Czy związki międzygminne różnią się w polityce wydatkowania środków w zależności od ich wielkości? Wyniki na przykładzie Polski

Abstrakt

Literatura dotycząca współpracy międzygminnej (IMC), skupiająca się na charakterystyce jej członków i czynnikach decydujących o jej nawiązaniu, jest bogata. Różne badania wskazują, że korzyści skali i zakresu osiągają głównie małe gminy, w związku z czym są one bardziej chętne do podejmowania współpracy niż większe jednostki. Z drugiej strony małe gminy bywają niekiedy skłonne do korzystania z dóbr i usług świadczonych przez większe samorządy, co wiąże się z efektami zewnętrznymi. Nie jest jednak jasne, czy istnieje powiązanie między wielkością związków międzygminnych (mierzoną ich populacją) a rodzajami zadań wykonywanych wspólnie przez partnerów (często w różnej liczbie). Niniejszy artykuł ma na celu wypełnienie istniejącej luki poprzez zbadanie, czy udział wydatków na jedną z trzech kategorii zadań (zakwalifikowanych jako zadania cechujące się ekonomią skali i zakresu, generowaniem efektów zewnętrznych bądź mieszane) w wydatkach ponoszonych łącznie różni się istotnie w zależności od wielkości podmiotu IMC. Wykorzystano do tego test rang Kruskala‑Wallisa. Aby wskazać, które konkretne mediany różnią się statystycznie od pozostałych w każdym roku, przeprowadzono test wielokrotnych porównań Dunna z korektą Bonferroniego. Badanie dotyczy polskich związków międzygminnych oraz ich sprawozdań finansowych za lata 2003–2018 i obejmuje 2541 obserwacji. Wyniki pokazują, że zdecydowaną większość statystycznie istotnych różnic zaobserwowano w udziale wydatków na zadania cechujące się ekonomią skali i zakresu w wydatkach ogó­łem, co sugeruje, że bardzo małe związki międzygminne przeznaczały na te zadania większą część swojego budżetu niż średniej wielkości i małe związki międzygminne (przez kilka lat). Nie odnotowano istotnych różnic w udziale wydatków na zadania charakteryzujące się efektami zewnętrznymi. Znaczące różnice w wydatkach na zadania o charakterze mieszanym wystąpiły tylko w 2017 i 2018 roku. Świadczy to o tym, że małe związki międzygminne wydały więcej niż bardzo małe związki międzygminne. Wyniki badań uzupełniają literaturę przedmiotu, prowadząc do wniosku, że mniejsze związki międzygminne koncentrują się bardziej na redukcji wydatków w przeliczeniu na jednego mieszkańca.