Średniowieczny miecz z Zyndranowej we wschodniej Małopolsce

Marcin Glinianowicz; Piotr N. Kotowicz

doi:10.18778/0208-6034.36.06

Autor

Marcin Glinianowicz Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku https://orcid.org/0000-0001-6810-1762
Piotr N. Kotowicz Muzeum Historyczne w Sanoku https://orcid.org/0000-0002-9091-2470

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6034.36.06

Słowa kluczowe:

Królestwo Polskie, Małopolska, Przełęcz Dukielska, późne średniowiecze, miecz, znalezisko wodne

Abstrakt

W zbiorach Prywatnego Muzeum Zamkowego „Kamieniec” w Odrzykoniu przechowywany jest miecz odkryty przypadkowo w rzeczce Panna, przepływającej przez miejscowość Zyndranowa (woj. podkarpackie). Zachowany niemal w całości zabytek reprezentuje typ XVIa, 1 (1a), I1 (I1b) w klasyfikacji R.E. Oakeshotta. Na mieczu znajdują się trzy znaki: w pobliżu nasady trzpienia wybito puncą znak kowalski w kształcie litery S, umieszczonej we wklęsłym polu, a po obu stronach głowni – naprzeciw siebie – umieszczono dwa różne znaki miecznicze, inkrustowane żółtym metalem. Jeden z nich to znak rozwidlonego krzyża w podwójnym okręgu, z kolei drugi jest trudniejszy do interpretacji. Przypomina gotycką literę A, również zamkniętą w podwójnym okręgu, ale obecność pionowej kreski w domniemanej literze może wskazywać, iż mamy tutaj do czynienia z inną możliwością, np. kombinacją liter AA lub AR. Miecze analogiczne do okazu z Zyndranowej były powszechne na terenie Polski, głównie pomiędzy połową XIV a połową XV stulecia, z możliwością zawężenia tej chronologii do początków XV stulecia.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Aleksić M. (2007), Mediaeval Swords form Southeastern Europe. Material from 12th to 15th century, Dedra, Belgrade.

Alexander D.G. (1985), European Swords in the Collections of Istanbul, part 1, Swords from the Arsenal of Alexandria, „Waffen- und Kostümkunde. Zeitschrift für Gesellschaft für historische Waffen- und Kostümkunde”, 2, s. 81–118.

Alexander D.G. (1987), European Swords in the Collections of Istanbul, part 2, „Waffenund Kostümkunde. Zeitschrift für Gesellschaft für historische Waffen- und Kostümkunde”, 1, s. 21–48.

Anteins A. (1966), Im Ostbaltikum gefundene Schwerter mit damaszierten Klingen, „Waffen- und Kostümkunde. Zeitschrift der Gesellschaft für historische Waffen- und Kostümkunde”, 2, s. 111–125.

Boeheim W. (1890), Handbuch der Waffenkunde, Verlag von E.A. Seemann, Leipzig.

Bordi Z.L. (2008), Középkori kardok a Székely Nemzeti Múzeum gyűjteményeiben, „Acta Siculica”, s. 241–265.

Czajkowski J. (1995), Dzieje osadnictwa historycznego na Podkarpaciu i jego odzwierciedlenie w grupach etnograficznych, [w:] J. Czajkowski (red.), Łemkowie w historii i kulturze Karpat, wyd. II, Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, Sanok, s. 27–166.

Glinianowicz M., Kotowicz P.N. (2009), Dwa nieznane późnośredniowieczne miecze z południowo-wschodniej Polski, [w:] P. Kucypera P. Pudło, G. Żabiński (red.), Arma et Medium Aevum, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń, s. 182–197.

Głosek M. (1973a), Próba analizy znaków na mieczach średniowiecznych ze zbiorów polskich pod kątem ich rodzimego pochodzenia, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 21.2, s. 325–332.

Głosek M. (1973b), Znaki i napisy na mieczach średniowiecznych w Polsce, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.

Głosek M. (1984), Miecze środkowoeuropejskie z X–XV w., Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa.

Głosek M. (1996), Późnośredniowieczna broń obuchowa w zbiorach polskich, Scientia – Naukowa Oficyna Wydawnicza, Warszawa–Łódź.

Głosek M., Kajzer L. (1976), Miecze z napisami grupy DIC w Europie Środkowej, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 24.2, s. 217–248.

Głosek M., Nadolski A. (1970), Miecze średniowieczne z ziem polskich, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź (Acta Archaeologica Lodziensia, 19).

Hošek J., Košta J., Žákovský P. (2019), Ninth to Mid-sixteenth Century Swords from the Czech Republic in their European Context, part 1, The Finds, The Czech Academy of Sciences, Institute of Archaeology, Prague; The Czech Academy of Sciences, Institute of Archaeology, Brno; National Museum in Prague, Masaryk University in Brno, Prague–Brno.

Kotowicz P.N., Glinianowicz M. (2011), Późnośredniowieczny miecz z sygnowaną głowicą z okolic Jaślisk w ziemi sanockiej, [w:] O. Ławrynowicz, J. Maik, P.A. Nowakowski(red.), Non Sensistis Gladios, Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 201–218.

Krzyszowski A., Michalak A., Stępnik T. (2014), A Medieval Sword with Remains of a Scabbard Excavated in Buk in Greater Poland, „Acta Militaria Mediaevalia”, 10, s. 173–189.

Kurtyka J. (1996), Południowy odcinek granicy polsko-ruskiej we wczesnym średniowieczu (przed 1340 r.) w świetle źródeł historycznych, [w:] M. Parczewski, S. Czopek (red.), Początki sąsiedztwa. Pogranicze etniczne polsko-rusko-słowackie w średniowieczu, Mitel, Rzeszów, s. 183–204.

Kuśnierz J. (2010), Wybrane militaria późnośredniowieczne w zbiorach muzeów i kolekcjach prywatnych południowej Lubelszczyzny, „Acta Militaria Mediaevalia”, 6, s. 211–232.

Liwoch R. (2006), Miecz ze Stogniowic, „Materiały Archeologiczne”, 36, s. 33–37.

Liwoch R. (2010), Późnośredniowieczne zabytki z Krakowa Rakowic, „Materiały Archeologiczne”, 38, s. 107–126.

Madyda-Legutko R., Rodzińska-Nowak J., Zagórska-Telega J. (2007), Wyniki dalszych badań na cmentarzysku kultury przeworskiej w Prusieku stan. 25, pow. Sanok, „Rocznik Przemyski. Seria Archeologiczna”, 43.2, s. 61–69.

Małowiecki R. (1989), Dwa miecze z Ciechanowa, „Zapiski Ciechanowskie”, 7, s. 130–140.

Marek L. (2008), Broń biała na Śląsku XIV–XV wiek, Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław (Wratislavia Antiqua, 10).

Marek L. (2014), Europejski styl. Militaria z Elbląga i okolic, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław (Studia Archeologiczne, 47).

Marek L. (2017), Średniowieczne uzbrojenie Europy łacińskiej jako Ars Emblematica, Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław (Wratislavia Antiqua, 22).

Michalak A. (2007), „A grodzianie […] wyszli naprzeciw z dobytymi mieczami…” Więcej o występowaniu mieczy na Środkowym Nadodrzu w średniowieczu, „Archeologia Środkowego Nadodrza”, 5, s. 199–224.

Michalak A. (2015), Broń w wodnej toni. Uwagi o akwatycznych znaleziskach broni późnośredniowiecznej na marginesie odkryć z Lutola Mokrego, [w:] A. Jaszewska, A. Michalak (red.), Woda – żywioł ujarzmiony i nieujarzmiony, VII Polsko-Niemieckie Spotkania Archeologiczne, Materiały z konferencji w Janowcu, 24–25 maja 2012 r., Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich Oddział Lubuski, Zielona Góra (Biblioteka Archeologii Środkowego Nadodrza, 8), s. 289–314.

Michalak A. (2019), Arma confinii. Przemiany późnośredniowiecznej broni na rubieżach Śląska, Wielkopolski, Brandenburgii i Łużyc, Muzeum Archeologiczne Środkowego Nadodrza, Zielona Góra.

Oakeshott R.E. (1964), The Sword in The Age of Chivalry, The Boydell Press, London.

Oakeshott R.E. (1991), Records of the Medieval Swords, The Boydell Press, Woodbridge.

Oakeshott R.E. (2000), Sword in Hand. A Brief Survey of the Knightly Sword, Arms & Armor Inc.

Pinter Z.-K. (2007), Spada şi sabia medievală în Transilvania şi Banat (secolele IX–XIV), Ministerul Culturii şi Culterol, Muzeul Național Brukenthal, Sibiu (Bibliotheca Brukenthal, 7).

Polakiewicz W. (1994), Miecz średniowieczny z Czorsztyna, „Rocznik Podhalański”, 6, s. 421–441.

Pudło P., Żabiński G. (2011), Analiza formalna mieczy ze zbiorów Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, [w:] A. Wyrwa, P. Sankiewicz, P. Pudło (red.), Miecze średniowieczne z Ostrowa Lednickiego i Giecza, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, Dziekanowice–Lednica (Biblioteka Studiów Lednickich, 3), s. 19–35.

Szope M. (1985), Miecze ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Tarnowie, „Tarnoviana”, s. 205–218.

Zdaniewicz R. (2011), Dwie oktagonalne głowice mieczy z terenu Górnego Śląska, [w:] O. Ławrynowicz, J. Maik, P.A. Nowakowski (red.), Non Sensistis Gladios, Instytut Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź, s. 495–504.

Żabiński G. (2017), A Late Medieval Sword from River Wisła near Gniew (Mewe) in Pomerelia, „Fasciculi Archaelogiae Historicae”, 30, s. 163–179, https://doi.org/10.23858/FAH30.2017.014 DOI: https://doi.org/10.23858/FAH30.2017.014

Żabiński G., Stępiński J., Biborski M. (2014), Technology of Sword Blades from the La Tène Period to the Early Modern Age. The Case of what is now Poland, Archaeopress, Oxford, https://doi.org/10.2307/j.ctvqmp14z DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctvqmp14z

Žákovský P. (2008), Značené vrcholně a pozdně středověké dlouhé meče ze sbírek Městského muzea v Broumově, „Archaeologia Historica”, 33, s. 471–490.

Žákovský P. (2011), Zbraně a zbroj z první poloviny 14. století ve střední Evropě, [w:] D. Majer (red.), Král, který létal. Moravsko-slezské pomezi v kontextu středoevropského prostoru doby Jana Lucemburského, Ostravské museum, Ostrava, s. 841–845.