Podlasie jako region pogranicza

Marek Barwiński

doi:10.18778/2300-0562.03.13

Autor

Marek Barwiński Katedra Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych, Wydział Nauk Geograficznych, Uniwersytet Łódzki, 90-142 Łódź, ul. Kopcińskiego 31

DOI:

https://doi.org/10.18778/2300-0562.03.13

Słowa kluczowe:

Podlasie, pogranicze, geografia polityczna, mniejszości narodowe

Abstrakt

W artykule przedstawiono wieloaspektowy wymiar pełnienia przez Podlasie funkcji pogranicza politycznego, cywilizacyjnego, narodowościowego, wyznaniowego, językowego i kulturowego. Poza omówieniem cech i procesów typowych dla obszarów pograniczy oraz przedstawieniem historycznych, geograficznych i politycznych uwarunkowań uformowania się na Podlasiu szerokiej strefy zróżnicowanego pogranicza, poddano także analizie współczesne przemiany struktury etniczno-religijnej mieszkańców tego regionu oraz konsekwencje zmian sytuacji geopolitycznej (zwłaszcza w kontekście rozszerzenia Unii Europejskiej) dla postrzegania Podlasia w kategoriach regionu pogranicza.

Bibliografia

Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny, 1980, t. 1, Glinka S., Obrębska-Jabłońska A., Siatkowski J. (red.), Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk.

Awramiuk A., 2011, Niematerialne aspekty krajobrazu kulturowego pogranicza na przykładzie wybranych tradycji mieszkańców Podlasia, „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego”, 15, s. 327–337.

Babiński G., 1997, Pogranicze polsko-ukraińskie. Etniczność, zróżnicowanie religijne, tożsamość, Kraków.

Bański J., 2008, Polska i Europa Środkowo-Wschodnia w koncepcjach podziału Europy, [w:] Eberhardt P. (red.), Problematyka geopolityczna ziem polskich, Prace Geograficzne, 218, Warszawa, s. 121–134.

Barwiński M., 2001a, Stereotypy narodowościowo-religijne na Podlasiu, [w:] Lesiuk W., Trzcielińska-Polus A. (red.), Colloquium Opole 2000 – Stereotypy i uprzedzenia w stosunkach między Polakami, Niemcami i Czechami, Opole, s. 192–199.

Barwiński M., 2001b, Contemporary national and religious diversification of inhabitants of the Polish-Belorussian Borderland – the case of the Hajnówka District, [w:] Koter M., Heffner K. (red.), Changing role of border areas and regional policies, Region and Regionalism, 5, Opole–Łódź, s. 180–184.

Barwiński M., 2002, Pogranicze w ujęciu geograficzno-socjologicznym – zarys problematyki, „Acta Universitatis Lodziensis, Folia Geographica Socio-Oeconomica”, 4, s. 11–23.

Barwiński M., 2004, Podlasie jako pogranicze narodowościowo-wyznaniowe, Łódź.

Barwiński M., 2005a, Współczesne stosunki narodowościowo-religijne na Podlasiu, [w:] Majakowski M., Wojakowski D. (red.), Granice i pogranicza nowej Unii Europejskiej. Z badań regionalnych, etnicznych i lokalnych, Kraków, s. 172–194.

Barwiński M., 2005b, The contemporary ethnic and religious borderland in Podlasie Region, [w:] Koter M., Heffner K. (red.), Historical, ethnic and geographical problems of borderlands, Region and Regionalism, 7 (2), Opole–Łódź, s. 81–90.

Barwiński M., 2008, Wpływ granic oraz uwarunkowań politycznych na zmiany struktury narodowościowej i wyznaniowej na przykładzie Podlasia, [w:] Kulesza M. (red.), Czas i przestrzeń w naukach geograficznych. Wybrane problemy geografii historycznej, Łódź, s. 48–65.

Barwiński M., 2011, Ukraińcy na Podlasiu – geneza, kontrowersje, współczesność, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica”, 11, s. 123–144.

Barwiński M., 2012, Stosunki międzypaństwowe Polski z Ukrainą, Białorusią i Litwą po 1990 roku w kontekście sytuacji mniejszości narodowych, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”, 1: Granice – mniejszości narodowe i religijne – dziedzictwo, s. 139–166.

Barwiński M., 2013, Geograficzno-polityczne uwarunkowania sytuacji Ukraińców, Łemków, Białorusinów i Litwinów w Polsce po 1944 roku, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-785-4

Barwiński M., 2014a, Struktura narodowościowa Polski w świetle wyników spisu powszechnego z 2011 roku, „Przegląd Geograficzny”, 86 (2), s. 217–242. DOI: https://doi.org/10.7163/PrzG.2014.2.3

Barwiński M., 2014b, Mniejszość litewska w Polsce. Studium przypadku gminy Puńsk, „Studia Obszarów Wiejskich”, 35, s. 137–153.

Bieńkowska-Ptasznik M., 2007, Polacy – Litwini – Białorusini. Przemiany stosunków etnicznych na północno-wschodnim pograniczu Polski, Białystok.

Chlebowczyk J., 1983, O prawie do bytu małych i młodych narodów, Warszawa–Kraków.

Eberhardt P., 2004, Koncepcja granicy między cywilizacją zachodniego chrześcijaństwa a bizantyjską na kontynencie europejskim, „Przegląd Geograficzny”, 76 (2), s. 169–187.

Gloger Z., 1903, Geografia historyczna ziem dawnej Polski, Kraków.

Goss K., 2001, Struktura wyznaniowa mieszkańców byłego województwa białostockiego, „Pogranicze. Studia społeczne”, 10, s. 114–136.

Hawryluk J., 1999, „Kraje ruskie Bielsk, Mielnik, Drohiczyn”. Rusini-Ukraincy na Podlaszu – fakty i kontrowersje, Kraków.

Kępka P., 2009, Postawy polityczne ludności prawosławnej w województwie podlaskim, praca magisterska napisana w Katedrze Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych UŁ pod kierunkiem M. Barwińskiego, Łódź.

Koter M, 1993, Geographical classifications of ethnic minorities, [w:] Gosar A. (red.), Geography and ethnicity, Geographica Slovenica, No. 24, Ljubljana, s. 123–138.

Koter M., 1995, Ludność pogranicza – próba klasyfikacji genetycznej, „Acta Universitatis Lodziensis, Folia Geographica”, 20, s. 239–246.

Koter M., 1997, Kresy państwowe – geneza i właściwości w świetle doświadczeń geografii politycznej, [w:] Handke K. (red.), Kresy – pojęcie i rzeczywistość, Warszawa, s. 9–52.

Ludność w województwie podlaskim. Stan i struktura demograficzno-społeczna. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, 2013, GUS, Białystok.

Mironowicz E., 1992, Świadomość narodowa społeczności prawosławnej Białostocczyzny, „Zeszyty Naukowe Instytutu Nauk Politycznych UW”, 17, s. 109–142.

Mironowicz E., 2010, Białorusini, [w:] Dudra S., Nitschke B. (red.), Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce po II wojnie światowej, Kraków, s. 66–90.

Nikitorowicz A., 1995, Pogranicze tożsamości – edukacja międzykulturowa, Białystok.

Nikitorowicz A., 2012, Mniejszość ukraińska w warunkach przeobrażeń ze szczególnym uwzględnieniem narodu kulturowego, „Pogranicze. Studia społeczne”, 19, s. 73–95 DOI: https://doi.org/10.15290/pss.2012.19.05

Pawluczuk W., 1999, Pogranicze narodowe czy pogranicze cywilizacyjne?, „Pogranicze. Studia Społeczne”, 8, s. 23–32.

Piskozub A., 1987, Dziedzictwo polskiej przestrzeni. Geograficzno-historyczne podstawy struktur przestrzennych ziem polskich, Wrocław.

Plit F., 2008, Województwo podlaskie – region pogranicza, [w:] Świątek D., Bednarek M., Siłka P. (red.), Współczesne problemy badawcze geografii polskiej – geografia człowieka, „Dokumentacja Geograficzna”, 36, s. 7–14.

Sadowski A., 1991, Społeczne problemy wschodniego pogranicza, Białystok.

Sadowski A., 1995, Pogranicze polsko-białoruskie. Tożsamość mieszkańców, Białystok.

Sadowski A., 1997, Mieszkańcy północno-wschodniej Polski. Skład wyznaniowy i narodowościowy [w:] Kurcz Z. (red.), Mniejszości narodowe w Polsce, Wrocław, s. 7–42.

Sakson A., 1990, Mazurzy – społeczność pogranicza, Poznań.

Sobczyński M., 2000, Struktura narodowościowo-wyznaniowa Polski, „Acta Universitatis Lodziensis, Folia Geographica Socio-Oeconomica, 3, s. 157–174.

Wiśniewski J., 1977, Osadnictwo wschodniosłowiańskie Białostocczyzny – geneza, rozwój oraz zróżnicowanie i przemiany etniczne, „Acta Baltico-Slavica”, 11, s. 7–80.

Żołędowski C., 2003, Białorusini i Litwini w Polsce, Polacy na Białorusi i Litwie. Uwarunkowania współczesnych stosunków między większością i mniejszościami narodowymi, Warszawa.

http://old.stat.gov.pl/gus/8185_PLK_HTML.htm: Ludność według deklarowanej narodowości oraz województw w 2002 roku (15.06.2007).

http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/narodowy-spis-powszechny-ludnosci-i-mieszkan-2011/wybrane-tablice-dotyczace-przynaleznosci-narodowo-etnicznej-jezyka-i-wyznania-nsp-2011,27,1.html (24.04.2014).

https://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/: Mniejszości narodowe i etniczne. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji (24.04.2014)