Regionalne budownictwo mieszkaniowe w Europie:  zmienność i typologia przestrzenna

Jerzy Dzieciuchowicz

doi:10.18778/1733-3180.34.06

Autor

Jerzy Dzieciuchowicz Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk Geograficznych, Instytut Zagospodarowania Środowiska i Polityki Przestrzennej

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-3180.34.06

Słowa kluczowe:

regionalne budownictwo mieszkaniowe, wernakularne domy mieszkalne, tradycyjne budownictwo ludowe, Europa

Abstrakt

Przedmiotem tego opracowania jest regionalne budownictwo mieszkaniowe w Europie, a podstawowym celem jest analiza jego zmienności i typologii przestrzennej. Budownictwo regionalne można utożsamiać z budownictwem wernakularnym. Zgodnie z pojęciem przyjętym w architekturze domy wernakularne są zakorzenione w historii, stanowiąc obiekty wznoszone głównie przy zastosowaniu tradycyjnych materiałów i stylów, przez miejscowych budowniczych. Zwykle są to nieduże konstrukcje, bazujące na lokalnych surowcach budowlanych. Budowano je we wszystkich okresach historii architektury.

Poszczególne typy budownictwa regionalnego cechują się specyficzną zmiennością przestrzenną w Europie. Dotyczy to w szczególności domów drewnianych, a także domów z cegły i domów kamiennych. Tradycyjne domy drewniane są reprezentowane przez domy zrębowe i szkieletowo-słupowe. Domy zrębowe, budowane z poziomo ułożonych belek drzew iglastych, dominują przede wszystkim w północno-wschodniej Europie i wielu regionach górskich (Alpy, Pireneje, Karpaty, Ural). Domy szkieletowo-słupowe z drewnianym szkieletem i ścianami wypełnionymi gliną (szachulec) lub cegłą (mur pruski) są rozpowszechnione głównie w Europie Zachodniej oraz w Skandynawii. Domy z cegieł wyróżniają Europę Zachodnią i Środkową, podczas gdy domy kamienne – Europę Zachodnią i Południową.

Dobrze udokumentowana typologia tradycyjnej zabudowy wiejskiej, bazująca na ewolucji rozplanowania poziomego i pionowego domów, została zaprezentowana w pracy pod redakcją Siergieja A. Tokariewa. Wyróżniono w niej osiem typów domów: 1. środkowo-wschodnio-europejski, 2. południowoeuropejski, 3. zachodnioeuropejski, 4. anglosaksoński, 5. alpejski, 6. baskijski i jurajski, 7. północnoskandynawski, 8. południowoskandynawski.

Zmienności budownictwa wernakularnego w skali regionalnej towarzyszy jego zróżnicowanie wewnątrzregionalne (lokalne). Dobry przykład takiego zróżnicowania stanowi włoska wyspa Sardynia. Na podstawie cech morfologicznych, konstrukcyjnych i reżimu termicznego zostały tam wyróżnione cztery typy domów: 1. domy z dziedzińcem, 2. domy rozbudowane w układzie wertykalnym, 3. domy podstawowe (rudymentarne), 4. domy odosobnione.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Avram M., Zarrilli L., 2012, The Italian model of „albergo diffuso”: A possible way to preserve the traditional heritage and to encourage the sustainable development of the Apuseni Nature Park, „GeoJournal of Tourism and Geosites”, 9(1): 32–41.

Desogus G., Cannas L.G.F., Sanna A., 2016, Bioclimatic lessons from Mediterranean vernacular architecture: The Sardinian case study, „Energy and Buildings”, 129: 574–588. DOI: https://doi.org/10.1016/j.enbuild.2016.07.051

Dzieciuchowicz J., 2021, Regionalne budownictwo mieszkaniowe na świecie: cechy dystynktywne i ich zmienność przestrzenna, „Space – Society – Economy”, 32: 183–207. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-3180.32.08

Gultek C.M., 1997, Preservation of the historical environment for cultural heritage: a case study of vernacular Istanbul houses, Texas Tech University, Lubbock.

Jones D. (red.), 2015, Historia architektury, przeł. A. Cichowicz, E. Romkowska, Arkady, Warszawa.

Kiełczewska-Zaleska M., 1969, Geografia osadnictwa. Zarys problematyki, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa.

Kissling W., 1944, House traditions in the Outer Hebrides. The black house and the beehive hut, „Man”, 44: 134–140. DOI: https://doi.org/10.2307/2791800

Omar E.O., Endut E., Saruwono M., 2012, Personalisation of the home, „Procedia – Social and Behavioral Sciences”, 49: 328–340. DOI: https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.07.031

Szacki J., 2011, Tradycja, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Szymańska D., 2013, Geografia osadnictwa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Tokariew S.A. (red.), 1968, Tipy sielskogo żiliszcza w stranach zarubieżnoj Jewropy, Izdatielstwo Nauka, Moskwa.

Vidal de la Blache P., 1921, Principes de géographie humaine, Paris.

Zaborski B., Wrzosek A., 1933, Antropogeografia, [w:] Wielka Geografia Powszechna, nakładem Księgarni Trzaski, Everta i Michalskiego, Warszawa.