O wielości metod w filozofii Wolffa
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6107.25.01Abstract
The main goal of the article is to demonstrate that (against general opinion) Wolff used not one but few different research methods in his philosophy. Except mathematical (more geometrico), there were semiotic, eidetic and reflective ones. Moreover I indicate the presence of reductive, transcendental, and rhetorical method elements in Wolff's works. Each of this methods are represented in this article in details with an examples of their usage by Wolff. The choice of the methods and the structural relation between them are not coincidental. In the current article I try to prove that the heuristic epistemological primacy in Wolff's philosophy belongs not to the mathematical but to eidetic method. Speaking of the relation type between eidetic method and the rest of them – semiotic, reflective and axiomatic (mathematical one) – I would define it as: (1) genetic dependence, since eidetic method is the reason of existence of the rest of the methods, (2) heuretic dependence, while eidetic one gives the opportunity for the reflection over the rest of the methods, and (3) epistemological dependence, while eidetic method provides criteria of truth (reliability) of the knowledge for the rest of methods.
Literaturhinweise
Ajdukiewicz K. 1985, Język i poznanie, Warszawa t. II.
Aristotelis 1922, Ars rhetorica, A. Römer (ed.), Leipzig.
Aristotelis 1964, Analytica priora et posteriora, D. Ross (ed.), Oxonii. DOI: https://doi.org/10.1093/oseo/instance.00263626
Arndt H.-W. 1978, Einführung und Bemerkungen, [w:] Ch. Wolff 1978, s. 7-102.
Arndt H.-W. 1979, Die Semiotik Christian Wolffs als Propädeutik der ars characteristica combinatoria und der ars inveniendi, [w:] „Zeitschrift für die Semiotik“, Bd.1, Heft 4, s. 325-331.
Arndt H.-W. 1979a, Methodo scientifica pertactatum. Mos geometricus und Kalkülbegriff in der philosophischen Theorienbildung des 17. und 18. Jahrhunderts, Berlin - New York.
Baumeister A. 1736, Institutiones metaphysicae/ Ontologiam, cosmologiam, psychologiam, theologicam denique naturalem complexae / Methodo Wolffi adornatae, Wittenbergae.
Beck L. J. 1993, From Leibniz to Kant, [w:] R. C. Solomon i K. M. Higgins (eds), Age of German idealism, London s. 5- 39 DOI: https://doi.org/10.4324/9781003419525-2
Beck L. J. 1964, The method of Descartes. A study of Regulae, Oxford.
Bocheński J. M. 1992, Współczesne metody myślenia, przeł. S. Judycki, Poznań.
Borkowski L. 1991, Wprowadzenie do logiki i teorii mnogości, Lublin.
Brown F. A. 1951, German Interest in John Locke's "Essay", 1688-1800 [w:] “The Journal of English and Germanic Philology”, vol. 50, nr. 4, s. 466-482 .
Burkhardt H. 1980, Logik und Semiotik in der Philosophie von Leibniz, München. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctv2x8v93k
Cataldi-Madonna L. 2001, Christian Wolff und das System des klassischen Rationalismus. Die “philosophia experimentalis universalis”, Hildesheim.
Chudy W. 1985, Filozofia Hegla jako system zontologizowanej refleksji, [w:] „Roczniki Filozoficzne“, 33 z. 1, s. 55-81.
Chudy W. 1995, Rozwój filozofowania i pułapka refleksji. Filozofia refleksji próby jej przezwyciężania, Lublin.
Copleston F. 1996, Historia filozofii. Od Wolffa do Kanta, przeł. J. Łoziński 1996.
Cristin R. 1990, Phänomenologie und Monadologie. Husserl und Leibniz, [w:] „Studia Leibnitiana“, 22, s. 163-174.
Della Rocca M. 2008, Spinoza, London. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203894583
Descartes R. 2001, Medytacje o pierwszej filozofii. Zarzuty uczonych mężów i odpowiedzi autora. Rozmowa z Burmanem, Kęty.
Descartes R. 2001a, Zasady filozofii, przeł. I. Dąmbska, Kęty.
Descartes R. 1966, Oeuvres de Descartes, Ch. Adam i P. Tannery (eds), Paris, t. X.
Descartes R. 2002, Reguły kierowania umysłem, przeł. L. Chmaj, Kęty.
Engfer H.-J. 1982, Philosophie als Analysis. Studien zur Entwicklung philosophischer Analysiskonzeptionen unter dem Einfluß mathematischer Methodenmodelle im 17. und 18. Jahrhundert, Stuttgart – Bad Canstatt.
Engfer H.-J. 1996, Empirismus versus Rationalismus? Kritik eines philosophie-historischen Schemas, Padeborn.
Erhardt W. E. 1967, Die Leibniz-Rezeption in der Phänomenologie Husserls, [w:] „Akten des Int. Leibniz-Kongresses“, 14-17. November 1966, Bd. V (Studia Leibnitiana Supplementa), Wiesbaden, s. 146-155.
Frängsmyr T. 1975, Christian Wolff's Mathematical Method and its Impact on the Eighteenth Century, [w:] “Journal of the History of Ideas”, Vol. 36, No. 4. DOI: https://doi.org/10.2307/2708994
Gilson E. 1962, Byt i istota, przeł. P. Lubicz i J. Nowak, Warszawa.
Haller R. 1959, Das Zeichen und die Zeichentheorie in der Philosophie der Neuzeit, [w:] „Archiv für Begriffsgeschichte“, 4, s. 113-157.
Hegel G. W. F. 1969, Zasady filozofii prawa, przeł. A. Landman, Warszawa.
Hegel G. W. F. 1975, Wissenschaft der Logik, Hrsg. G. Lasson, Bd. I-II Berlin.
Hegel G. W. F. 1982, Differenz des Fichteschen und Schellingschen Systems der Philosophie, hrsg. H. Buchner und O. Pöggeler, Stuttgart.
Hegel G. W. F. 1990, Encyklopedia nauk filozoficznych, przeł. Ś. F. Nowicki, Warszawa.
Hegel G. W. F. 1998, Dissertationes philosophicae de orbitis planetarum, [w:] Gesammelte Werke Bd. 5, Schriften und Entwürfe 1799-1808, Hrsg. M. Baum u. K. R. Meist unter der Mitarbeit von T. Ebert, Hamburg.
Hegel G. W. F. 2002, Wykłady z historii filozofii, przeł. Ś. F. Nowicki, t. III, Warszawa.
Herbut J. 1987, Metoda transcendentalna w metafizyce, Opole.
Hinske N. 1968, Die historischen Vorlagen der Kantischen Transzendentalphilosophie, [w:] „Archiv für Begriffsgeschichte“, 12, s. 86-112.
Honnefelder L. 1975, Duns Scotus. Der Schritt der Philosophie zur scientia transcendens, [w:] Thomas von Aquin im philosophischen Gespräch, hrsg. W. Kluxen, Freiburg, s. 229–244.
Honnfelder L. 1990, Scientia transcendens. Die formale Bestimmung der Seiendheit und Realität in der Metaphysik des Mittelalters und der Neuzeit (Duns Scotus – Suárez – Wolff – Kant – Peirce), Hamburg.
Husserl E. 1975, Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii. Księga pierwsza, przeł. D. Gierulanka, Warszawa.
Husserl E. 1986, Idee der Phänomenologie, Hamburg. DOI: https://doi.org/10.28937/978-3-7873-2782-9
Husserl E. 1952, Ideen zu einer reinen Phänomenologie und phänomenologischen Forschung, Drittes Buch, Haag.
Ilting K.-H. 1982, Ontologie, Metaphysik und Logik in Hegels Erörterung der Reflexionsbestimmungen, [w:] „Revue Internationale de Philosophie“, 36, s. 95-110.
Ingarden R. 1987, Spór o istnienie świata, t. I, Warszawa.
Ingarden R. 1970, Zagadnienia dotyczące obiektywności, [w:] tenże U podstaw teorii poznania, Kraków, s. 451-490.
Janeczek S. 2003, Logika czy epistemologia? Historycznofilozoficzne uwarunkowania nowożytnej koncepcji logiki, Lublin.
Judycki S. 1988, Fenomenologia a metafizyka w perspektywie rozważań Edmunda Husserla, [w:] „Zeszyty Naukowe KUL”, 31, nr 3, s. 11-17.
Kahl-Fuhrtman G. 1949, Inwiefern kann man Wolffs Ontologie eine Transzendentalphilosophie nennen?, [w:] „Studia philosophica (Basel)“, 9, s. 80–92.
Kamiński S. 1989, Jak filozofować?, Lublin.
Kamiński S. 1993, Filozofia i metoda. Studia z dziejów filozofowania, Lublin.
Kant I. 2003, Encyklopedia filozoficzna, przeł. A. Banaszkiewicz, Kraków.
Kant I. 1998, Kritik der reinen Vernunft, hrsg. J. Timmermann, Hamburg. DOI: https://doi.org/10.28937/978-3-7873-2112-4
Kant I. 2001, Krytyka czystego rozumu, przeł. R. Ingarden, Kęty.
Kant I. 2005, Podręcznik do wykładów, przeł. A. Banaszkiewicz, Gdańsk.
Kant I. 1922, Werke, Hrsg. E. Cassirer, Berlin, Bd. I, II.
Kant I. 1999, Rozprawa o wyraźności zasad naczelnych teologii naturalnej i filozofii moralnej przeł. K. Rak, [w:] Kant, Pisma przedkrytyczne, Toruń s. 55-82.
Kołakowski L. 1955, Racjonalizm Leibniza, [w:] G. W. Leibniz, Nowe rozważania dotyczące rozumu ludzkiego, t. I, przeł. I. Dąmbska, Warszawa.
König 1884, Über den Begriff der Objektivität bei Wolff und Lambert mit Beziehung auf Kant, [w:] „Zeitschrift für philosophische Kritik“, Bd. 84, s. 292-303.
Kopania J. 1988, Funkcje poznawcze Descartesa teorii idei, Białystok.
Krakowski J. 1992, Mathesis a metafizyka. Studium metodologiczne przełomu kartezjańskiego, Wrocław.
Kuliniak R. 2003, Spór o oczywistość nauk metafizycznych. Konkurs Królewskiej Akademii Berlińskiej z 1763 roku, Wrocław.
Kuliniak R. i T. Małyszek 2008, XVII i XVIII wieczne popularne podręczniki studiowania matematyki, [w:] S. Janeczek (red.), Oblicza filozofii XVII wieku, Lublin, s. 335-355.
Lambert J.-H. 2008, O metodzie lepszego dowodzenia prawd metafizyki, teologii i moralności, przeł. R. Kuliniak i T. Małyszek, Kraków.
Leibniz G. W. 1840, Opera philosophica quae exstant latina gallica et germanica omnia, J. E. Erdmann (ed.), Bernoli.
Leibniz G. W. 1978, Die philosophischen Schriften von Gottfried Wilhelm Leibniz, Hrsg. C. I. Gerhardt, Bd. I-VII, Hildesheim.
Leibniz G. W. 1995, Główne pisma metafizyczne, tłum. zb., Toruń.
Leibniz G. W. 2001, Nowe rozważania dotyczące natury umysłu ludzkiego, przeł. I. Dąmbska, Kęty.
Leibniz G. W. 1969, Wyznanie wiary filozofa. Rozprawa metafizyczna. Monadologia. Zasady natury i łaski oraz inne pisma filozoficzne, tłum. zb., Warszawa.
Lenders W. 1969, Begriffs- und Urteilslehre von G.W. Leibniz und Ch. Wolff, Hildesheim.
Locke J. 1955, Rozważania dotyczące umysłu ludzkiego, przeł. B. Gawecki, Warszawa.
Mertens K. 2000, Husserls Phänomenologie der Monade. Bemerkungen zu Husserls Auseinandersetzung mit Leibniz, [w:] „Husserl Studies“, vol. 17(1), s. 1-20.
Moreau J. 1968, Leibniz und das phänomenologische Denken, [w:] „Akten des Int. Leibniz-Kongresses, 14-17. November 1966”, Bd. I. (Studia Leibnitiana Supplementa Bd. I), Wiesbaden s. 22-3.
Pascal B. 1962, O geometrycznym sposobie myślenia, [w:] tenże, Rozważania ogólne nad geometrią, [w:] B. Pascal, Rozprawy i listy, przeł. M. Tazbir, Warszawa, s. 115- 156.
Paź B. 1999, Semiotyczne podłoże ontologicznego racjonalizmu (G.W. Leibniz, Ch. Wolff), [w:] „Rzeczywistość języka”, B. Trojanowska (red.), Wrocław, s. 39-60.
Paź B. 2000, Apercepcja, [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, A. Maryniarczyk (red.), t. I, Lublin, s. 291-296.
Paź B, 2000a, Christian Wolff als Philosoph der Prinzipien, [w:] Aktualität der Aufklärung, hrsg. R. Różanowski, Wrocław, s. 107-124 .
Paź B. 2001, Pojęcie prawdy w filozofii Christiana Wolffa, [w:] Wierność rzeczywistości. Księga Pamiątkowa z okazji 50-lecia pracy naukowej na KUL Mieczysława A. Krąpca, Lublin, s. 155-173.
Paź B. 2002, Epistemologiczne założenia ontologii Christiana Wolffa, Wrocław.
Paź B. 2005, Racjonalistyczne źródła transcendentalizm I. Kanta, [w:] Analogia w filozofii, Lublin s. 111-134.
Paź B. 2006, More geometrico, [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, A. Maryniarczyk (red.), t. VII, s. 395-402.
Paź B. 2007, Methode und Wahrheit bei Wolff, [w:] Christian Wolff und die europäische Aufklärung, Teil 2, hrsg. J.n Stolzenberg und O.-P. Rudolph, Hildesheim, s. 259-272.
Paź B. 2007a, Naczelna zasada racjonalizmu. Od Kartezjusza do wczesnego Kanta, Kraków.
Paź B. 2007b, Zasada racji jako naczelna zasada bytu i poznania w wykładni F. Ch. Baumeistra, [w:] „Przegląd filozoficzny”, nr 61, z.1, s. 189-204.
Paź B. 2008, Natura, struktura i kryteria poznania na przykładzie Meditationes de cognitione, veritate et ideis Leibniza, [w:] Filozofia klasyczna i jej kontynuacje, K. Świętorzecka i R. Tomanek (red.), Warszawa, s. 249-271.
Paź B. 2008a, Problem cr i te r ium ve r i tat i s w filozofii leibnizjańsko-wolffiańskiej, [w:] S. Janeczek (red.), Oblicza filozofii XVII wieku, Lublin, s. 71-90.
Poser H. 2000, Phaenomenon bene fundatum. Leibnizens Monadologie als Phänomenologie, [in:] R. Cristin, K. Sakai (Hg.), Phänomenologie und Leibniz, Freiburg-München, s. 19-41.
Poser H. 1979, Signum, notio und idea. Elemente der Leibnizschen Zeichentheorie, [w:] „Zeitschrift für die Semiotik“, 1, s. 309-324.
Radner D. 1971, Spinoza’s theory of ideas, [w:] “Philosophical Review” 80, s. 338-359. DOI: https://doi.org/10.2307/2184100
Rosen, 2000, The limits of analysis, South Bend.
Spinoza B. 2009, Pisma wczesne, przeł. L. Kołakowski, Warszawa.
Synowiecki A. 1980, Byt i myślenie. U źródeł marksistowskiej ontologii i logiki dialektycznej, Warszawa.
Święczkowska H. 1998, Harmonia linguarum. Język i jego funkcje w filozofii Leibniza, Białystok.
Tatarkiewicz W. 1988, Historia filozofii, t. II, Warszawa.
Tonelli B. 1959, Der Streit über die mathematische Methode in der Philosophie in der ersten Hälfte des 18. Jahrhunderts und die Entstehung von Kants Schrift über die „Deutlichkeit“, [w:] „Archiv für Philosophie“ 9, s. 37-66.
Tutor J. i I. Gomez 2004, Die wissenschaftliche Methode bei Christian Wolff, Hildesheim.
Twardowski K. 1965, O idio- i allogenetycznych teoriach sądu, [w:] tenże Wybrane pisma filozoficzne, Warszawa.
Vleeschauwer H. J. 1961, More seu ordine geometrico demonstratum, Pretoria.
Waschkies H.-J. 1997, Christians Wolffs mathematische Methode in seinen Vorlesungen und Lehrbüchern, [w:] U. Lindgren (dir.), Naturwissenschaft und Technik im Barock. Innovation, Repräsentation, Diffusion, Köln, s. 77-98.
Weigel E. 1669, Idea Matheseos universae, Jena.
Weigel E. 1706, Compendium Logisticae, Jena.
Weigel E. 1658, Idea totius Encyclopaediae Mathematico-Philosophicae, Jena.
Wolff Ch. 1965 -…) Gesammelte Werke (cyt. GW) (Hrsg.) J. Ecole, J. E. Hofmann, M. Thomann, H. W. Arndt, M. Thomann Hildesheim-New York (cyfra rzymska oznacza dział, arabska – numer tomu).
Wolff Ch. 1968, Psychologia empirica, methodo scientifica pertractata, qua ea, quae de anima humana indubia experientiae fide constant, continentur et ad solidam universae philosophiae practicae ac theologiae naturalis tractationem via sternitur, Frankfurt und Leipzig 1738. Reprint: [w:] GW II, 5.
Wolff Ch. 1972, Ratio praelectionum Wolfianarum (in) mathesin et philosophiam universam et opus Hugonis Grotii de jure belli et pacis, Halle 1735. Reprint [w:] GW II, 36.
Wolff Ch. 1978, Vernünfftige Gedancken von den Kräfften des menschlichen Verstandes und ihrem richtigen Gebrauche in Erkänntnis der Wahrheit (Deutsche Logik). Reprint [w:] GW I, 1.
Wolff Ch. 1978a, Theologia naturalis, methodo scientifica pertractata. Pars Prior, integrum Systema complectens, qua existentia et attributa Dei a posteriori demonstrantur. Frankfurt und Leipzig 1739. Reprint: [w:] GW II, 7.1- 7.2.
Wolff Ch. 1980, Theologia naturalis, methodo scientifica pertractata. Pars Posterior qua existentia et attributa Dei ex notione entis perfectissimi et natura animae demonstrantur, et Atheismi, Deismi, Fatalismi, Naturalismi, Spinosismi, aliorumque de Deo errorum fundamenta subvertuntur. 2. Aufl. Halle 1741. Reprint: [w:] GW II, 8.
Wolff Ch. 1983, Philosophia rationalis sive Logica, methodo scientifica pertractata et ad usum scientiarum atque vitae aptata, Frankfurt u. Leipzig 1740. Reprint: [w:] GW II 1.1 - 1.3.
Wolff Ch. 1983a, Discursus praeliminaris. Reprint [w:] GW II, 1. 1.
Wolff Ch. 1983b, Des weyland Reichs-Freiherrn von Wolff übrige theils noch gefundene kleine Schriften und einzelne Betrachtungen zur Verbesserung der Wissenschaften. Halle 1775. Reprint [w:] GW I, 22.
Wolff Ch. 2001, Philosophia prima, sive Ontologia, methodo scientifica pertractata, qua omnis cognitiones humanae principia continentur. Frankfurt und Leipzig 1736. Reprint: [w:] GW II, 3.
Wolff Ch. 2003, Elementa matheseos Universae. Tomus I-V. Halle 1730-41. Reprint: [w:] GW II, 29-33.
Wolff Ch. 2003, Meletemata mathematico-philosophica cum erudito orbe literarum commercio communicata. Quibus accedunt dissertationes variae ejusdem argumenti et complura omnis eruditionis alia hinc illinc disperse obvia. Halle 1755. Reprint [w:] GW II, 35 s. 244-264.
Wolff Ch. 1983, Philosophia rationalis sive Logica, methodo scientifica pertractata et ad usum scientiarum atque vitae aptata, pars 1. Reprint [w:] GW II, 1.
Wolff Ch. 1994, Psychologia rationalis, methodo scientifica pertractata, qua ea, quae de anima humana indubia experientiae fide innotescunt, per essentiam et naturam animae explicantur, et ad intimiorem naturae ejusque autoris cognitionem profutura proponuntur. Frankfurt und Leipzig 1740. Reprint [w:] GW II, 6.
Wolff Ch. 1999, Anfangs-Gründe aller Mathematischen Wissenschaften. 4 Bde. in 5 Bänden. Frankfurt, Leipzig und Halle 1750-57. Reprint [w:] GW I, 12 -15.
Wolff Ch. 2008 Krótki wykład o matematycznej metodzie nauczania, przeł. R. Kulianiak i T. Małyszk, [w:] S. Janeczek (red.), Oblicza filozofii XVII wieku, s. 342-355.
Wright G. H. 1971, Explanation and understanding, New York.
Downloads
Veröffentlicht
Ausgabe
Rubrik
Lizenz
Dieses Werk steht unter einer Creative Commons Namensnennung - Nicht-kommerziell - Keine Bearbeitung 3.0 International -Lizenz.
Zitationsvorschlag
