Lost and Found. The Residence of Nostitz Family in Chotków, Lower Silesia

Arkadiusz Michalak; Andrzej Legendziewicz

doi:10.18778/0208-6034.40.09

Autor

Arkadiusz Michalak The Archaeological Museum of the mid-Odra River Area, Zielona Góra https://orcid.org/0000-0002-8406-8787
Andrzej Legendziewicz Wrocław University of Science and Technology, Faculty of Architecture https://orcid.org/0000-0002-9228-296X

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.40.09

Słowa kluczowe:

archeologia, historia, architektura, okres nowożytny, zamek, rezydencja, szlachta, kultura materialna

Abstrakt

Przeprowadzone w Chotkowie na Dolnym Śląsku badania archeologiczne miały na celu weryfikację istnienia i charakteru domniemanego założenia obronno-rezydencjonalnego związanego z rodem von Nostitz. Analiza źródeł pisanych wskazuje, że od XIV do XVI w. w Chotkowie istniały liczne kamienne wieże mieszkalne o cechach obronno-mieszkalnych, których dokładna lokalizacja pozostawała dotąd niezweryfikowana. Zastosowanie badań teledetekcyjnych i geofizycznych, w połączeniu z analizą kartografii archiwalnej, umożliwiło ustalenie lokalizacji kopca z czworobocznymi reliktami murów, częściowo otoczonego dawną fosą. Prace wykopaliskowe odsłoniły pozostałości architektury, jednak dokładny charakter muru obwodowego i ryzalitu wymaga dalszych badań. Ograniczona ilość materiału zabytkowego, pochodzącego głównie z XV–XVI w., sugeruje krótki okres użytkowania obiektu lub późniejsze przekształcenia strukturalne, być może związane z nadaniem mu nowej, gospodarczej funkcji.

RECEIVED 03.05.2025 • VERIFIED 17.06.2025 • ACCEPTED 24.06.2025

Funding Information:
Lubuski Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze

Conflicts of interests: None 

Ethical Considerations: The Authors assure of no violations of publication ethics and take full responsibility for the content of the publication. 

The percentage share of the author in the preparation of the work is:  AM 75%, AL 25%

Declaration regarding the use of GAI tools: not used

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Geheimes Staatsarchiv Preußischer Kulturbesitz, XVII. HA, Rep. 135, Nr. 526–5: Werner F. B. (1758), Topographia Silesiae (geographisch-historische Beschreibung der Provinz Schlesien) mit handgezeichneten Stadtplänen und Ansichten, Bd. V, Glogau, Beuthen, Sagan, Schwiebus, Hirschberg – Handexemplar (sogenanntes “Neustädter Exemplar”).

Liber fundationis Episcopatus Vratislaviensis (1889), H. Markgraf, J.W. Schulte (ed.), Breslau (Codex Diplomaticus Silesiae, 14).

Staatsbibliothek zu Berlin Preußischer Kulturbesitz: von Wrede Ch.F. (1751–1753), Krieges-Carte von Schlesien, sygn. 15060, Bd. IV, Bl. 13.

Legendziewicz A. (2021), Wyniki badań architektonicznych muru fundamentowego nieistniejącego dworu przy Górnym Folwarku w Chotkowie (Stanowisko 30), Wrocław (typescrip in the Archive of the Archaeological Museum of the mid-Odra river Area).

Michalak A., Augustyniak H., Osowiec J., Domagalski P. (2021), Multidyscyplinarne badania wiejskiej siedziby rycerskiej w Chotkowie, Zielona Góra–Świdnica (typescrip in the Archive of the Archaeological Museum of the mid-Odra river Area).

Bober-Tubaj A., Gruszka B., Olejniczak A., Łesiuk M. (2004), Średniowieczna warownia rycerza-rabusia Czarnego Krzysztofa w świetle badań archeologicznych i historycznych, Muzeum Ceramiki w Bolesławcu, Bolesławiec.

Chorowska M. (2003), Rezydencje średniowieczne na Śląsku: zamki, pałace, wieże mieszkalne, Oficyna Wydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław.

Chudziak W., Kaźmierczak R., Niegowski J. (2011), Podwodne dziedzictwo archeologiczne Polski: katalog stanowisk (badania 2006–2009), Wydawnictwo Fundacji Amicus Universitatis Nicolai Copernici oraz Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Dąbal J., Należny-Skurzyńska A., Rembisz-Lubiejewska A., Antosik Ł. (2021), Analiza przestrzenna pochówków, [in:] J. Dąbal (ed.), Łeba – średniowieczne miasto pod wydmami. Kościół św. Mikołaja w świetle wyników badań archeologiczno-architektonicznych, Wydawnictwo Bernardinum, Pelplin, p. 191–207.

Domagalska K. (2008), Chotków, [in:] B. Bielinis-Kopeć (ed.), Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków, Zielona Góra, p. 60–62.

Dziedzic P. (2002), Asortyment glinianych naczyń ceramicznych z ratowniczych badań wykopaliskowych przeprowadzonych w Zielonej Górze przy ulicy Lisowskiego, stanowisko XVIII, wykop XIII, “Archeologia Środkowego Nadodrza”, 2, p. 237–256.

Dziedzic P., Kałagate S. (2002), Badania archeologiczne na Zamku Piastowskim w Krośnie Odrzańskim (sezon 1998), “Archeologia Środkowego Nadodrza”, 2, p. 65–186.

Dziedzic P., Kałagate S., Magda-Nawrocka M. (2004), Wstępne wyniki badań archeologicznych na terenie Starego Miasta w Żaganiu w latach 1995–1997, “Archeologia Środkowego Nadodrza”, 3, p. 65–168.

Grancsay S.V. (1955), A Loan Exhibition of Equestrian Equipment from the Metropolitan Museum of Art. Catalogue, The Speed Art Museum, Louisville.

Janowski A. (2021), Kłódka, [in:] B. Ceynowa (ed.), Spichlerz Błękitny Baranek, Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, Gdańsk, p. 78.

Kałagate S. (1994), Ceramika z wieży rycerskiej w Witkowie, gm. Szprotawa, woj. zielonogórskie, stan. 6, [in:] A. Gruszczyńska, A. Targońska (ed.), Garncarstwo i kaflarstwo na ziemiach polskich od późnego średniowiecza do czasów współczesnych: materiały z konferencji, Rzeszów, 21–23 IX 1993, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, Rzeszów, p. 161–184.

Kałagate S. (2023), Ruchomy materiał zabytkowy odkryty na terenie dawnej nekropoli św. Jana w Zielonej Górze (stan. 30) oraz terenie przylegającym do cmentarza (stan. 31), [in:] B. Gruszka, S. Kałagate (ed.), Cmentarz św. Jana. Najstarsza nekropolia Zielonej Góry, Fundacja Tłocznia, Zielona Góra, p. 91–246.

Kąsinowska R. (1970), Renesansowy dwór w Chotkowie i jego przebudowa w XVIII wieku, “Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 15.3, p. 215–229.

Krajíc R. (2003), Sezimovo Ústí archeologie středověkého poddanského města 3 (Kovárna v Sezimově Ústí a a anallýza výrobků ze železa) Díl 1, Archeologický ústav AV ČR, Praha–Sezimovo Ústí–Tábor.

Krauskopf Ch. (2005), Tric-Trac, Trense, Treichel. Untersuchungen zur Sachkultur des Adels im 13. und 14. Jahrhundert, Deutsche Burgenvereinigung, Braubach.

Lasota C., Małachowicz M. (2019), Zamek w Namysłowie, przygranicze Królestwa Polskiego i Czeskiego, [in:] A. Bocheńska, P. Mrozowski (ed.), Wielkie murowanie zamki w Polsce za Kazimierza Wielkiego, Zamek Królewski w Warszawie – Muzeum, Warszawa, p. 201–229.

Legendziewicz A. (2013), Od średniowiecznej warowni do barokowej rezydencji – historia powstania i przekształceń zamku w Chrzelicach, [in:] A. Molenda (ed.), Opolski Informator Konserwatorski, Wojewódzki Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Opolu, Opole, p. 87–100.

Legendziewicz A. (2017), Rozwój i przekształcenia architektury dworu w Miłakowie, “Lubuskie Materiały Konserwatorskie”, 14, p. 45–57.

Legendziewicz A. (2019), The gate tower at the Górny Castle in Opole, “Wiadomości Konserwatorskie – Journal of Heritage Conservation”, 60, p. 26–39.

Legendziewicz A. (2024), Warownia, rezydencja, klasztor – przekształcenia zamku w Kożuchowie między schyłkiem XIII a początkiem XIX wieku w świetle badań architektonicznych, “Ochrona Zabytków”, 1(284), p. 73–91.

Legros V. (2015), Archéologie de l’objet métallique aux époques médiévale et moderne en Picardie. Approches typologique et fonctionnelle, “Revue archéologique de Picardie”, 2015.1–2, p. 1–302, https://doi.org/10.3406/pica.2015.3618 DOI: https://doi.org/10.3406/pica.2015.3618

Lewczuk J. (2001), Perspektywy badań nad późnym średniowieczem i okresem wczesnonowożytnym w południowej części Środkowego Nadodrza, “Silesia Antiqua”, 42, p. 149–176.

Malinowski T., Kałagate S. (1999), Materiały archeologiczne, [in:] T. Malinowski (ed.), Komorowo, stanowisko 12. Osadnictwo nowożytne (XVII–XVIII w.). Ślady domniemanej karczmy, Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Tadeusza Kotarbińskiego, Zielona Góra, p. 9–83.

Marciniak-Kajzer A. (2021), Rzeczy ludzi średniowiecza. W domu, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Nowakowski D. (2008), Siedziby książęce i rycerskie księstwa głogowskiego w średniowieczu, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Wrocław.

Nowakowski D. (2017), Śląskie obiekty typu motte, Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, Wrocław.

Poklewska-Koziełł M. (2022), Późnośredniowieczne i nowożytne kafle z terenu Nowej Marchii, Muzeum Archeologiczne w Poznaniu, Poznań.

Solon J., Borzyszkowski J., Bidłasik M., Richling A., Badora K., Balon J., Brzezińska-Wójcik T., Chabudziński Ł., Dobrowolski R., Grzegorczyk I., Jodłowski M., Kistowski M., Kot R., Krąż P., Lechnio J., Macias A., Majchrowska A., Malinowska E., Migoń P., Myga-Piątek U., Nita J., Papińska E., Rodzik J., Strzyż M., Terpiłowski S., Ziaja W. (2018), Physico-geographical mesoregions of Poland: Verification and adjustment of boundaries on the basis of contemporary spatial data, “Geographia Polonica”, 91.2, p. 143–170, https://doi.org/10.7163/GPol.0115 DOI: https://doi.org/10.7163/GPol.0115

Steller G. (1941), Die Wittgendorfer Wasserburg und ihre Bessitzer, “Sprottauer Tageblatt”, 22, supplement, p. 1–5.

Steller G. (1942), Hertwigswaldau im Jahre 1559, “Heimatkalendar für den Kreis Sprottau”, 1942, p. 100–110.

Steller G. (1968), Der Adel des Fürstentums Sagan 1440–1714. Urkundliche Beiträge zu seiner Geschichte, “Jahrbuch der Schlesischen Friedrich-Wilhelms-Universität zu Breslau”, 13, p. 7–60.

Trawicka E. (2020), Okucia budowlane i wyroby rzemiosła ślusarskiego, [in:] B. Kościński (ed.), Lastadia: najstarsza stocznia Gdańska w świetle badań archeologicznych Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, Gdańsk (Archeologia Gdańska, 7), p. 235–248.

Welker M. (2014), Historische Schlüssel und Schlösser im Germanischen Nationalmuseum, Germanischen Nationalmuseum, Nürnberg.