Die Kunst als Refugium der Selbstrettung und Selbstfindung. Das Lesen und Verstehen von Charlottes Salomon autobiographischen Werk Leben? oder Theater?

Karin Anna Wawrzynek

doi:10.18778/0860-7435.35.07

Autor

Karin Anna Wawrzynek Miejska Biblioteka Publiczna w Jaworznie https://orcid.org/0000-0002-5104-1561

DOI:

https://doi.org/10.18778/0860-7435.35.07

Słowa kluczowe:

Charlotte Salomon, Niemcy, sztuka, gwasze, czytanie, autobiografia, Życie? czy teatr?, modernizm, Holokaust

Abstrakt

Celem poniższego artykułu jest zaprezentowanie sposobu w jaki sztuka może posłużyć jako skuteczny środek do przezwyciężenia, odnalezienia i ocalenia samego siebie, by nie ulec zapomnieniu. Sztuka potrafi tworzyć swoisty dystans, chroniący nas przed brutalnością i surowością rzeczywistości wczasach w których nam dano żyć.

Arcydzieło autobiograficzno-historyczne Życie? czy teatr? Śpiewogra pochodzącej z asymilowanej rodziny żydowskiej Charlotte Salomon, składa się z 1325 zamalowanych kartek, z których 769 są treści biograficznej. Dzieło, którego struktura przypomina sztukę teatralną w formie scenorysu w słowie i obrazie, opisuje krótkie życie autorki: jej dzieciństwo, młodość w Republice Weimarskiej, jej doświadczenia antysemityzmu w Akademii Sztuk Pięknych i machinę reżimu nazistowskiego. W latach 1940 do 1942, na przestrzeni 18 miesięcy, Charlotte Salomon stworzyła serię obrazów, które odzwierciedlają faktyczne szczegóły z jej historii rodzinnej, dzieciństwa, młodości i życia na wygnaniu z aktualnymi wydarzeniami historycznymi, których jest świadkiem. W ten sposób autorka pokazuje obie strony: tragiczną historię rodzinną i historię aktualnych wydarzeń historycznych II wojny światowej, których jest świadkiem. Salomon łączy w swojej pracy w ekspresjonistyczny i modernistyczny sposób barwę, literaturę i muzykę, tworząc dzieło multimedialne. Używa takich technik malarskich jak van Gogh, Chagall, Munch czy Nolde, które służą wizualizacji. Obrazy o charakterze komiksu opatrzone są niejednokrotnie fragmentami muzycznymi od muzyki klasycznej do nowoczesnej. Jej dramat składa się z trzech części: z prologu, części głównej i epilogu.

Jej kompleksowe i wielowarstwowe dzieło jest niczym syntetyczny, szczegółowy opis życia, niespełnionej miłości, cierpienia i śmierci. Stworzone by przetrwać. Tą intencję potwierdza także postscriptum utrwalone na ostatnim gwaszu na jej plecach: „Życie? czy teatr?”

Bibliografia

Dauven-van Kippenberg, Carla (2015). „Etwas verrückt Besonders”. Charlotte Salomons orphischer Versuch. In: Colin N., Dauven-van Kippenberg C., Nijhuis T. (Hrsg.) Amsterdam German Studies. Forschungen – Berichte – Texte Wiederholen/Wiederholung. (S. 71–108). Heidelberg: Synchron Wissenschaftsverlag der Autoren Synchron Publishers. Heruntergeladen von: https://www.synchron-publishers.com/pdf/wiederInh.pdf (abgerufen: 22.11.2022).

Defoy-Fischer, Christine (Hrsg.) (1986). Charlotte Salomon. Leben oder Theater? Das Lebensbild einer jüdischen Malerin aus Berlin 1917–1943. Bilder und Spuren, Notizen, Gespräche, Dokumente. Zur „Charlotte-Salomon“-Ausstellung der Akademie der Künste Berlin und der Hochschule der Künste Berlin. Berlin: Arsenal.

Foenkinos, David (2015). Charlotte. Katowice: Wydawnictwo Sonia Draga.

Fohr, Simone (2009). Charlotte Salomons Leben? oder Theater? als musiktheatraler Bildertext gelesen. In: Mungen A., Hartung U. (Hrsg.) Mitten im Leben. Musiktheater von der Oper zur Everyday Performance. Thurnauer Schriften zum Musiktheater, Bd. 23. (S. 337–354). Würzburg: Königshausen und Neumann Verlag.

Greiner, Margret (2017). Charlotte Salomon: „Es ist mein ganzes Leben“. Romanbiografie. München: Albert Knaus Verlag.

Grzywacz, Marta (2017). Maluj, Charlotte, maluj. Wysokie Obcasy, 14, Gazeta Wyborcza 83, s. 10–13.

Kimmelman, Michael (2009). Alles für die Kunst. Berlin: Berlin Verlag.

Pollock, Griselda (2006). Theater of Memory. In: Steinberg M. P., Bohm-Duchen M. (Hrsg.) Reading Charlotte Salomon (p. 34–72). New York: Cornell University Press.

Rilke, Rainer M. (2013). Die Weise von Liebe und Tod des Cornets Christoph Rilke. In: Rilke R. M., Gesammelte Werke (S. 139–169). Kölm: Anconda Verlag GmbH.

Rottenberg, Anda (2007). Śmierć i dziewczyna. Wysokie Obcasy, 14, Gazeta Wyborcza 83, s. 36–41.

Salomon, Charlotte (1981). Leben oder Theater? Ein autobiographisches Singspiel in 769 Bildern. Mit einem Vorwort von Judith C.E. Belinfante, einer Einleitung von Judith Herzberg und einer editorischen Notiz von Gary Schwartz. Köln und Maarssen: Kiepenheuer und Witsch Verlag.

Schmetterling, Astrid (2017). Charlotte Salomon. Bilder eines Lebens. Berlin: Jüdischer Verlag im Suhrkamp Verlag.

Schoene, Monika (2020). Erinnerung an Charlotte Salomon. In: Schoene M., Leise Revolten von Frauen. Träume und Inspirationen vor dem blauen Grund. Sechs biographische Essays. Mit Beiträgen von Margarete Eisener und Dieter Schoene (S. 119–132). Berlin: Vta Verlag Berlin.

Schultz, Deborah & Timms, Edward, (2009). Charlotte Salomon: images, dialogues and silences. In: Schultz D., Timms E. (Hrsg.) Pictorial narrative in the Nazi period Felix Nussbaum, Charlotte Salomon and Arnold Daghani (p. 51–63). London: Routledge.

Steinberg, Michael P. (2006). Reading Charlotte Salomon. History, Memory, Modernism. In: Steinberg M. P., Bohm-Duchen M. (Hrsg.) Reading Charlotte Salomon (p. 1–20). New York: Cornell University Press.

Timms, Edward & Schultz, Deborah (2009). Charlotte Salomon‘s Life? or Theater?: a multimedia response to the crisis of German culture. In: Schultz D., Timms E. (Hrsg.) Pictorial narrative in the Nazi period Felix Nussbaum, Charlotte Salomon and Arnold Daghani (p. 33–50). London: Routledge.

Unseld, Melanie (2004). Die eigene Biographie als Singespiel – Zur Musik in Charlotte Salomons Leben? oder Theater? In: Heymann-Wentzel C., Laas J. (Hrsg.) Musik und Biographie. Festschrift für Rainer Cadenbach (S. 443–461). Würzburg: Königshausen und Neumann Verlag.