Badanie dyskursu użytkowników języka polskiego z diagnozą afazji mieszanej
DOI:
https://doi.org/10.18778/2544-7238.10.06Słowa kluczowe:
afazja mieszana, dyskurs, kohezja, koherencja, wypowiedzenieAbstrakt
W literaturze wciąż obserwuje się niedostatek empirycznych badań naukowych, które w zgodzie z założeniami Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF) koncentrowałyby się na analizach spójności dyskursu osób dotkniętych afazją, dlatego ich kontynuacja wydaje się mieć istotne znaczenie. W niniejszym artykule zaprezentowano wyniki badań mające na celu ukazanie spójności mowy i jej zaburzeń, a także gramatycznych i leksykalnych środków dyskursu stosowanych przez pacjentów z afazją mieszaną w odniesieniu do typu afazji, jej nasilenia i gatunku dyskursu, a także do wypowiedzi osób zdrowych. Mowę swobodną oraz dyskurs opisowy, narracyjny i proceduralny zbierano z wykorzystaniem zadań i skryptów międzynarodowej bazy danych AphasiaBank. Po dokonaniu transkrypcji i kodowania wypowiedzi badanych w celu zidentyfikowania i opisania środków spójności poddano je analizie jakościowej. Analiza ilościowa obejmowała pomiar liczby środków kohezyjnych i ich zróżnicowania. Wyniki badań potwierdzają dotychczasowe ustalenia dotyczące nadprodukcji mowy pacjentów z afazją mieszaną z komponentem czuciowym, która nie oznacza, że komunikowane przez nich treści są bardziej zrozumiałe niż pozostałych badanych. Najczęściej obserwowane zaburzenia dyskursu wynikają z występowania parafrazji fonemicznych i semantycznych, a największe trudności wiążą się z użyciem aspektu czasownika. Badania wykazały, że zadania z wykorzystaniem serii obrazków pomagają w utrzymaniu następstwa zdarzeń, a najwięcej zakłóceń realizacyjnych obserwuje się podczas tworzenia swobodnej narracji.
Pobrania
Bibliografia
Abdu H., Tadese F., Seyoum G., 2021, Comparison of Ischemic and Hemorrhagic Stroke in the Medical Ward of Dessie Referral Hospital, Northeast Ethiopia: A Retrospective Study, „Neurology Research International”, Vol. 21, 9996958, https://doi.org/10.1155/2021/9996958 DOI: https://doi.org/10.1155/2021/9996958
Alary Gauvreau C., Le Dorze G., 2022, Participant reported outcomes of a community of practice about social participation for speech‑language pathologists in aphasia rehabilitation, „Disability and Rehabilitation”, Vol. 44(2), s. 231–242, https://doi.org/10.1080/09638288.2020.1764116 DOI: https://doi.org/10.1080/09638288.2020.1764116
Anderson J.R., 2000, Learning and memory: An integrated approach, Hoboken: John Wiley & Sons Inc.
Anderson B.W., Kortz M.W., Black A.C., Al Kharazi K.A., 2023, Anatomy, Head and Neck, Skull, Treasure Island: StatPearls Publishing.
Bigos K., 2020, Badanie rozumienia wypowiedzi w afazji – propozycja metodologiczna, „Logopedia”, t. 49(1), s. 125–151.
Brady M., Evans J., 2020, Language and Cognitive Rehabilitation after Stroke, [w:] J. Saver, G. Hankey (red.), Stroke Prevention and Treatment: An Evidence‑based Approach, Cambridge: Cambridge University Press, s. 501–516, https://doi.org/10.1017/9781316286234.025 DOI: https://doi.org/10.1017/9781316286234.025
Feigin V.L., Brainin M., Norrving B., Martins S., Sacco R.L., Hacke W., Fisher M., Pandian J., Lindsay P., 2022, World Stroke Organization (WSO): Global Stroke Fact Sheet 2022, „International Journal of Stroke: Official Journal of the International Stroke Society”, Vol. 17(1), s. 18–29, https://doi.org/10.1177/17474930211065917 DOI: https://doi.org/10.1177/17474930211065917
Fridriksson J., Hillis A.E., 2021, Current Approaches to the Treatment of Post‑Stroke Aphasia, „Journal of Stroke”, Vol. 23(2), s. 183–201, https://doi.org/10.5853/jos.2020.05015 DOI: https://doi.org/10.5853/jos.2020.05015
Goodglass H., Kaplan E., 1972, Boston Diagnostic Aphasia Examination (BDAE). Philadelphia: Lea & Febiger.
Hyder A.A., Wunderlich C.A., Puvanachandra P., Gururaj G., Kobusingye O.C., 2007, The impact of traumatic brain injuries: a global perspective, „NeuroRehabilitation”, Vol. 22(5), s. 341–353. DOI: https://doi.org/10.3233/NRE-2007-22502
Kemp W.J., Tubbs R.S., Cohen‑Gadol A.A., 2012, The Innervation of the Cranial Dura Mater: Neurosurgical Case Correlates and a Review of the Literature, „World Neurosurgery”, Vol. 78(5), s. 505–510, https://doi.org/10.1016/j.wneu.2011.10.045 DOI: https://doi.org/10.1016/j.wneu.2011.10.045
Leer E. van, Turkstra L., 1999, The effect of elicitation task on discourse coherence and cohesion in adolescence with brain injury, „Journal of Communication Disorders”, Vol. 32, s. 327–349. DOI: https://doi.org/10.1016/S0021-9924(99)00008-8
Loban W., 1976, Language Development: Kindergarten through Grade Twelve, Urbana: National Council of Teachers of English.
Mann W.C., Thompson S., 1987, Rhetorical Structure Theory: A Theory of Text Organization, California: University of Southern California, Information Science Institutes. DOI: https://doi.org/10.1515/text.1.1988.8.3.243
Maruszewski M., 1966, Afazja. Zagadnienia teorii i terapii, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Mazur J., 1986, Organizacja tekstu potocznego. Na przykładzie języka polskiego i rosyjskiego, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Mickiewicz J., Rutkiewicz‑Hanczewska M., Kaźmierski R., 2022, Zaburzenia mowy i języka u pacjentów po przebytym udarze mózgu. Studium epidemiologiczne, „Prace Językoznawcze”, nr 24(2), s. 135–149. DOI: https://doi.org/10.31648/pj.7739
Miller J.F., Iglesias A., 2012, SALT: Systematic Analysis of Language Transcripts. Software for the analysis of oral language, Middleton: SALT Software, LLC.
Murphy S.J., Werring D.J., 2020, Stroke: causes and clinical features, „Medicine (Abingdon)”, Vol. 48(9), s. 561–566, https://doi.org/10.1016/j.mpmed.2020.06.002 DOI: https://doi.org/10.1016/j.mpmed.2020.06.002
Oppenheim G.M., Dell G.S., Schwartz M.F., 2010, The dark side of incremental learning: A model of cumulative semantic interference during lexical access in speech production, „Cognition”, Vol. 114(2), s. 227–252, https://doi.org/10.1016/j.cognition.2009.09.007 DOI: https://doi.org/10.1016/j.cognition.2009.09.007
Panasiuk J., 2013, Afazja a interakcja. TEKST – metaTEKST – konTEKST, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Panasiuk J., 2019, Język a komunikacja w afazji, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie‑Skłodowskiej.
Plowman E., Hentz B., Ellis Jr. C., 2012, Post‑stroke aphasia prognosis: a review of patient‑related and stroke‑related factors, „Journal of Evaluation in Clinical Practice”, Vol. 18(3), s. 689–694, https://doi.org/10.1111/j.1365-2753.2011.01650.x DOI: https://doi.org/10.1111/j.1365-2753.2011.01650.x
Prasetyo E., 2020, The primary, secondary, and tertiary brain injury, „Critical Care and Shock”, Vol. 23, s. 4–13.
Schuchard J., Middleton E.L., 2018, Word repetition and retrieval practice effects in aphasia: Evidence for use‑dependent learning in lexical access, „Cognitive Neuropsychology”, Vol. 35(5–6), s. 271–287, https://doi.org/10.1080/02643294.2018.1461615 DOI: https://doi.org/10.1080/02643294.2018.1461615
Stede M., 2008, Connective‑based Local Coherence Analysis: A Lexicon for Recognizing Causal Relationships, [w:] Conference on Semantics in Text Processing. STEP 2008 Conference Proceedings, Rickmansworth: College Publications, s. 221–237. DOI: https://doi.org/10.3115/1626481.1626499
Syta A., 2019, Dysfunkcje prawej półkuli mózgu a deficyty językowe i komunikacyjne, „Logopedia”, t. 48, s. 79–90, https://doi.org/10.24335/n0ks-2209
Taboada M., Mann W.C., 2006, Applications of Rhetorical Structure Theory, „Discourse Studies”, Vol. 8(4), s. 567–588. DOI: https://doi.org/10.1177/1461445606064836
Ulatowska H.K., Allard L., Chapman S.B., 1990, Narrative and Procedural Discourse in Aphasia, [w:] Y. Joanette, H.H. Brownell (red.), Discourse Ability and Brain Damage, New York: Springer, s. 180–198, https://doi.org/10.1007/978-1-4612-3262-9_8 DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-4612-3262-9_8
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
