Miasto a język. Rola miast w kształtowaniu sytuacji językowej

Roman Szul

doi:10.18778/2300-0562.02.04

Authors

Roman Szul Centrum Europejskich Studiów Regionalnych i Lokalnych, Uniwersytet Warszawski, 00-927 Warszawa, ul. Krakowskie Przedmieście 30

DOI:

https://doi.org/10.18778/2300-0562.02.04

Keywords:

city (town), hinterland, language situation, linguistic diversification, linguistic homogenisation, linguistic contacts

Abstract

Cities and towns play a significant role in shaping language situation in countries and regions. In cities and towns two language mechanisms are working: diversification and simplification of language situation. Diversification results from immigration to cities (towns), simplification – from contacts of peoples inside the city (town). In extreme cases of rapid inflow of peoples of various languages to the city (town) difficulties in mutual communication of inhabitants can emerge (“Babel tower effect”). In the 19^th century such a situation was in Lodz and Bialystok. Simplification of the language situation in a city (town) runs through the stage of common language and bi-lingualism of a part of the population. An important issue is which language becomes the common, and consequently, the only language, of the city (town). It depends on numerical, economic and political strength of ethno-linguistic groups in the city (town), on prestige of individual languages and, in contemporary world, on language policy of a given country or region. Different socio-professional characteristics of urban and rural populations often make that from the ethno-linguistic point of view cities (towns) differ from their rural hinterland. City (town) and its hinterland are in contact which leads to a change of the language situation – to an “absorption” of the city (town) by the hinterland or to expansion of language of the city (town) and assimilation of the hinterland by the city (town), or to equilibrium and tensions over the language between the city (town) and its hinterland (as nowadays in Brussels). Cities (towns) by forming a network of contacts create favourable conditions for expansion of the most important language in a given country (or empire), which in modern times (the 19^th and 20^th centuries) was used for cultural and linguistic homogenisation of populations in the process of building nation states.

References

Alpatov W.M. 1988, Japonia. Jazyk i obszczestwo, Izdatielstvo Nauka, Moskwa (Алпатов В.М., Япония. Язык и обзщество, Издательство Наука, Москва).

Barwiński M., 2013, Geograficzno-polityczne uwarunkowania sytuacji Ukraińców, Łemków, Białorusinów i Litwinów w Polsce po 1944 roku, Wydawnictwo UŁ, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-785-4

Blake N.F., 1996, A history of the English language, Palgrave, Basingstoke. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-24954-1

Boivin M., 2011, Indie. Zarys historii, Dialog, Warszawa.

Cudny W., Rouba R., 2012, Lodz – Poland, [w:] Cudny W., Michalski T., Rouba R. (red.), Tourism and the transformation of large cities in the post-communist countries of Central and Eastern Europe, Wydawnictwo UŁ, Łódź.

Daneš F., 1996, Čeština od národního obrození do získání státní samostatnosti, [w:] Čmejrková S., Daneš F., Kraus J., Svobodová I. (red.), Čeština, jak ji znáte i neznáte, Academia, Praha.

Delage G., Dumas G., 2002, Politiques linguistiques: Le modele québécois, World Congress on Language Policies, April, Barcelona.

Diaz-Couder E., 1997, Multilingüismo y Estado-Nación en México, „Diverscité”, Janvier: www.teluq.uquebec.ca/diverscite/entree.htm

Djaczkov M.W., Leontjev J.I., Torsujeva A.A., 1981, Jazyk tok-pisin, Izdatielstvo Nauka, Moskwa (Дьячков М.В., Леонтьев Е.И., Торсуева А.А., 1981, Язык токписин, Издательство Наука, Москва).

Gawryszewski A., 2009, Ludność Warszawy w XX wieku, PAN IGiPZ, Warszawa.

Gelber H.G., 2001, Nations out of empires. European nationalism and transformation of Asia, Palgrave, Basingstoke–New York. DOI: https://doi.org/10.1057/9780230288645

Ingrassia G., Blasco Ferrrer E., 2009, Storia della lingua sarda, CUEC (Cooperativa Universitaria Editrice Cagliaritana), Cagliari.

Jassem-Staniecka A., 2012, Community conflict in Belgium and its linguistic reflections, „Annual of Language & Politics and the Politics of Identity”, 6: www.alppi.eu

Jurkowski J., 1986, Od wieży Babel do języka kosmitów. O językach sztucznych, uniwersalnych i międzynarodowych, KAW, Białystok.

Keating M., 1996, Nations against the state. The new politics of nationalism in Quebec, Catalonia and Scotland, Palgrave Macmillan, Basingstoke.

Koter M., Kulesza M., Puś W., Pytlas S., 2005, Wpływ wielonarodowego dziedzictwa kulturowego Łodzi na współczesne oblicze miasta, Wydawnictwo UŁ, Łódź.

Macan T., 2004, Hrvatska povijest, Matica Hrvatska, Zagreb.

Pellicer D., 1997, Reconomimiento y conocimiento de las lenguas indígenas de México, „Diverscité”, Fevrier: www.teluq.uquebec.ca/diverscite/entree.htm

Pěničková D.A., 2009, Anglicky mluvící cicinci v České republice: výuka angličtiny jako prostředek společenské integrace, [w:] Bittnerová D., Moravcová M. (red.), Etnické komunity. Elity, institituce, stát, Fakulta humanitních studií Universzity Karlovy, Praha.

Rocher F., 2002, The evolving parameters of Quebec nationalism, „International Journal on Multicultural Societies”, 4 (1), s. 75–97.

Rossel H., 1997, La référence identitaire régionale – le cas de la Belgique et de l’ex-Tchécoslovaquie, [w:] Jałowiecki B., Gorzelak G. (red.), The identity of Central Europe/L’Identité de l’Europe Centrale, Regional and Local Studies, t. 13, Warszawa.

Rotković R., 2006, Kratka ilustrowana istorija crnogorskog naroda, Crnogorska izdanja, Podgorica.

Roux G., 2006, Mezopotamia, Dialog, Warszawa.

Rykała A., 2011, Mniejszości religijne w Polsce. Geneza, struktury przestrzenne, tło etniczne, Wydawnictwo UŁ, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-577-5

Sofronov M.W., 1979, Kitajskij jazyk i kitajskoje obszczestwo, Izdatielstvo Nauka, Moskwa (Софронов М.В., 1979, Китайский язык и китайское общество, Издательство Наука, Москва).

Simke J., 2011, Běła Wóda, něga raz serbska wjas, Ludowe Nakładnistwo Domowina, Budyšin.

Singer I.I., 1937, Di brider Aszkenazy („Bracia Aszkenzazy”), Forwerts Ojsgabe, Nowy Jork.

Singer I.I., 1946, Fun a welt wos iż niszto mer („O świecie, którego już nie ma”), Farlag Matones, Nowy Jork.

Sobczyński M., 2012, Region łódzki w tradycji podziałów administracyjnych Polski Środkowej, [w:] Pawłowska A., Rykiel Z. (red.), Region i regionalizm w socjologii i politologii, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów, s. 177–195.

Szul R., 2010, “Wskrzeszanie” języków jako symboli tożsamości, pamięci i przestrzeni narodów, [w:] Kapralski S. (red.), Pamięć, przestrzeń, tożsamość, Wydawnictwo Scholar, Warszawa, s. 72–101.

Szymańska D., 2007, Urbanizacja na świecie, PWN, Warszawa.

Truchot C., 2008, Europe: l’enjeu linguistique, La Documentation Française, Paris.

Trunk I.I., 1946, Pojln („Polska”), Farlag Unser Tsait, Nowy Jork.

www.alppi.eu

www.radioaustralia.net.au/tokpisin

www.visitcardiff.com