Miecz z zamku w Szczytnie

Piotr Strzyż

doi:10.18778/0208-6034.36.09

Autor

Piotr Strzyż Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny, Instytut Archeologii https://orcid.org/0000-0001-6846-159X

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.36.09

Słowa kluczowe:

miecz, Szczytno, zamek, średniowiecze, zakon krzyżacki

Abstrakt

Artykuł omawia miecz przechowywany w Muzeum Mazurskim w Szczytnie, który pochodzi z danych zbiorów Prussia Museum. Zabytek zachował się w dość dobrym stanie ogólnym – brak jedynie sztychowej partii głowni. Głownia mieczowa zachowała się na długości 615 mm, przy całkowitej długości oręża 855 mm. Charakterystyczny jest jelec, w rzucie z góry o esowatym kształcie, a głowica ma postać odwróconej gruszki. Na podstawie cech konstrukcyjnych miecz ze Szczytna należy określić jako egzemplarz późnośredniowieczny z głownią typu XVIIIa według R.E. Oakeshotta, jelcem 12a oraz głowicą T5. Analogiczne zachowane okazy, jak i przedstawienia ikonograficzne dowodzą, że tego rodzaju miecze były najbardziej popularne w drugiej połowie XV oraz początkach – pierwszej ćwierci XVI stulecia. O okolicznościach pozyskania tego egzemplarza mamy bardzo lakoniczne informacje – był on znaleziony w ruinach zamku.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Das Grosse Ämterbuch des Deutschen Ordens, red. E. Ziesemer, Danzig 1921.

Adamiak M., Zdaniewicz R. (2015), Żelazna szabla ze zbiorów Muzeum w Gliwicach, „Acta Militaria Mediaevalia”, 15, s. 215–224.

Aleksić M. (2007), Mediaeval Swords from Southeastern Europe. Material from 12th to 15th Century, Dedra, Belgrade.

Augustyniak J. (1988), Gantelet – fragment d’armure datant du XVI siècle et provenent du château d’Inowłódz, dép. de Piotrków (Pologne Centrale), „Fasciculi Archaeologiae Historicae”, 2, s. 7–9.

Augustyniak J. (1992), Zamek w Inowłodzu, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne, Łódź (Biblioteka Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi, 26).

Augustyniak J. (1996), Splendory izby magnackiej w XVI wieku na przykładzie zamku w Inowłodzu, „Archeologia Historia Polona”, 3, s. 209–223.

Biborski M., Stepiński J., Żabiński G. (2004), A Renaissance Sword from Racibórz, „Gladius”, 24, s. 187–208, https://doi.org/10.3989/gladius.2004.41 DOI: https://doi.org/10.3989/gladius.2004.41

Biskup M. (2014), „Wojna pruska” czyli wojna Polski z Zakonem krzyżackim z lat 1519–1521. U źródeł sekularyzacji Prus krzyżackich, Napoleon V, Oświęcim.

Bruhn Hoffmeyer A. (1954), Middelalderens tveæggede sværd I–II, Tøjhusmuseet, København.

Carpegna di N. (1969), Antiche armi dal. sec. IX al XVIII giá Collezione Odescalchi, De Luca Editore, Roma.

Čepela V. (2010), Tri stredoveké chladné zbrane v zbierkach SNM-Múzea Červený Kameň, „Vojenská história. Časopis pre vojenské históriu, múzejníctvo a archívnictvo”, 14.3, s. 75–87. DOI: https://doi.org/10.15848/hh.v0i4.137

Florek M. (2016), Broń na średniowiecznych nagrobkach tzw. „stećci” z Bałkanów. Wstęp do problematyki, „Acta Militaria Mediaevalia”, 12, s. 135–174.

Głosek M. (1973), Znaki i napisy na mieczach średniowiecznych w Polsce, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.

Głosek M. (1984), Miecze środkowoeuropejskie z X–XV w., Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.

Głosek M. (1990), Broń biała długa, [w:] A. Nadolski (red.), Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1350–1450, Polska Akademia Nauk. Instytut Historii Kultury Materialnej, Łódź, s. 111–124.

Głosek M. (1998), Broń biała, [w:] A. Nowakowski (red.), Uzbrojenie w Polsce średniowiecznej 1450–1500, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń, s. 23–40.

Głosek M., Kajzer L., Nadolski A. (1978), Broń średniowieczna z ziem polskich. Katalog. Polska Akademia Nauk, Łódź.

Grygiel R., Jurek T. (1996), Doliwowie z Nowego Miasta nad Wartą, Dębna i Biechowa. Dzieje rezydencji i ich właścicieli, Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w Łodzi, Łódź.

Haftka M. (1999), Zamki krzyżackie w Polsce. Szkice z dziejów, Wydawnictwo CONSORT; Muzeum Zamkowe w Malborku, Malbork–Płock.

Hošek J., Košta J., Žakovský P. (2019), Ninth to Mid-sixteenth Century Swords from the Czech Republic in their European Context, part 1, The Finds, The Czech Academy of Sciences. Institute of Archaeology, Prague–Brno.

Kajzer L. (1976), Uzbrojenie i ubiór rycerski w średniowiecznej Małopolsce w świetle źródeł ikonograficznych, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.

Kajzer L., Kołodziejski S., Salm J. (2001), Leksykon zamków w Polsce, Arkady, Warszawa.

Kalmár J. (1971), Régi magyar fegyverek, Natura, Budapest.

Klčo M., Krupa V. (2004), Stredoveké zbrane v zbierkach Balneologického muzea v Piešt’anoch, [w:] K. Malečková (red.), Zbrane a zbroj. Zborník príspevkov zo sympózia usporiadaného při príležitosti výstavy Zbrane a zbroj, SNM – Múzeum Bojnice, Bojnice, s. 37–52.

Knyżewski M. (2020), Siedziby średnich i niższych ranga urzędników krzyżackich na terenie dzisiejszej Polski. Studium archeologiczne, Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź (Monografie Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, 11). DOI: https://doi.org/10.12775/AHP.2018.013

Kovács T.S. (2010), Huszárfegyverek a 15–17. században, Martin Opitz Kiadó, Budapest.

Kozłowski R. (1978), Badanie i konserwacja przedmiotów z grobu Kazimierza Jagiellończyka, „Studia do Dziejów Wawelu”, 4, s. 460–476.

Krajíc R., Kukla Z., Nekuda V. (1997), Středověký meč ze Mstěnic, [w:] R. Nekuda, J. Unger (red.), Z pravěku do středověku. Sborník k 70. narozeninam Vladimíra Nekudy, Muzejní a vlastivědená společnost v Brně, Moravské zemské muzeum, Brno, s. 250–258.

Kwiatkowski K. (2016), Wojska zakonu niemieckiego w Prusach 1230–1525. Korporacja, jej pruskie władztwo, zbrojni, kultura wojny i aktywność militarna, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń.

Ławrynowicz O. (2005), Treści ideowe broni rycerskiej w Polsce w wiekach średnich, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź (Acta Archaeologica Lodziensia, 51).

Majewski M. (2018), Uzbrojenie średniowieczne w ziemi chełmińskiej (mps pracy doktorskiej przygotowanej w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, w zbiorach autora).

Marek L. (2004), Wczesnośredniowieczne miecze z Europy Środkowej i Wschodniej. Dylematy archeologa i bronioznawcy, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław (Studia Archeologiczne, 26).

Marek L. (2008), Broń biała na Śląsku XIV–XVI wiek, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław (Wratislavia Antiqua, 10).

Marek L. (2014), Europejski styl. Militaria z Elbląga i okolic, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław (Studia Archeologiczne, 47).

Marek L. (2017), Średniowieczne uzbrojenie Europy łacińskiej jako Ars Emblematica, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław (Wratislavia Antiqua, 22).

Nadolski A. (1984), Polska broń – broń biała, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.

Norman A.V.B. (1980), The Rapier and Small-Sword: 1460–1820, Arms and Armour Press; Arno press, London–New York.

Oakeshott R.E. (1997), The Sword in the Age of Chivalry, Boydell Press, Woodbridge.

Pudło P. (2010), …By w Polsce znaleźć swe miejsce (średniowiecze i nowożytność), [w:] S. Cegłowski, K. Demkowicz, R. Janiak, T. Kordala, P. Łuczak, P. Pudło, Skarby z ziemi wydobyte, Muzeum Diecezjalne w Płocku, Płock, s. 47–52, 92–106.

Ruttkay A. (1989/1990), Militáriá a súčasti jezdeckého výstroja z 15. stor. na Kostolci v Moravanoch nad Váhom, miestna časť Ducové, „Sborník Prací Filozofické Fakulty Brněnské University”, 38/39, řada archeologicko-klasicka, 34–35, s. 89–101. DOI: https://doi.org/10.1017/S1035077200002996

Wilkus K. (1991), Odkrycie grobów królewskich w katedrze wileńskiej, „Studia do Dziejów Wawelu”, 5, s. 530–550.

Williams A., Lazar T. (2018), A Group of Medieval Swords from the National Museum of Slovenia – Metallographic Analyses and Hardness Testing, „Acta Militaria Mediaevalia”, 13, s. 115–129.

Żabiński G., Biborski M., Stępiński J. (2014), Technology of Sword Blades from the La Tène Period to the Early Modern Age. The Case of what is now Poland, Archaeopress, Oxford, https://doi.org/10.2307/j.ctvqmp14z DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvqmp14z

Žakovský P. (2011), Středověké a raně novověké chladné zbraně ze sbírek Městkého muzea v Moravském Krumlově, [w:] Hrad jako technický problém. Technologie a formy výstavby středověkých opevněných sidel, red. Z. Měřínský, Brno 2011 (Archeologia mediaevalis Moravica et Silesiana, 2), s. 127–188.