Pośmiertna sława pomorskiej czarownicy Sydonii von Borcke i recepcja jej postaci w XIX–XXI wieku
DOI:
https://doi.org/10.18778/1644-857X.24.02.07Słowa kluczowe:
Sydonia von Borcke, procesy o czary, historia kobiet, czasy wczesnonowożytne, Pomorze, Marianowo, SzczecinAbstrakt
W pierwszej części artykułu przedstawione zostało w skrócie życie i przebieg procesu o czary wytoczonego Sydonii von Borcke. Następnie autor omówił recepcję jej postaci w XIX i XX w., dzięki czemu stała się ona najbardziej żywa w Polsce renesans popularności, stała się bowiem symbolem polowania na czarownice na Pomorzu. Nastąpiła, niestety, komercjalizacja jej nieszczęśliwego życia, a jej postać służy do reklamy (jak się wydaje, czasami bezrefleksyjnej) niektórych instytucji i wydarzeń kulturalnych.
Pobrania
Bibliografia
Des Augsburger Patriciers Philipp Hainhofer Beziehungen zum Herzog Philipp II. von Pommer-Sttetin. Correspondenzen aus den Jahren 1610–1619 im Auszuge, Hrsg. O. Doering, Wien 1894.
Google Scholar
Filipa Hainhofera dziennik podróży zawierający obrazki z Frankonii, Saksonii, Marchii Brandenburskiej i Pomorza w roku 1617, przekł. i oprac. K. Gołda, Szczecin 2000.
Google Scholar
Geschichtsquellen des burg- und schloßgesessenen Geschlechts von Borcke, Bd. III (Familienrechtliche Urkunden des 16. und 17. Jahrhunderts), Teil. 2 (Sidonia Borcke – Vermischte Urkunden), Hrsg. G. Sello, Berlin 1910.
Google Scholar
Alversmann J.P.D., Eine unruhige, wunderseltsame Creatur. Das Leben der Sidonia von Borcke (1548–1620), Rhena 1998.
Google Scholar
Badkowska J., Tzw. Podwójny portret Sydonii von Bork jako młodej i starej kobiety, [w:] Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku / Das goldene Zeitalter Pommerns. Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge im 16. und 17. Jahrhundert, red. R. Makała, Szczecin 2013, s. 185–188.
Google Scholar
Białecki T., Szczecin Stary i Nowy, Szczecin 1991.
Google Scholar
Böcker H., Das Handelshaus Loitz. Urteil der Zeitgenossen – Stand der Forschung – Ergänzungen, [w:] Akteure und Gegner der Hanse – zur Prosopographie der Hansezeit, Hrsg. D. Kattinger, R.-G. Werlich, H. Wernicke, Weimar 1998, s. 203–218.
Google Scholar
Boras Z., Loitzowie – kupcy szczecińscy, [w:] Pomorze Zachodnie w tysiącleciu. Praca zbiorowa, red. P. Bartnik, K. Kozłowski, Szczecin 2000, s. 109–120.
Google Scholar
Borcke W.-D. von, Sidonia von Borcke. Die Hexe aus dem Kloster Marienfließ. 1548–1620, Schwerin 2002.
Google Scholar
Czary i czarownictwo na Pomorzu. Materiały z konferencji naukowej, która odbyła się w dniach 17–18 maja 2007 r. w Marianowie, red. A. Majewska, Stargard 2008.
Google Scholar
Duda M., Sydonia von Borcke, ilustracje P. Kaszuba, Szczecin 2017.
Google Scholar
Fischer H., Theodor Fontanes „Sidonie von Borcke”, [w:] Boccaccio und die Folgen. Fontane, Storm, Keller, Ebner-Eschenbach und die Novellenkunst des 19. Jahrhunderts, Würzburg 2006, s. 65–86.
Google Scholar
Florczak D., Sydonia von Borck – pomorska muza, [w:] Trzebiatów – spotkania pomorskie 2013, red. J. Kochanowska, Trzebiatów 2014, s. 163–176.
Google Scholar
Frankiewicz B., Sydonia, Szczecin 1986.
Google Scholar
Głodek M.M., Sydonia von Borck – między prawdą w legendą, Szczecin 2018.
Google Scholar
Hamann L., Die Klosterhexe von Marienfließ und der Untergang des Pommerschen Herzogsgeschlechts. Historischer Roman, Leipzig 1910.
Google Scholar
Hass A., Aus pommerschen Hexenprozessakten. Ein Beitrag zur Geschichte des pommerschen Volksglaubens, [w:] Programm des Städtischen Schiller-Realgymnasiums zu Stettin. Ostern 1896, Stettin 1896, s. 1–18.
Google Scholar
Hendryk E., Sidonia von Borcke als literarische Gestalt, [w:] Karły na ramionach olbrzymów? Kultura niemieckiego obszaru językowego w dialogu z tradycją, t. II, red. J. Godlewicz-Adamiec, P. Kociumbas, E. Michta, Warszawa 2016, s. 163–173.
Google Scholar
Hexen. Historische Faktizität und fiktive Bildlichkeit, Hrsg. M. George, A. Rudolph, Dettelbach 2004.
Google Scholar
Hummel A., „De Düwel ook nich!” Oder: Die Gesetze des literarischen Realismus. Der Sidonien-Stoff in Theodor Fontanes Werkstatt, [w:] Hexen. Historische Faktizität und fiktive Bildlichkeit, Hrsg. M. George, A. Rudolph, Dettelbach 2004, s. 185–219.
Google Scholar
Kochanowska J., Podwójny portret pięknej i nieszczęśliwej Sydonii czy alegoria grzechu rozpusty, [w:] Przeszłość i teraźniejszość Marianowa. Materiały z seminarium, które odbyło się 19 czerwca 1998 roku w Marianowie, red. K. Kalita-Skwirzyńska, A. Walkiewicz, B. Wrzos, Szczecin 1999, s. 31–35.
Google Scholar
Leder H.-G., Buske N., Reform und Ordnung aus dem Wort. Johannes Bugenhagen und die Reformation im Herzogtum Pommern, Berlin 1985.
Google Scholar
Łysiak W., Przeorysza z Marianowa, Sydonia von Borcke. Obraz mitu, [w:] Cystersi w społeczeństwie Europy Środkowej. Materiały z konferencji naukowej odbytej w klasztorze oo. Cystersów w Krakowie Mogile z okazji 900 rocznicy powstania Zakonu Ojców Cystersów, red. A.M. Wyrwa, J. Dobosz, Poznań 2000, s. 719–733.
Google Scholar
Meinhold W., Sidonia von Bork, die Klosterhexe, angebliche Vertilgerin des gesamten herzoglich-pommerschen Regentenhauses, Bd. I–III, Leipzig 1848.
Google Scholar
Raczyńska D., Stanisław Misakowski, Skierniewice 1993.
Google Scholar
Rentsch J.W., Brandenvurgische Ceder-Hain […], Baireuth 1682.
Google Scholar
Riedl G., „Alles von rechts wegen!”. Frühneuzeitliches Hexenprozess-(Un)Wesen am Beispiel des Falles Sidonia von Borcke, [w:] Hexen. Historische Faktizität und fiktive Bildlichkeit, Hrsg. M. George, A. Rudolph, Dettelbach 2004, s. 133–152.
Google Scholar
Rudolph A., Wilhelm Meinholds Hexenroman „Sidonia von Bork” (1847/48) – eine Abrechnung mit der libertinen Frauenemanzipation als ein „Leiden unserer Zeit”, [w:] Hexen. Historische Faktizität und fiktive Bildlichkeit, Hrsg. M. George, A. Rudolph, Dettelbach 2004, s. 155–184.
Google Scholar
Rymar E., Konwent cysterek z Marianowa (XIII–XVI w.), [w:] Przeszłość i teraźniejszość Marianowa. Materiały z seminarium, które odbyło się w 19 czerwca 1998 roku w Marianowie, red. K. Kalita-Skwirzyńska, A. Walkiewicz, B. Wrzos, Szczecin 1999, s. 8–25.
Google Scholar
S.S., Anmerkungen über das unvernunftige Verfahren Verfahren in den Hexen=Processen. Nebst beygefügter Historie der unschuldig in Alten Stettin der Zauberey wegen mit dem Schwert gerichteten und verbrannten geistlichen Kloster=Fräulein in Marienfließ, Sidonien Borcken, [w:] J.C. Dähnerts, Pommersche Bibliothek, Bd. IV, Teil 7, 1755, s. 233–251.
Google Scholar
Sagebaum J., Actenmäßige Zusätze die Geschichte Sidonia von Borken betreffend, [w:] J.C. Dähnerts, Pommersche Bibliothek, Bd. V, Teil 4, 1756, s. 127–130.
Google Scholar
Stuby A.M., „Sidonia von Borcke” als „femme fatale” in der Malerei der Präraffaeliten, „Zeszyty Kulickie” 2010, t. VI, s. 59–78.
Google Scholar
Szczepaniak A., Wizerunek Sydonii von Borcke w kulturze dawnych Pomorzan, [w:] V konferencja słowińsko-kaszubska. Materiały z konferencji, Rowy 4–5 września 1998, red. W. Łysiak, Poznań 1999, s. 29–35.
Google Scholar
Temme J.D.H., Die Volkssagen von Pommern und Rügen, Berlin 1840.
Google Scholar
Tyszka A., Mejle na miotle, Łódź 2019.
Google Scholar
Wandel G., Studien und Charakteristiken aus Pommerns älterer und neuester Zeit, Anklam 1888.
Google Scholar
Wendt P.J., Sidonia von Borck. Trauerspiel in fünf Aufzügen, Stettin 1874.
Google Scholar
Wijaczka J., Sydonia von Borcke. Najbardziej znana pomorska „czarownica”, Poznań 2023.
Google Scholar
https://bilety.zamek.szczecin.pl/MSI/OrderProduct.aspx?productid=130 (dostęp: 3 I 2025).
Google Scholar
1620. Akta Sydonii, https://s1620.eu/pl/ (dostęp: 10 II 2025).
Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
