, s. 175–251.
Grunewald K., Richter B., Meinel G., Herold H., Syrbe R.‑U. (2017), Proposal of indicators regarding the provision and accessibility of green spaces for assessing the ecosystem service „recreation in the city” in Germany, „International Journal of Biodiversity Science, Ecosystem Services and Management”, nr 13(2), s. 26–39, https://doi.org/10.1080/21513732.2017.1283361 DOI: https://doi.org/10.1080/21513732.2017.1283361
Haines‑Young R., Potschin M. (2018), Common International Classification of Ecosystem Services (CICES) V5.1: Guidance on the Application of the Revised Structure, Fabis Consulting Ltd., Nottingham. DOI: https://doi.org/10.3897/oneeco.3.e27108
Hamilton K. L. (2011), Park Usage and Physical Activity: An Exploration of Park Features, Neighbourhoods, and Park Programs (Thesis), https://qspace.library.queensu.ca/handle/1974/6795 [dostęp: 10.04.2017].
Higgs G., Fry R., Langford M. (2012), Investigating the implications of using alternative GIS‑based techniques to measure accessibility to green space, „Environment and Planning B: Planning and Design”, nr 39(2), s. 326–343, https://doi.org/10.1068/b37130 DOI: https://doi.org/10.1068/b37130
Kabisch N., Strohbach M., Haase D., Kronenberg J. (2016), Urban green space availability in European cities, „Ecological Indicators”, nr 70, s. 586–596, https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2016.02.029 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2016.02.029
Kaczynski A. T., Schipperijn J., Hipp J. A., Besenyi G. M., Wilhelm Stanis S. A., Hughey S. M., Wilcox S. (2016), ParkIndex: Development of a standardized metric of park access for research and planning, „Preventive Medicine”, nr 87, s. 110–114, https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2016.02.012 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2016.02.012
Kahila M., Kyttä M. (2009), SoftGIS as a Bridge‑Builder in Collaborative Urban Planning, [w:] D. S. Geertman, P. J. Stillwell (red.), Planning Support Systems Best Practice and New Methods, Springer, Netherlands, s. 389–411. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4020-8952-7_19
Kan H., Chen B. (2004), Particulate air pollution in urban areas of Shanghai, China: health‑based economic assessment, „Science of The Total Environment”, nr 322(1–3), s. 71–79, https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2003.09.010 DOI: https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2003.09.010
Koprowska K., Łaszkiewicz E., Kronenberg J., Marcińczak S. (2018), Subjective perception of noise exposure in relation to urban green space availability, „Urban Forestry and Urban Greening”, nr 31, s. 93–102, https://doi.org/10.1016/j.ufug.2018.01.018 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ufug.2018.01.018
Kragh J. (1981), Road traffic noise attenuation by belts of trees, „Journal of Sound and Vibration”, nr 74(2), s. 235–241, https://doi.org/10.1016/0022-460X(81)90506-X DOI: https://doi.org/10.1016/0022-460X(81)90506-X
Kronenberg J. (2015), Why not to green a city? Institutional barriers to preserving urban ecosystem services, „Ecosystem Services”, nr 12, s. 218–227, https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2014.07.002 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2014.07.002
Larson L. R., Jennings V., Cloutier S. A. (2016), Public Parks and Wellbeing in Urban Areas of the United States, „PLOS ONE”, nr 11(4), https://doi.org/10.1371/journal.pone.0153211 DOI: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0153211
Lottrup L., Grahn P., Stigsdotter U. K. (2013), Workplace greenery and perceived level of stress: Benefits of access to a green outdoor environment at the workplace, „Landscape and Urban Planning”, nr 110, s. 5–11, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2012.09.002 DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2012.09.002
Łaszkiewicz E., Kronenberg J., Marcińczak S. (2018), Attached to or bound to a place? The impact of green space availability on residential duration: The environmental justice perspective, „Ecosystem Services”, nr 30, s. 309–317, https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2017.10.002 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2017.10.002
Mohai P., Pellow D., Roberts J. T. (2009), Environmental Justice, „Annual Review of Environment and Resources”, nr 34(1), s. 405–430, https://doi.org/10.1146/annurev-environ-082508-094348 DOI: https://doi.org/10.1146/annurev-environ-082508-094348
Morar T., Radoslav R., Spiridon L. C., Păcurar L. (2014), Assessing pedestrian accessibility to green space using GIS, „Transylvanian Review of Administrative Sciences”, nr 10(42), s. 116–139.
Nature nearby: Accessible natural greenspace guidance (2010), Natural England, Peterborough.
Nieuwenhuijsen M. J., Kruize H., Gidlow C., Andrusaityte S., Antó J. M., Basagaña X., Grazule-viciene R. (2014), Positive health effects of the natural outdoor environment in typical populations in different regions in Europe (PHENOTYPE): a study programme protocol, „BMJ Open”, nr 4(4), e004951, https://doi.org/10.1136/bmjopen-2014-004951 DOI: https://doi.org/10.1136/bmjopen-2014-004951
Nowak D. J., Crane D. E., Stevens J. C. (2006), Air pollution removal by urban trees and shrubs in the United States, „Urban Forestry and Urban Greening”, nr 4(3–4), s. 115–123, https://doi.org/10.1016/j.ufug.2006.01.007 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ufug.2006.01.007
Park K. (2017), Psychological park accessibility: a systematic literature review of perceptual components affecting park use, „Landscape Research”, nr 42(5), s. 508–520, https://doi.org/10.1080/01426397.2016.1267127 DOI: https://doi.org/10.1080/01426397.2016.1267127
Pietrzyk‑Kaszyńska A., Czepkiewicz M., Kronenberg J. (2017), Eliciting non‑monetary values of formal and informal urban green spaces using public participation GIS, „Landscape and Urban Planning”, nr 160, s. 85–95, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2016.12.012 DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2016.12.012
Projektowanie uniwersalne (2018), zeszyt 20, Regionalne Centrum Polityki Społecznej w Łodzi, Łódź.
Rantanen H., Kahila M. (2009), The SoftGIS approach to local knowledge, „Journal of Environmental Management”, nr 90(6), s. 1981–1990, https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2007.08.025 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2007.08.025
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz. 690).
Schipperijn J., Ekholm O., Stigsdotter U. K., Toftager M., Bentsen P., Kamper‑Jørgensen F., Randrup T. B. (2010), Factors influencing the use of green space: Results from a Danish national representative survey, „Landscape and Urban Planning”, nr 95(3), s. 130–137, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2009.12.010 DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2009.12.010
Ståhle A. (2006), Sociotope mapping: Exploring public open space and its multiple use values in urban and landscape planning practice, „Nordic Journal of Architectural Research”, nr 19(4), s. 59–71.
Stanners D., Bourdeau P. (red.) (1995), The urban environment, [w:] Europe’s Environment: The Dobris Assessment, European Environment Agency, Copenhagen, http://www.forskningsdatabasen.dk/en/catalog/2186121094 [dostęp: 10.04.2017].
Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta Łodzi. Uwarunkowania (2018), Miejska Pracownia Urbanistyczna w Łodzi, Łódź.
Susca T., Gaffin S. R., Dell’Osso G. R. (2011), Positive effects of vegetation: Urban heat island and green roofs, „Environmental Pollution”, nr 159(8–9), s. 2119–2126, https://doi.org/10.1016/j.envpol.2011.03.007 DOI: https://doi.org/10.1016/j.envpol.2011.03.007
Tian Y., Jim C. Y., Wang H. (2014), Assessing the landscape and ecological quality of urban green spaces in a compact city, „Landscape and Urban Planning”, nr 121, s. 97–108, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2013.10.001 DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2013.10.001
Ustawa z dnia 7 czerwca 2018 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2018 r., poz. 1202).
Van Herzele A., Wiedemann T. (2003), A monitoring tool for the provision of accessible and attractive urban green spaces, „Landscape and Urban Planning”, nr 63(2), s. 109–126, https://doi.org/10.1016/S0169-2046(02)00192-5 DOI: https://doi.org/10.1016/S0169-2046(02)00192-5
Walker G. (2012), Environmental Justice: Concepts, Evidence and Politics, Routledge, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203610671
Ward Thompson C., Roe J., Aspinall P., Mitchell R., Clow A., Miller D. (2012), More green space is linked to less stress in deprived communities: Evidence from salivary cortisol patterns, „Landscape and Urban Planning”, nr 105(3), s. 221–229, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.12.015 DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.12.015
Wei H., Fan W., Wang X., Lu N., Dong X., Zhao Y., Ya X., Zhao Y. (2017), Integrating supply and social demand in ecosystem services assessment: A review, „Ecosystem Services”, nr 25, s. 15–27, https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2017.03.017 DOI: https://doi.org/10.1016/j.ecoser.2017.03.017
WHO (2010), Urban planning, environment and health: from evidence to policy action, http://www.euro.who.int/en/health‑topics/environment‑and‑health/Housing‑and‑health/publications/2010/urban‑planning,‑environment‑and‑health‑from‑evidence‑to‑policy‑action [dostęp: 10.04.2017].
Wüstemann H., Kalisch D., Kolbe J. (2017), Access to urban green space and environmental inequalities in Germany, „Landscape and Urban Planning”, nr 164, s. 124–131, https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2017.04.002 DOI: https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2017.04.002
Zarządzenie nr 118 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 15 czerwca 1964 roku w sprawie wskaźników wykorzystywania terenów zainwestowania miejskiego.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Jak cytować
