Skuteczność i efektywność polskiej administracji skarbowej po reformie 2017 roku w kontekście cyfryzacji procesów podatkowych

Abstrakt

Artykuł analizuje, czy reforma z 2017 roku, powołująca Krajową Administrację Skarbową (KAS), i cyfryzacja procesów podatkowych poprawiły skuteczność poboru i efektywność operacyjną administracji skarbowej. Badanie obejmuje lata 2017–2024 i opiera się na danych Ministerstwa Finansów, NIK, Komisji Europejskiej oraz OECD. Zweryfikowano dwie hipotezy badawcze. Hipoteza H1 zakładała, że cyfryzacja KAS zwiększyła skuteczność poboru VAT, jednak miała asymetryczny wpływ na system podatkowy, nie doprowadzając do proporcjonalnego zmniejszenia luki CIT ani do istotnej poprawy efektywności operacyjnej. Hipoteza H2 stwierdzała, że cyfryzacja procesów podatkowych przekształciła model nadzoru KAS, zastępując kontrole tradycyjne weryfikacjami kierowanymi algorytmami profilu ryzyka, obejmującymi zarówno automatyczne sprawdzenia, jak i docelowe czynności sprawdzające. Obie hipotezy potwierdzono. Skuteczność poboru VAT wzrosła istotnie: luka spadła z 24,1% do 6,9%, wskaźnik VRR wzrósł z 35% do 46%. Luka CIT spadła do 33%, wskaźnik CIT-RR wzrósł zaledwie do 18%. Model nadzoru zmienił się: kontrole tradycyjne spadły o 59,6%, czynności sprawdzające wzrosły o 143%. Precyzja typowania do kontroli wzrosła do poziomu 99,2%. Paradoksalnie efektywność operacyjna nie poprawiła się – koszty poboru kształtowały się w przedziale (1,7–2,0 zł/100 zł), czas postępowań się wydłużył. Artykuł wskazuje trzy priorytety dla dalszych reform: stabilizację regulacji podatkowej, inwestycje w zasoby ludzkie oraz powiększenie zdolności do monitorowania transferów zysków międzynarodowych.