Metafory w praktyce dydaktycznej (i badawczej). Jak obrazowo uczyć badań jakościowych?

Łukasz Marciniak

doi:10.18778/1733-8069.18.4.07

Authors

Łukasz Marciniak Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-4897-6868

DOI:

https://doi.org/10.18778/1733-8069.18.4.07

Keywords:

metaphor, qualitative research, symbolic modeling, teaching qualitative research

Abstract

The purpose of this article is to present the potential of metaphors and their use in teaching qualitative research methodology. Starting with the review of the most important achievements in the field of using metaphors as an object of knowledge and a cognitive tool, I will go on to describe the genesis of interest in metaphors in didactics. I will present the process of experimenting with the use of metaphors during methodological classes and the obtained results, both at the content level (i.e. discovering metaphors for qualitative research) and at the procedural level
(i.e. reconstructing ways of working with a metaphor in class), all of which also refers to, albeit indirectly, to research. At the same time, in the article, I make a definition-related distinction between two general types of qualitative research, which emerged while working with metaphors.

Author Biography

Łukasz Marciniak, Uniwersytet Łódzki

Dr socjologii, wykładowca na Uniwersytecie Łódzkim w Katedrze Socjologii Organizacji i Zarządzania. Były przewodniczący oraz wiceprzewodniczący Sieci Badawczej Metod Jakościowych w ramach Europejskiego Stowarzyszenia Socjologicznego (ESA). Redaktor i recenzent podręczników metodologii SAGE Handbook of Grounded Theory i Handbook of the Qualitative Research. Jego obecne zainteresowania naukowe obejmują jakościowe badania nad odmiennymi stanami świadomości, transformacje tożsamości i zastosowanie metafor w praktyce badawczej.

References

Antonovsky Aaron (1979) Health, Stress, and Coping. San Francisco, CA: Jossey-Bass Inc.

Books of the XX Century (1998) https://www.isa-sociology.org/en/about-isa/history-of-isa/books-of-the-xx-century [dostęp: 1.08.2022].

Brown Richard (1976) Social theory as metaphor: On the logic of discovery for the sciences of conduct. „Theory and Society”, vol. 3(2), s. 169–187. DOI: https://doi.org/10.1007/BF00161676

Brown Richard (1977) Metaphor [w:] Richard Brown, A poetic for sociology. Cambridge: Cambridge University Press, s. 77–171.

Bryant Antony (2017) Grounded theory and grounded theorizing: Pragmatism in research practice. New York, NY: Oxford University Press. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199922604.001.0001

Burzyński Robert (2013) Metafory jako narzędzie poznania polityki i oddziaływania politycznego. Nieopublikowana rozprawa doktorska, Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego.

Croft William, Cruse Alan (2004) Cognitive Linguistics. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511803864

Denzin Norman (1976) The Significant Others of a College Population [w:] Jerome G. Manis, Bernard N. Meltzer, red., Symbolic Interaction a Reader in Social Psychology. Boston, MA: Allyn & Bacon, s. 298–310. DOI: https://doi.org/10.1111/j.1533-8525.1966.tb01695.x

Dryll Ewa (2014) Rozumienie metafor charakteryzujących ludzi – perspektywa rozwojowa. Nieopublikowana rozprawa doktorska, Wydział Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Fatyga Barbara, Zieliński Przemysław (2006) Tempus fugit. Analiza metafor czasu – propozycja metodologiczna. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. II, nr 1, s. 4–30. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.2.1.02

Garfinkel Harold (2007) Studia z etnometodologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gibbs Raymond (2017) Metaphor Wars: Conceptual Metaphors in Human Life. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/9781107762350

Glaser Barney (1965) The Constant Comparative Method of Qualitative Analysis. „Social Problems”, no. 12, s. 436–445. DOI: https://doi.org/10.1525/sp.1965.12.4.03a00070

Glaser Barney (1978) Theoretical sensitivity: advances in the methodology of grounded theory. Mill Valley, CA: Sociology Press.

Glaser Barney (1992) Basics of grounded theory: emergence vs. forcing. Mill Valley, CA: Sociology Press.

Glaser Barney (2003) The grounded theory perspective II: Description’s remodeling of grounded theory methodology. Mill Valley, CA: Sociology Press.

Glaser Barney, Strauss Anselm (2009) Odkrywanie teorii ugruntowanej. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Goffman Erving (1981) Człowiek w teatrze życia codziennego. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Gorzko Marek (2008) Procedury i emergencja: o metodologii klasycznych odmian teorii ugruntowanej. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.

Grove David, Panzer Basil (1989) Resolving Traumatic Memories: Metaphors and Symbols in Psychotherapy. New York, NY: Irvington.

Haack Susan (2019) The Art of Scientific Metaphors. „Revista Portuguesa de Filosofia”, vol. 75(4), s. 2049–2066. DOI: https://doi.org/10.17990/RPF/2019_75_4_2049

Hadley Gregory (2017) Grounded Theory in Applied Linguistics Research a Practical Guide. London, New York, NY: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315758671

Hałas Elżbieta (1987) Społeczny kontekst znaczeń w teorii symbolicznego interakcjonizmu. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Janesick Valerie (2015) Contemplative Qualitative Inquiry: Practicing the Zen of Research. Walnut Creek, CA: Left Coast Press. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315431697

Kacperczyk Anna (2014) Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. X, nr 3, s. 32–75. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.10.3.03

Kaźmierska Kaja (2013) Badania biograficzne w naukach społecznych. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. IX, nr 3, s. 6–10. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.9.4.01

Kaźmierska Kaja, Schütze Fritz (2013) Wykorzystanie autobiograficznego wywiadu narracyjnego w badaniach nad konstruowaniem obrazu przeszłości w biografii. Na przykładzie socjologicznego porównania narracji na temat życia w PRL-u i NRD. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. IX, nr 4, s. 122–139. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.9.4.08

Konecki Krzysztof (2000) Studia z metodologii badań jakościowych. Teoria ugruntowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Konecki Krzysztof (2007) Nowi pracownicy a kultura organizacyjna przedsiębiorstwa. Studium folkloru fabrycznego, „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. III, nr 1, s. 3–126. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.3.1.02

Konecki Krzysztof (2018) Advances in Contemplative Social Research. Łódź, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Konecki Krzysztof (2021) Przekraczanie granic, zamykanie granic. Perspektywa pierwszoosobowa w badaniach socjologicznych. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.

Konecki Krzysztof (2022) The Meaning of Contemplation for Social Qualitative Research: Applications and Examples. New York, NY: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003179689

Koźmiński Andrzej, Latusek-Jurczak Dorota (2011) Rozwój teorii organizacji. Warszawa: Wydawnictwo Wolters Kluwer.

Krzemiński Ireneusz (1986) Symboliczny interakcjonizm i socjologia. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kvale Steinar (2007) Doing Interviews. London: Sage. DOI: https://doi.org/10.4135/9781849208963

Kvale Steinar, Brinkmann Svend (2009) Inter Views: Learning the Craft of Qualitative Research Interviewing. Los Angeles, CA: Sage.

Lakoff George (1996) Moral politics: What Conservatives Know that Liberals Don’t. Chicago, IL: University of Chicago Press.

Lakoff George, Johnson Mark (1999) Philosophy in the flesh: the embodied mind and its challenge to Western thought. New York, NY: Basic Books.

Lakoff George, Johnson Mark (2020) Metafory w naszym życiu. Warszawa: Aletheia.

Lawley John, Tompkins Peter (2000) Metaphors in Mind: Transformation Through Symbolic Modelling. London: Developing Company Press.

Levinson Stephen (2010) Pragmatyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Low Jacqueline (2008) Researchers sensitivity [w:] The SAGE Encyclopedia of Qualitative Research Methods. London: Sage, s. 779–780.

Manis Bernard, Meltzer Jerome (red.) (1978) Symbolic Interaction. A Reader in Social Psychology, Boston, MA: Allyn & Bacon.

Marciniak Łukasz (2008) Stawanie się nauczycielem akademickim. Analiza symboliczno-interakcjonistyczna. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. IV, nr 2, s. 1–131. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.4.2.02

Marciniak Łukasz (2012a) Deskryptywna teoria ugruntowana [w:] Krzysztof T. Konecki, Piotr Chomczyński, red., Słownik socjologii jakościowej. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 53–56.

Marciniak Łukasz (2012b) Klasyczna teoria ugruntowana [w:] Krzysztof T. Konecki, Piotr Chomczyński, red., Słownik socjologii jakościowej. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, s. 127–131.

Marciniak Łukasz (2015) Teorie pracujące. Pragmatyzm w ujęciu badaczy z grupy Chicago School Irregulars. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. XI, nr 1, s. 40‒53. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.11.1.03

Miller Steven, Fredericks Marcel (1988) Uses of metaphor: a qualitative case study. „International Journal of Qualitative Studies in Education”, vol. I(3), s. 263–272. DOI: https://doi.org/10.1080/0951839900030104c

Morgan Gareth (1997) Obrazy organizacji. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Muszyński Zbysław (2000) Granice metafory. „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska Sectio I Philosophia – Sociologia”, vol. 25, s. 303–310.

Niedbalski Jakub (2019) Dom pomocy społecznej jako miejsce pracy. Analiza procesu stawania się opiekunem osób niepełnosprawnych intelektualnie. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. XV, nr 3, s. 162–177. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.15.3.09

Nisbet Robert (1969) Social Change and History: Aspects of the Western Theory of Development. New York, NY: Oxford University Press.

Nisbet Robert (1970) Genealogy, growth and other metaphors. „New Literary History”, vol. 1(3), s. 351–363. DOI: https://doi.org/10.2307/468261

Rancew-Sikora Dorota (2007) Analiza konwersacyjna jako metoda badania rozmów codziennych. Warszawa: Wydawnictwo Trio.

Ricoeur Paul (1989) Język, tekst, interpretacja. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Robinson Peter (2008) Handbook of Cognitive Linguistics and Second Language Acquisition. New York, NY, London: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9780203938560

Rorty Richard (2009) Przygodność, ironia i solidarność. Warszawa: Wydawnictwo WAB.

Schegloff Emanuel (2007) Sequence organization in interaction: a primer in conversation analysis. Cambridge: Cambridge University Press. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511791208

Schütz Alfred (2008) O wielości światów. Szkice z socjologii fenomenologicznej. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos.

Schütze Fritz (2012) Analiza biograficzna ugruntowana empirycznie w autobiograficznym wywiadzie narracyjnym. Jak analizować autobiograficzne wywiady narracyjne [w:] Kaja Kaźmierska, red., Metoda biograficzna w socjologii. Antologia tekstów. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, s. 141–278.

Soskice Janet (1985) Metaphor and Religious Language. Oxford: Clarendon Press.

Stake Robert (1997) Studium przypadku [w:] Leszek Korporowicz, red., Ewaluacja w edukacji. Warszawa: Oficyna Naukowa, s. 120–147.

Stein Maurice (1963) The poetic metaphors of sociology [w:] Maurice Steen, Arthur Vidich, red., Sociology on trial. Englewood: Prentice-Hall, s. 173–181.

Sułek Antoni (2002) Ogród metodologii socjologicznej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Swedberg Richard (2020) Using Metaphors in Sociology: Pitfalls and Potentials. „The American Sociologist”, no. 51, s. 240–257. DOI: https://doi.org/10.1007/s12108-020-09443-3

Szenajch Piotr (2015) Trudne umieranie. Narracyjne przedstawienia choroby i śmierci a doświadczenie osób terminalnie chorych. Warszawa: Instytut Slawistyki PAN.

Szymańska Marta (2012) Metafory w wypowiedziach pisemnych uczniów. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie.

Ślęzak Izabela (2009) Stawanie się poetą. Analiza interakcjonistyczno-symboliczna. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. V, nr 1, s. 1–175. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.5.1.02

Wicenty Daniel (2013) Wokół projektu biografii Adama Podgóreckiego: wyzwania koncepcyjne, metodologiczne i społeczne. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. IX, nr 4, s. 82–102. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8069.9.4.06

Woźny Jacek (2021) Archeology as a Metaphor in Contemporary Culture. „Qualitative Sociology Review”, vol. 17(1), s. 28–38. DOI: https://doi.org/10.18778/1733-8077.17.1.3

Zahavi David (2012) Fenomenologia Husserla. Kraków: Wydawnictwo WAM.