Normatywność i ontologia prawa we wczesnej filozofii greckiej

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest przybliżeniu problematyki powstania europejskiej nauki i filozofii, które zostały ufundowane przez antycznych Greków. W okresie nazywanym Pierwszym Oświeceniem doszło, z jednej strony do stopniowego odejścia od mitologicznych wyjaśnień rzeczywistości, z drugiej – do zbudowania nowego sposobu patrzenia na świat, zwanego badaniem przyrody. Dociekania antycznych Greków miały wymiar ontologiczny – polegały na poszukiwaniu arche świata – poszukiwali oni bowiem ostatecznej struktury rzeczywistości, a co ważne, człowiek usytuowany był w tych badaniach jako integralna ale nie najważniejsza część kosmosu, poddana jego prawom. Presokratycy nie stawiali człowieka ponad naturą, nie odróżniali bowiem ściśle praw przyrody od praw wspólnoty. Był to jeden z powodów, dla których nie powstała wówczas nauka prawa. Poza tym, Grecy nigdy nie redukowali swojego prawa do systemu, ponieważ zbyt często bogowie lub demos „wtrącali się” do praw polis. Było ono typowym przykładem „prawa bez prawoznawstwa”, ponieważ było elastyczne a także posiadało niejasno sformułowane reguły i instytucje. Istotny był tutaj również brak wyszkolonej grupy zawodowych prawników.

Okres ten zakończył się wraz z pojawieniem się filozofii Sokratesa. Do jego czasów filozofia badała liczby i ruchy, a także zajmowała się zagadnieniem, skąd wszystkie rzeczy biorą swój początek i dokąd znikają; obserwowała też gwiazdy, odległości między nimi, ich obiegi oraz badała zjawiska pojawiające się na niebie. Pierwsi mędrcy uważali, że zdobywają wiedzę przez prowadzenie badań dotyczących samych zjawisk naturalnych. Sokrates odrzucił ontologię i badanie natury zapoczątkowane przez Milezyjczyków i myślicieli z obszaru Wielkiej Grecji, na rzecz poszukiwania znaczenia słów i pojęć występujących w języku ateńskiego polis. Sądził bowiem, że znalezienie znaczenia słów oznacza odsłonięcie rzeczywistości, do której inaczej dotrzeć nie można.