Reversals and partings. Over the manuscripts for Włodzimierz Odojewski’s Nie można cię zostawić samego o zmierzchu and Jeżeli jeszcze kiedyś będę… (from the writer’s Poznań archive)

Jerzy Borowczyk

doi:10.18778/1505-9057.64.19

Autor

Jerzy Borowczyk Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej, ul. Fredry 10, 61-702 Poznań https://orcid.org/0000-0002-6420-4163

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.64.19

Słowa kluczowe:

Włodzimierz Odojewski, polska proza w XX wieku, genetyka tekstów, płynny tekst, brulion, rękopis, archiwum literackie

Abstrakt

W studium dokonano rekonstrukcji i analizy procesu pisania dwóch opowiadań Włodzimierza Odojewskiego (1930–2016) powstałych w latach 1976–1993. Autor bada bruliony (rękopisy i maszynopisy) przechowywane w archiwum pisarza na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej UAM w Poznaniu. Praca nad dokumentacją genezy opowiadań odbywa się przy pomocy narzędzi zaproponowanych przez francuskich genetyków tekstu (P-M. de Biasi, J. Bellemin Noël) i amerykańskiego badacza J. Bryanta (pojęcie płynnego tekstu /fluid text/). Analiza dotyczy wybranych skupisk zmian w brulionach utworów Odojewskiego – redakcje tytułu, początkowych akapitów, a także skreślenia, poprawki, uzupełnienia. Punktem dojścia studium jest stwierdzenie, że toku długotrwałego aktu twórczego pisarz dąży do konstrukcji, które w sposób maksymalnie precyzyjny oddają niuanse stanów psychicznych bohaterów oraz scenerii akcji opowiadań. Akt twórczy w wykonaniu Odojewskiego jest przykładem niestabilności pisania, którego efektem są kreacje płynnych postaci.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Jerzy Borowczyk - Uniwersytet im. A. Mickiewicza, Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej, ul. Fredry 10, 61-702 Poznań

Jerzy Borowczyk – associate profesor Adam Mickiewicz University in Poznań, Faculty of Polish and Classical Philology (Institute of Polish Philology, Literary Documentation Laboratory); literary scholar, literary historian; deals with Polish literature of the nineteenth, twentieth and twenty-first centuries. The latest publications: A Generation in Exile. The Philomaths in Russia (1824–1870), Poznań 2014; Struggling with the opening. The avant-text of selected short stories by Włodzimierz Odojewski (basede on materials from his Poznań archive), “Forum Poetyki” 2020; Literary Grammars of Continuity and Excess. Philological Attempt, Kraków 2021 – together with prof. Krzysztof Skibski. Scientific specialties and interests: history of romanticism literature; polish and world poetry of the 20th and 21st centuries; text genetics; literary biographies; geopoetics literary regional studies.

Bibliografia

Bachelard Gaston, Air and Dreams: An Essay on the Imagination of Movements, translated by Edith R. Farrell and C. Frederick Farrell, Dallas Institute of Humanities and Culture, Dallas 2011.

Bellemin-Noëlm Jean, Le texte et l’avant-texte. Les brouillons d’un poème de Milosz, Librairie Larousse, Paris 1971.

Bellemin-Noël Jean, “Tekst i przed-tekst. Bruliony wiersza Oskara Miłosza (fragmenty),” translated by Karol Krzyżosiak, Forum Poetyki 2020, no. 21, pp. 58–59, https://doi.org/10.14746/fp.2020.21.26053 DOI: https://doi.org/10.14746/fp.2020.21.26053

Bem Paweł, “Ton manuskryptu. Literatura – edycja – życie,” Forum Poetyki 2020, no. 21, pp. 8–29, https://doi.org/10.14746/fp.2020.21.26049 DOI: https://doi.org/10.14746/fp.2020.21.26049

Biasi Pierre-Marc de, Genetyka tekstów, translated by Filip Kwiatek and Maria Prussak, Instytut Badań Literackich PAN, Warsaw 2015.

Borowczyk Jerzy, “Zmagania z początkiem. Przed-tekst wybranych opowiadań Włodzimierza Odojewskiego (na materiale z poznańskiego archiwum pisarza),” Forum Poetyki 2020, no. 22, pp. 26–51, https://doi.org/10.14746/fp.2020.22.27423 DOI: https://doi.org/10.14746/fp.2020.22.27423

Bryant John, The Fluid Text. A Theory of Revision and Editing for Book and Screen, The University of Michigan Press, Ann Arbor 2005.

Czerwiński Grzegorz, Po rozpadzie świata: O przestrzeni artystycznej w prozie Włodzimierza Odojewskiego, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2011.

Krystek Jędrzej, Nawrot Jolanta, Nowakowska Dagmara, “Archiwum pisarskie Włodzimierza Odojewskiego w świetle krytyki genetycznej. Rekonesans,” [in:] Przed-tekstowy świat. Z literackich archiwów XIX i XX wieku, edited by Marzena Woźniak-Łabieniec, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2020, pp. 87–101.

La Bruyère Jean de, “Of Works of the Mind,” [in:] The Characters of Jean de La Bruyère, translated by Henri Van Laun, Scribner & Welford, New York 1885, pp. 7–38.

Odojewski Włodzimierz, Bez tchu, “Rosner i wspólnicy,” Warsaw 2002.

Odojewski Włodzimierz, Jedźmy, wracajmy. Opowiadania, Wydawnictwo Znak, Krakow 1993.

Odojewski Włodzimierz, Jedźmy, wracajmy, Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, Warsaw 2008.

Odojewski Włodzimierz, “Nie można cię samemu zostawić o zmierzchu.” Tydzień Polski (weekly Friday supplement to Dziennik Polski in London), January 10, 17, 24, and 31, 1991.

Odojewski Włodzimierz, Zapomniane, nieuśmierzone…, Archipelag, Berlin 1987.

Odojewski Włodzimierz, Zapomniane, nieuśmierzone…, n.p.: Oficyna Wydawnicza Margines, 1989.

Odojewski Włodzimierz, Zapomniane, nieuśmierzone…, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warsaw 1991.

Rabizo-Birek Magdalena, “W poszukiwaniu Katarzyny. Ostatnie dwa ogniwa cyklu podolskiego (cz. I),” [in:] Zabezpieczanie śladów. Wokół życia i twórczości Włodzimierza Odojewskiego, edited by Alicja Przybyszewska and Dagmara Nowakowska, Wydawnictwo “Poznańskie Studia Polonistyczne,” Poznań 2018, pp. 13–24.

Rabizo-Birek Magdalena, “W poszukiwaniu Katarzyny. Ostatnie ogniwa cyklu podolskiego (cz. II),” [in:] Zapomniane, nieuśmierzone... Pamięć, zapomnienie, trauma w twórczości Włodzimierza Odojewskiego, edited by Alicja Przybyszewska and Dagmara Nowakowska, Wydawnictwo “Poznańskie Studia Polonistyczne,” Poznań 2020, pp. 151–198.