O koncepcjach prymitywizmu, sztuki ludowej i twórczości dziecięcej w pismach Stefana Szumana
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6107.39.02Schlagwörter:
sztuka prymitywna, sztuka dziecka, sztuka ludowa, Stefan Szuman, pedagogika personalistycznaAbstract
Artykuł poświęcony jest koncepcjom estetycznym polskiego filozofa i teoretyka pedagogiki, Stefana Szumana (1898–1972). Jego zainteresowanie twórczością dziecka i sztuką ludową wpisuje się w szeroki w kulturze europejskiej początków XX w. zwrot ku „prymitywowi”, będący pochodną tyleż krytycznej oceny procesów modernizacyjnych i regeneracyjnych tęsknot, co ówczesnych badań antropologicznych nad strukturą społeczeństw pierwotnych i ich twórczością. Podobnie jak Franz Boas, który w swej teorii sztuki prymitywnej odrzucił model ewolucjonistyczny i utożsamienie „prymitywu” z niższym stadium rozwoju, Szuman podkreślał swoistość twórczości dziecięcej i sztuki ludowej. Nawiązując do etnologa neoewolucjonisty Maxa Richarda Verworna (pojęcie „ideoplastyki”) i do psychologicznych hipotez Jeana Piageta, w sztuce dziecka widział związek z organicznym rozwojem zdolności poznawczych i potrzebą ich uzewnętrzniania. Proponowana przez Szumana koncepcja wychowania przez sztukę, zakładająca nie tyle gotowy program kształcenia, co wspomaganie indywidualnego rozwoju uczniów, stała się częścią silnego w polskiej tradycji nurtu pedagogiki personalistycznej, reprezentowanej m.in. przez Henryka Rowida, Janusza Korczaka czy Antoniego Kenara.
Literaturhinweise
Antliff, M. i Leighten, P. (2003). Primitive. W: Nelson, R. i Shiff, R. (red.), Critical Terms for Art History. Chicago: Chicago University Press, s. 217–233.
Bartkowiak, E. (2012). Uczeń (dziecko) w pedagogice personalistycznej okresu Drugiej Rzeczypospolitej. W: Dormus, K. i Ślęczka, R. (red.), W kręgu dawnych i współczesnych teorii wychowania. Uczeń – szkoła – nauczyciel. Kraków: Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie, ss. 91–108.
Boas, F. (1951). Primitive Art. New York: Capitol Publishing Co.
Engels, F. (1884). Der Ursprung der Familie, des Privateigentums und des Staats. Anschluss an Lewis H. Morgans Forschungen. Hottingen–Zürich: Verlag der Schweizerischen Volksbuch-handlung.
Flam, J. i Deutch, M. (red.) (2003). Primitivism and Twentieth Century Art. A Documentary History. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
Gomóła, A. (2014). Na początku był zachwyt. Młody Krzywicki czyta Morgana. Laboratorium Kultury, 3, ss. 83–113.
Griffin, R. (2007). Modernism and Fascism. The Sense of the Beginning under Mussolini and Hitler. New York: Basingstoke.
Hrynkiewicz, J. (red.) (2012). Wizjoner i realista. Szkice o Ludwiku Krzywickim. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Jedlicki, J. (2000). Świat zwyrodniały. Lęki i wyroki krytyków nowoczesności. Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Juszkiewicz, P. (2013). Cień modernizmu. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Juszkiewicz, P. (2014). Ambicje i mitologizacje. O paradoksach modernizmu. W: Rottenberg, A. (red.), Postęp i higiena. Warszawa: Narodowa Galeria Sztuki Zachęta, ss. 36–48.
Juszkiewicz, P. (2016). Ludowe, dziecięce, prymitywne, nowoczesne. O ceramice Antoniego Kenara. W: Kordjak J. (red.), Polska – kraj folkloru? Warszawa: Narodowa Galeria Sztuki Zachęta, ss. 189–201.
Juszkiewicz, P. (2017a). Filozofia błazeństwa. Wprowadzenie. W: Polit P. i Kurc-Maj P. (red.), Impuls dadaistyczny w polskiej sztuce i literaturze dwudziestowiecznej. Łódź: Muzeum Sztuki w Łodzi, ss. 15–25.
Juszkiewicz, P. (2017b). Peryferie regeneracji. Regeneracja peryferii. W: Lachowski M. (red.), Regiony wyobraźni. Peryferyjność w kulturze XIX i XX wieku. Warszawa: Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego, ss. 43–54.
Juszkiewicz, P. (2018a). Czy sztuka narodowa może być nowoczesna? Uwagi do genezy polskiego modernizmu. Rocznik Historii Sztuki, 43, ss. 11–27. http://doi.org/10.24425/rhs.2018.124933
Juszkiewicz, P. (2018b). Moc prymitywu. W: Kiepuszewski, Ł., Czekalski, S. i Bryl, M. (red.), Obrazy mocne, obrazy słabe. Studia z teorii i historii badań nad sztuką. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, ss. 97–111.
Skoczyński, J. (2015). Pesymizm i katastrofizm – od Krasińskiego do Zdziechowskiego. W: Błesznowski B., Król M. i Puchejda A. (red.). Genealogia współczesności. Historia idei w Polsce, 1815–1939. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, ss. 99–119.
Szuman, S. (1927). Sztuka dziecka. Psychologia twórczości rysunkowej dziecka. Warszawa: Książnica–Atlas.
Szuman, S. (1929a). Dawne kilimy w Polsce i na Ukrainie. Poznań: Fiszer i Majewski.
Szuman, S. (1929b). Przedmowa. W: Wystawa obrazów Stanisława Ignacego Witkiewicza oraz Firmy Portretowej „S. I. Witkiewicz” od 23 czerwca do 22 lipca 1929 w Salonie Wielkopolskiego Związku Artystów Plastyków. Poznań 1929.
Szuman, S. (1943). S. I. Witkiewicz. Miesięcznik Literacki, luty-marzec, ss. 1–3.
Szuman, S. (1945). Stanisław Ignacy Witkiewicz. Dziennik Polski, 236, s. 5.
Szuman, S. (1948). „Szewcy” S. I. Witkacego. Listy z Teatru, 23, ss. 6–8.
Szuman, S. (1969). O artystach i ich twórczości, w: Szuman, S., O sztuce i wychowaniu estetycznym. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, ss. 26–47.
Szuman, S. (2008). Wybór pism estetycznych. Wprowadzenie, wybór i opracowanie M. Kielar-Turska. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
Tytko, M. M. (2014). Mjr prof. Stefan Szuman w walce o niepodległość Polski (1939–1945). Sowiniec, 44, ss. 51–84. https://doi.org/10.12797/Sowiniec.25.2014.44.04
Verworn, M. R. (2007). Die Mechanik des Geisteslebens, Lipsk: Teubner.
Verworn, M. R. (2008). Zur Psychologie der primitiven Kunst, Jena: G. Fischer.
Wadsworth, B. J. (1998). Teoria Piageta. Poznawczy i emocjonalny rozwój dziecka. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Downloads
Veröffentlicht
Ausgabe
Rubrik
Lizenz
Dieses Werk steht unter der Lizenz Creative Commons Namensnennung - Nicht-kommerziell - Keine Bearbeitungen 4.0 International.
Zitationsvorschlag
