Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica
type: channel
description: Publikacja Acta Universitatis Lodziensis, Folia Litteraria Polonica należy do serii zeszytów naukowych Uniwersytetu Łódzkiego. Jest kontynuacją periodyków specjalistycznych wydawanych od 1955 roku. Zawiera teksty literaturoznawcze, teoretycznoliterackie, metodyczne i dziennikarskie. Pismo jest półrocznikiem.
publisher: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego
language: pl
publication name: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica
issn: 1505-9057
items: Tematy prac magisterskich (lata 2001-2003)
items: Odbiór Słowackiego na tle ogólnych preferencji czytelniczych od początku wieku XX po przełom tysiącleci
items: Wielcy tego świata w twórczości poetyckiej Wisławy Szymborskiej
items: Twórczość pisarska uczniów
items: Metody aktywizujące z wykorzystaniem plakatu w edukacji polonistycznej w szkole ponadgimnazjalnej
items: Edycje szkolne "Biblioteki Komentarzy do Dzieł Stanisława Wyspiańskiego"
items: Historia Łodzi w nazwach ukryta. O możliwości i potrzebie integracji różnych dziedzin kształcenia szkolnego na lekcjach edukacji regionalnej
items: Muzea jako pozaliterackie teksty kultury w pracy nauczyciela polonisty
items: Kompozycja wypracowania uczniowskiego, czyli o przewartościowaniach schematu
items: "Nie jesteśmy ludźmi sukcesu"... wywiad z łódzkim poetą - Markiem Czuku
items: Naruszenie prawa do autorstwa utworu - plagiat
items: Strategie konwersacyjne
items: Nakłanianie, perswazja, manipulacja językowa
items: Teksty informacyjne Andrzeja Szczypiorskiego
items: Gry komputerowe w kulturze audiowizualnej i edukacji
items: Telewizyjne programy informacyjne i publicystyczne
items: Sztuka reportażu radiowego - mikrokosmos dźwięków
items: Reportaż. Wokół pochodzenia, definicji i podziałów
items: Anatomia filistra. Uwagi na marginesie opowiadania Władysława Stanisława Reymonta Z pamiętnika (1903)
items: „Pokrewieństwo duchowe, pomimo licznych przeciwieństw”. Rzecz o juweniliach Władysława Stanisława Reymonta i Romana Dmowskiego
items: Toksyczna przestrzeń Łodzi i Chicago. Ziemia obiecana Władysława Stanisława Reymonta w dialogu z Grzęzawiskiem Uptona Sinclaira
items: „Syn ziemi”? „Kułak nowoczesny”? Reymont w powojennym odczytaniu (1945–1955)
items: Pyrrusowe zwycięstwa i fortunne klęski. Uwagi o Fermentach Władysława Stanisława Reymonta
items: Władysław Stanisław Reymont w „Tygodniku Ilustrowanym”. Na podstawie Kartoteki Adama Bara
items: Najpierw Polska, później prawa człowieka. Infrapolityka a narodotwórczość w Chłopach Władysława Reymonta
items: Niebo Władysława Stanisława Reymonta. Refleksje po lekturze Chłopów
items: Postać i głos. Operowe konteksty w Komediantce Reymonta
items: Historia dźwiękiem malowana. Obraz wsi w małych formach epickich Władysława Stanisława Reymonta
items: Reymont – widzenie podwójne. Krytyka i kobiety. (Julia Kisielewska – Czesława Endelman-Rosenblat – Maria Łopuszańska – Anna Zahorska)
items: Lorentowicz o Reymoncie: między wspomnieniem a paszkwilem

Tematy prac magisterskich (lata 2001-2003)
type: item
subject: Other
  topic: section
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 311
ending page: 318

Odbiór Słowackiego na tle ogólnych preferencji czytelniczych od początku wieku XX po przełom tysiącleci
type: item
description: The following article is concerned with the presence of Juliusz Słowacki’s literature in High School at the threshold of the third millennium. The analysis of the problem is based on the XIX century literature readers views, on the statistical analisis of the XX century reading, which were published, surreys conreyed among high school leameners and students as well as own observations. The most important points were presenting factors contributing to the poets popularity among students in comparison to the general reading situation in Poland, and also establishing the Polish teachers’ role in the process of written word popularity increase. The article ends up with a number of proposals concerning the ways and solutions to the problems of general reading in our country, making Słowacki works more popular and making the students familiar with the poet’s heritage as well as updating the creations of the artist.
subject: Articles
  topic: section
creator: Monika Atraszkiewicz
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 295
ending page: 310
doi: 10.18778/1505-9057.07.48

Wielcy tego świata w twórczości poetyckiej Wisławy Szymborskiej
type: item
description: Dieser Artikel zeigt die „großen Leute” in dichterischem Schaffen von Wisława Szymborska, ln den Kreis der Betrachtung zieht die Autorin vom Referat die Integration des polonistischen Wissen mit der Musik, der Malerei und der Philosophie. Die Verfasserin vom Artikel betonte auch, daß diese Integration in gleichzeitiger Oberschule die große Role spielt.
subject: Articles
  topic: section
creator: Dominika Dworakowska
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 287
ending page: 294
doi: 10.18778/1505-9057.07.47

Twórczość pisarska uczniów
type: item
description: The article presents the modern ideas of creative learning and didactic actions developing writing inspired by reading materials or ideas coming from children’s and adolescents’ imagination. It also pays attention to their own literary works and it encourages to develop and sustain literary writing at school. The aim of the author of this article was to persuade teachers to stimulate their students' creative abilities and adopt them for the needs of the process of teaching and learning. The author also emphasises that creative writing enriches the inside of the young person, his feelings, experiences and emotions. Moreover, it intensifies the processes of learning and thinking, his/her attention and memory. What is more, it paves the way for freedom; expression and imagination. Thanks to that the young people will have the chance to make their future life richer, more cheerful and more creative.
subject: Articles
  topic: section
creator: Marzena Sadowska
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 255
ending page: 285
doi: 10.18778/1505-9057.07.46

Metody aktywizujące z wykorzystaniem plakatu w edukacji polonistycznej w szkole ponadgimnazjalnej
type: item
description: The activating methods, so popular recently, not only enable deeper connection of the didactic process with the current trends in the culture, but also support the development of students’ overall skills and more importantly, their subject-relevant abilities. The Placard technique, which accompanies numerous activating methods within the general didactics, can widely be used in the Polish language teaching in secondary schools (liceums as well as technical school). The sub-techniques such as the diagram and the proper placard introduced into the Polish language lessons will stimulate the students’ creativity. The diagram, operating with the word and the simple drawing may serve as data acquisition device which helps arrange the hierarchy of the acquired information, as well as analyses and synthetises the main problem. The proper Placard, which takes advantage of the icon communication, enables better visualization of students’ thoughts and feelings. Innumerate modules of the particular lessons have been thoroughly discussed as far as the National Curriculum for secondary schools is concerned and the general conclusions on the weak and strong points of the suggested methods have been drawn.
subject: Articles
  topic: section
creator: Ilona Bujnowicz-Szewczyk
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 229
ending page: 253
doi: 10.18778/1505-9057.07.45

Edycje szkolne "Biblioteki Komentarzy do Dzieł Stanisława Wyspiańskiego"
type: item
description: The article presents the editor’s activity of “Library of Comments of Stanisław Wyspianski’s Works”, established in 1938 by “ Polish Library” Publishing Institute. The subject of the study are comments to four dramas of Stanisław Wyspiański: Varsovian, Boleslaus the Brave, The Judges and The Wedding. The authors of the comments: Juliusz Saloni, Janina Kulczycka-Saloni, Jan Durr and Leon Płoszewski have prepared separate slight editions consisting of interpretations and foot-notes without texts of the analysed dramas intended especially for secondary-school pupils.
subject: Articles
  topic: section
creator: Eugeniusz Cyniak
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 217
ending page: 227
doi: 10.18778/1505-9057.07.44

Historia Łodzi w nazwach ukryta. O możliwości i potrzebie integracji różnych dziedzin kształcenia szkolnego na lekcjach edukacji regionalnej
type: item
description: The first part of the article deals with some historical problems of the early development the names created by the end of the 19th century. The second part introduces methodological solutions of the problem involving cooperative teaching of biology, history, geography and Polish. It also emphasises the advantages of the method and benefits both for teachers and pupils.
subject: Articles
  topic: section
creator: Jolanta Fiszbak
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 197
ending page: 215
doi: 10.18778/1505-9057.07.43

Muzea jako pozaliterackie teksty kultury w pracy nauczyciela polonisty
type: item
description: This article deals with use of museums in teaching and educational work of a teacher of Polish. In the introduction the author explains the term of text placing museums in out-of-literary texts of culture. Further on, she analyses the place a museum takes in teaching, school curriculum and manuals, proving almost lack of interest in the role of the museum in educational teaching process. The author discusses at length legitimacy of using museums in teaching of the Polish language practice and describes forms of using museum content, especially during museum lessons. Finally, in conclusion, hope is expressed that museums will find a well deserved place in educating a younger generation and their role will be fully appreciated in theory and practice of the teacher of Polish.
subject: Articles
  topic: section
creator: Maria Piłek
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 181
ending page: 195
doi: 10.18778/1505-9057.07.42

Kompozycja wypracowania uczniowskiego, czyli o przewartościowaniach schematu
type: item
description: L’auteur de cet article, comme matériau, s’est servi de 125 redactions des lycéens de Łódź, qui ont prepare leurs baccalauréats sur l’Union Européenne. Le sujet a élé formule, les éléves ne choisissaient que la forme de s’exprimer (dans la plupart de cas la redaction) ainsi que la structure de composition.
subject: Articles
  topic: section
creator: Andrzej Kudra
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 171
ending page: 179
doi: 10.18778/1505-9057.07.41

"Nie jesteśmy ludźmi sukcesu"... wywiad z łódzkim poetą - Markiem Czuku
type: item
description: Marek Czuku hat Physik an der Universitaet in Lodz beendet. Vielmals Sieger im Wettbewerben in Dichtkunst. Dichter. Hat 5 poetische Buecher geschrieben: In unserem Asyl, Albanischer Prinz, Wie ein Wassertropfen, Bis zur Haelfle geöffneter Boden, Wir gehen in die Geschichte ein. Mitverfasser des „Literarischen Quartetts” . Journalist in einigen Zeitungen. Viele Zeitschriften haben seine Dichtungen, Prosa und Textkritik veroefTentlicht. Werke von Czuku sind auf englisch, deutsch und schwedisch uebersetzt worden. Czuku mag, ausser Physik und Chemie, Literatur. Seine Praeferenz in Literatur ist Groteske. Interessiert sich auch fuer Musik und Malerei. Er meint, kulturelles Leben in Lodz existiert auf hohem Niveau. Gegenwaertig lehrt Czuku die Jugendlichen, wie man dichten soll. „Meine Dichtkunst ist fuer mich Vergnuegung und Zufriedenheit” - sagt der Dichter. Und fuer seinen Leserkreis. Kommerziellerfolg interessiert ihn nicht.
subject: Articles
  topic: section
creator: Ewelina Szadkowska
creator: Szymon Olczak
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 165
ending page: 170
doi: 10.18778/1505-9057.07.40

Naruszenie prawa do autorstwa utworu - plagiat
type: item
description: Dans cet article on presente anciennes ainsi que actuelles dispositions concern ant la patemité de ľoeuvre, notamment le plagiat comme le résultat de la violation de patemite de ľoeuvre.
subject: Articles
  topic: section
creator: Zbigniew Wasiak
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 159
ending page: 163
doi: 10.18778/1505-9057.07.39

Strategie konwersacyjne
type: item
description: L’auteur analyse le probléme de la conversation sur le plan de la grammaire interactive, de la sociolinguislique et psycholinguistique. II présente également la typologie de la stratégie de conversation, en faisant appel aux nombreux exemples.
subject: Articles
  topic: section
creator: Aleksy Awdiejew
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 127
ending page: 150
doi: 10.18778/1505-9057.07.38

Nakłanianie, perswazja, manipulacja językowa
type: item
description: Cet article explique les notions, citées dans le litre, en prenant en consideration la théorie des actes de parole, la cognition et la grammaire communicative.
subject: Articles
  topic: section
creator: Grazyna Habrajska
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 91
ending page: 126
doi: 10.18778/1505-9057.07.37

Teksty informacyjne Andrzeja Szczypiorskiego
type: item
description: The article describes analysis of press information texts of Andrzej Szczypiorski. These texts were choosen with author’s journalism on the ground of intention read over from contents, and also on the ground of function which they perform to readers. They are examples texts which connect great information’s worth and persuasion’s intention. They also reveal Szczypiorski’s disposition to construct union and logical vision of the reality. Reflection on this reality presents to readers proposal of understanding of the world. Sense of community with other people and keeping of rules which govern over this world are the most important worths.
subject: Articles
  topic: section
creator: Monika Worsowicz
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 63
ending page: 90
doi: 10.18778/1505-9057.07.36

Gry komputerowe w kulturze audiowizualnej i edukacji
type: item
description: Im Artikel stellt man die Bedeutung der Computerspiele zeitgenössisch sowohl in audiovisueller Kultur als auch schulischer Erziehung dar. Die Autorin beschäftigt sich mit der Beschreibung von Textdeterminanten (Charakteristik der Textstrukturen) und hebt ihre Eigentümlichkeit nämlich Interaktivität hervor. Neben thematischer Klassifikation der Computerspiele schildert sie Spiele, die in schulischer Bildung und dem Selbststudium von Spielbenutzern didaktisch funktionalisieren können.
subject: Articles
  topic: section
creator: Bogumiła Fiołek-Lubczyńska
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 49
ending page: 61
doi: 10.18778/1505-9057.07.35

Telewizyjne programy informacyjne i publicystyczne
type: item
description: The most popular types of television journalism are: information broadcasts (news), talk shows and reportages. Information broadcasts consist of news, off announcements and conversations. All three are complementary, standard elements depending on each other. Reportages are a complex form, depending on type of the subject, length of the broadcast and gathered material. However, in order to apply clearly specified construction, it is mandatory that the accents would be placed properly.
subject: Articles
  topic: section
creator: Dorota Ceran-Pikala
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 39
ending page: 48
doi: 10.18778/1505-9057.07.34

Sztuka reportażu radiowego - mikrokosmos dźwięków
type: item
description: Writing about radio feature, without listening to it, is very difficult and risky if possible. I t is the sound, that makes radio feature, or in other words, radio feature is a microcosmos of sounds. People tell their long and dramatic stories, or sometimes give just short utterances, but it is the sounds, not the words, that make us listen. A noisy city, a village, children playing or quarrelling, slreet-cars and creaking floor - these are the elements that build the drama. And the voices - indilTerent or trembling with passion, laughing or full of tears, hating or loving. And, of course, the sounds do not make us listen all by themselves. To find them and select and record (and then select again), to arrange them in an attractive sequences and to combine with the words - logically and emotionally that is the challenge for the author. Joanna Sikorzanka presents and characterizes three distinguished radio features, pointing a t different ways, in which the micro-cosmos of sounds is created m each case. These are: „Wdowa (A Widow), by Anna Sekudewicz, „Spowiedź” (Confession) by Przemysław Witkowski, „Limanka na koniec wieku” (Limanka at the Turn o f the Century), by Joanna Sikorzanka.
subject: Articles
  topic: section
creator: Joanna Sikorzanka
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 29
ending page: 37
doi: 10.18778/1505-9057.07.33

Reportaż. Wokół pochodzenia, definicji i podziałów
type: item
description: Following its title, the thesis presents a review of opinions concerning press, radio and TV (film) journalism focusing mainly on its origin and debate regarding its definition and existing varieties of journalism. Presented separately is an alphabetical listing of major reference works on the topic.
subject: Articles
  topic: section
creator: Elżbieta Pleszkun-Olejniczakowa
rights: Prawa autorskie (c) 2005 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2005-06-10
publication date: 2005-06-10
starting page: 3
ending page: 27
doi: 10.18778/1505-9057.07.32

Anatomia filistra. Uwagi na marginesie opowiadania Władysława Stanisława Reymonta Z pamiętnika (1903)
type: item
description: Artykuł poświęcony jest opowiadaniu Władysława Reymonta Z pamiętnika (1903). Ukazano sposób, w jaki pisarz wykorzystuje satyrę i ironiczny dystans dla krytyki postawy społecznej, identyfikowanej z „byciem filistrem”. Kreśląc obraz drobnomieszczańskiej rodziny, pisarz ukazał filisterstwo jako zideologizowany sposób bycia, w którym istotną rolę odgrywa autokreacja protagonistów dzięki współtworzeniu zapisków zamieszczanych w tytułowym pamiętniku. Wykorzystana przez Reymonta formuła literatury niefikcjonalnej pozwala na odsłonięcie motywacji kolejnych osób i sprzeczności ich postępowania z deklarowanymi ideami.
subject: Articles
  topic: section
subject: Władysław Stanisław Reymont
  topic: keywords
subject: opowiadanie
  topic: keywords
subject: filister
  topic: keywords
subject: satyra
  topic: keywords
creator: Adam Mazurkiewicz
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 189
ending page: 222
doi: 10.18778/1505-9057.71.12

„Pokrewieństwo duchowe, pomimo licznych przeciwieństw”. Rzecz o juweniliach Władysława Stanisława Reymonta i Romana Dmowskiego
type: item
description: Artykuł stanowi próbę odtworzenia profilu artystycznego i ideologicznego Władysława Stanisława Reymonta i Romana Dmowskiego z okresu ich literackich debiutów. Obaj, choć nie znali się jeszcze wówczas osobiście, to angażowali się w podobne inicjatywy polityczne, społeczne czy twórcze, inspirowali się podobnymi treściami, mieli też wielu wspólnych znajomych. Po latach natomiast zarówno jeden, jak i drugi odcinali się od swoich wczesnych postaw. Na podstawie moich badań wysnuwam tezę, że głównym zapleczem światopoglądowym obu: przyszłego noblisty i endeckiego ideologa był w tamtym czasie socjalizm polski (socjalizm niepodległościowy), a społeczną dominantę ich twórczości stanowiła troska o los prostego ludu. Moje konkluzje opieram przede wszystkim na analizie tekstów, których albo nie wydali za życia, albo starali się zataić fakt ich publikacji (m.in. Nie zapomną… i Odezwa zwana marcową Romana Dmowskiego oraz Pracy! i Wigilia Bożego Narodzenia Władysława Reymonta), a także – na charakterystyce ideologicznej środowisk (głównie warszawskiego „Głosu”), do których obaj przynależeli w interesującym mnie okresie.
subject: Articles
  topic: section
subject: Reymont
  topic: keywords
subject: Dmowski
  topic: keywords
subject: debiut
  topic: keywords
subject: socjalizm
  topic: keywords
subject: nacjonalizm
  topic: keywords
subject: ideologia
  topic: keywords
subject: literatura
  topic: keywords
creator: Dezydery Barłowski
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 381
ending page: 405
doi: 10.18778/1505-9057.71.21

Toksyczna przestrzeń Łodzi i Chicago. Ziemia obiecana Władysława Stanisława Reymonta w dialogu z Grzęzawiskiem Uptona Sinclaira
type: item
description: Artykuł poświęcony jest ekologicznej refleksji na temat destrukcyjnego wpływu kultury industrialnej na środowisko naturalne i zdrowie człowieka unaocznionego w Ziemi obiecanej (1899) Władysława Stanisława Reymonta oraz Grzęzawisku (1906) Uptona Sinclaira. Akcja obu utworów rozgrywa się w metropoliach przemysłowych. U polskiego pisarza jest nią Łódź, gdzie rozwija się przemysł włókienniczy. Z kolei u amerykańskiego pisarza to Chicago, a dokładnie dzielnica Packingtown zdominowana przez przemysł mięsny. W analizie obu powieści odwołuję się do dyskursu toksyczności, pojęcia Lawrence’a Buella, omawiając wpływ przemysłu na środowisko i zdrowie człowieka. Artykuł jest podzielony na pięć części. W pierwszej omawiam genezę obu powieści, w drugiej charakteryzuję ukazane w nich wizerunki umierającej natury, w trzeciej interesuje mnie wpływ przemysłu na zdrowie człowieka. W ostatnich dwóch częściach moja uwaga koncentruje się na omówieniu zjawiska wzmożonej konsumpcji, której efektem stała się nadmierna produkcja śmieci. Zwracam także uwagę na zjawisko recyklingu, które w XIX wieku było powszechne, lecz nie wiązało się z kwestią etyczną – troską o środowisko naturalne. Recykling wynikał z nieustannej chęci zysku. Ziemia obiecana oraz Grzęzawisko rejestrują dewastację lokalnych ekosystemów, stanowią także rodzaj ostrzeżenia mówiącego o tym, że nie jest możliwy ciągły rozwój kosztem natury.
subject: Articles
  topic: section
subject: dyskurs toksyczności
  topic: keywords
subject: przemysł
  topic: keywords
subject: miasto
  topic: keywords
subject: śmieci
  topic: keywords
subject: recykling
  topic: keywords
subject: natura
  topic: keywords
subject: Władysław Stanisław Reymont
  topic: keywords
subject: Upton Sinclair
  topic: keywords
creator: Dariusz Piechota
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 407
ending page: 430
doi: 10.18778/1505-9057.71.22

„Syn ziemi”? „Kułak nowoczesny”? Reymont w powojennym odczytaniu (1945–1955)
type: item
description: Artykuł został poświęcony recepcji twórczości Władysława Reymonta w latach 1945–1955. Jej dzieje otwiera wielokrotnie później przywoływany artykuł Kazimierza Wyki Żywotne tradycje prozy polskiej (1945), który nie pozostał bez wpływu na kolejne odczytania twórczości noblisty, przypadające na pierwsze powojenne lata. W omawianym okresie opublikowano kilka książek poświęconych pisarzowi, jak Reymont Zdzisława Skwarczyńskiego (1948), „Chłopi” Reymonta Marii Rzeuskiej (1950), Władysław Reymont. Zarys monograficzny Lecha Budreckiego (1953) oraz hybrydyczny w swej formie Syn ziemi Leszka Golińskiego (1954). Spośród nich na wyróżnienie zasługuje rzetelna monografia Rzeuskiej, której autorka nie uległa pokusie ideologizacji, a jej artykuły upominające się o należne miejsce dla chłopskiej tetralogii, wskazujące ograniczenia jednostronnej, marksistowskiej krytyki otwierały już powoli pole nowemu etapowi recepcji. Nazwisko Reymonta powracało wielokrotnie w dysputach dotyczących kształtu powojennej prozy nurtu chłopskiego toczonych głównie na łamach „Wsi”. Niestety, naznaczone ideologią czasy nie sprzyjały pogłębionej historycznoliterackiej refleksji nad dorobkiem noblisty.
subject: Articles
  topic: section
subject: socrealizm
  topic: keywords
subject: krytyka literacka
  topic: keywords
subject: recepcja
  topic: keywords
subject: powieść
  topic: keywords
subject: Młoda Polska
  topic: keywords
creator: Magdalena Sadlik
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 545
ending page: 559
doi: 10.18778/1505-9057.71.29

Pyrrusowe zwycięstwa i fortunne klęski. Uwagi o Fermentach Władysława Stanisława Reymonta
type: item
description: Komediantka i Fermenty są postrzegane jako dylogia. W niniejszym tekście druga jej cześć jest jednak traktowana jako utwór autonomiczny, a na plan pierwszy zostaje wydobyta mechanika porażek i sukcesów, jakie stają się udziałem bohaterów. Postrzeganie Fermentów jako narracji o klęsce Janki Orłowskiej bez wątpienia wynikało także z historyczno-społecznych kontekstów epoki, wyraźnie widocznych w krytycznoliterackiej recepcji powieści. Autorka artykułu, wychodząc od rekapitulacji oraz diagnozowania porażek Orłowskiej, ukazuje, jak stają się mniej jednoznaczne, przynoszą paradoksalne korzyści, a jednocześnie w przypadku innych postaci to, co może być odczytane jako sukces (na przykładzie Andrzeja Grzesikiewicza i jego siostry, Józefy), okupione bywa wielkim wysiłkiem, podwójnym nakładem pracy (także tożsamościowej), koniecznością zdrady własnej klasy społecznej. Ze względu na ostatni z wymienionych wątków Fermenty odczytuje się też jako realistyczny zapis działania mechanizmów awansu społecznego, co włącza powieść w dyskusję nad zwrotem ludowym we współczesnej humanistyce.
subject: Articles
  topic: section
subject: powieść
  topic: keywords
subject: Reymont
  topic: keywords
subject: porażka
  topic: keywords
subject: zwrot ludowy
  topic: keywords
subject: Fermenty
  topic: keywords
creator: Anna Pekaniec
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 251
ending page: 272
doi: 10.18778/1505-9057.71.15

Władysław Stanisław Reymont w „Tygodniku Ilustrowanym”. Na podstawie Kartoteki Adama Bara
type: item
description: Przy pisaniu niniejszego artykułu wykorzystano Kartotekę Adama Bara, która jest retrospektywną bibliografią literackiej zawartości czasopism XIX i pierwszej połowy XX wieku. Artykuł składa się z pięciu części. Pierwsza część to historia i opis Kartoteki Bara, druga wskazuje na ilość i rozmieszczenie materiałów związanych z Reymontem w gazetach i periodykach młodopolskich i międzywojennych, trzecia zaś jest charakterystyką „Tygodnika Ilustrowanego” – czasopisma, które zawiera najwięcej materiałów związanych z Reymontem. Kolejne dwie części wskazują, jaki rodzaj materiałów dotyczących noblisty można znaleźć w „Tygodniku Ilustrowanym”. Wśród nich wyróżnić można publikacje pisarza, ich recenzje, artykuły o jego osobie i dorobku, informacje o przekładach oraz realizacjach teatralnych i filmowych na podstawie jego utworów, wywiady, listy, nekrologi, wspomnienia pośmiertne, informacje o uroczystościach na cześć autora, a także różnego rodzaju materiały ikonograficzne. Wielość materiałów prasowych związanych z osobą Reymonta świadczy o tym, że nie tylko był on pisarzem chętnie czytanym i drukowanym, ale był też celebrytą – na miarę swoich czasów i w dopuszczalnych przez nie granicach.
subject: Articles
  topic: section
subject: Władysław Stanisław Reymont
  topic: keywords
subject: „Tygodnik Ilustrowany”
  topic: keywords
subject: prasa młodopolska i międzywojenna
  topic: keywords
subject: ikonografia Reymontowska
  topic: keywords
subject: Kartoteka Bara
  topic: keywords
creator: Dorota Gacka
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 453
ending page: 478
doi: 10.18778/1505-9057.71.24

Najpierw Polska, później prawa człowieka. Infrapolityka a narodotwórczość w Chłopach Władysława Reymonta
type: item
description: Artykuł bada związki między funkcją narodotwórczą Chłopów Władysława Reymonta a sposobem przedstawienia w nich działań infrapolitycznych lipieckiej gromady. Ramy teoretycznej dostarczają prace Jamesa C. Scotta i Michała Rauszera. W tej optyce infrapolityka rozumiana jest jako „broń podporządkowanych”: działania, które wykraczają poza politykę w pojęciu grup rządzących, ale które mają polityczne skutki. Analizie poddane zostają fragmenty Chłopów reprezentujące użycie ukrytego protokołu, anonimowego oporu i otwartego buntu. Szczególna uwaga poświęcona jest wątkowi bitwy o las. Artykuł wskazuje i omawia dwa sposoby prezentacji działań infrapolitycznych, które można wyróżnić w Chłopach: wrogie przejęcie na potrzeby mitu jedności narodowej oraz narodotwórcze unieważnienie emancypacyjnych działań chłopskich. Tekst przedstawia potencjał powieści Reymonta jako chłopskiej epopei emancypacyjnej.
subject: Articles
  topic: section
subject: Władysław Reymont
  topic: keywords
subject: infrapolityka
  topic: keywords
subject: paradygmat nacjocentryczny
  topic: keywords
subject: serwituty
  topic: keywords
subject: ludowa historia Polski
  topic: keywords
creator: Dobromiła Kasprzyk
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 293
ending page: 311
doi: 10.18778/1505-9057.71.17

Niebo Władysława Stanisława Reymonta. Refleksje po lekturze Chłopów
type: item
description: Władysław Stanisław Reymont wyróżniał się szczególnym darem obserwacji. Był uwrażliwiony na barwy, światło, dźwięki i ruch. Nadało to szczególny wymiar jego pisarstwu – dalekiemu od oddziaływania modnych prądów artystycznych epoki. Widoczne jest to szczególnie w Chłopach, mających formę epopei. W rytmie przemienności pór roku toczy się akcja powieści. Chociaż obraz Lipiec ma charakter realistyczny, to jednak pisarz wykroczył poza wąskie ramy naturalizmu i związanego z nim spojrzenia na świat z perspektywy determinizmu biologicznego i społecznego. Życie mieszkańców Lipiec toczy się na przecięciu ziemi i nieba. Są oni mocno przywiązani do ziemi, która nadaje sens ich istnieniu. Źródłem tego istnienia jest niebo i słońce. W zależności od pór roku zmienia się położenie słońca na niebie i zmienia się natężenie światła. To ono decyduje o życiu na ziemi. Jesień jest czasem umierania przyrody, zima – jej zamrożenia, wiosna – budzenia się do życia, a lato – pełni życia, ale też powolnego szykowania się do snu. Bez śmierci nie ma odrodzenia życia. Reymont wydobywa aspekt symboliczny światła i zależnych od niego barw, także dźwięków. Słońce w powieści transfiguruje w wielką Hostię. U jej stóp leży ziemia. Niebo nie jest puste, ale jest miejscem obecności Boga. W ten sposób świat Lipiec zostaje uświęcony, a ludzka egzystencja nabiera wymiarów etycznych i religijnych. Okazuje się, że w struktury chłopskiej epopei wpisana jest idea katedry. Nadaje to powieści wymiar uniwersalny.
subject: Articles
  topic: section
subject: obserwacja
  topic: keywords
subject: pory roku
  topic: keywords
subject: słońce
  topic: keywords
subject: ziemia
  topic: keywords
subject: niebo
  topic: keywords
subject: barwa
  topic: keywords
subject: dźwięk
  topic: keywords
subject: ruch
  topic: keywords
subject: światło
  topic: keywords
subject: epopeja
  topic: keywords
subject: katedra
  topic: keywords
subject: Stwórca
  topic: keywords
creator: Maria Jolanta Olszewska
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 331
ending page: 359
doi: 10.18778/1505-9057.71.19

Postać i głos. Operowe konteksty w Komediantce Reymonta
type: item
description: Artykuł dotyczy kontekstów operowych w Komediantce Władysława Stanisława Reymonta. Autorka zakłada, że postać tytułowej bohaterki – Janki Orłowskiej – została skonstruowana na zasadzie analogii do postaci operowych. Z tego powodu punktem wyjścia czyni dziewiętnastowieczną typologię głosów śpiewaczych oraz ich powiązania z charakterem stanowiącym materiał budulcowy operowej postaci. Podejmując próbę analizy „operowości” postaci literackiej, autorka bada zależności między schematem fabularnym, którym podąża protagonistka Komediantki, a przypisanym jej głosem – altem, często charakteryzującym bohaterki pochodzące z najuboższych warstw społecznych, kobiety w podeszłym wieku, służące oraz postacie osobne lub w jakiś sposób odmienne. Na tej podstawie można uznać, że głos Janki przypisuje ją do emploi komediowego. Figuralnym odniesieniem dla jej losów staje się szyderczo śmiejący się satyr, którego bohaterka obserwuje w Łazienkach. W toku dalszej analizy autorka zauważa, że związki Janki z ontologią figur operowych są znacznie głębsze i znajdują swoją kontynuację w Fermentach. Podejście interdyscyplinarne umożliwia spojrzenie na powieści Reymonta z zupełnie nowej perspektywy.
subject: Articles
  topic: section
subject: typologia głosów
  topic: keywords
subject: głos
  topic: keywords
subject: sopran
  topic: keywords
subject: alt
  topic: keywords
subject: opera
  topic: keywords
subject: Komediantka
  topic: keywords
subject: Władysław Stanisław Reymont
  topic: keywords
creator: Natalia Kaminiczna
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 561
ending page: 576
doi: 10.18778/1505-9057.71.30

Historia dźwiękiem malowana. Obraz wsi w małych formach epickich Władysława Stanisława Reymonta
type: item
description: Niniejszy artykuł koncentruje się na omówieniu audiosfery w opowiadaniach Władysława Stanisława Reymonta, która zostaje skonfrontowana z naturalnym sposobem mierzenia czasu, gdyż dźwięki zazwyczaj nabierają siły w określonych porach roku (wiosna, lato), a tracą ją jesienią lub zimą. Odpowiadają one również cyklowi nieustannie odradzającej się natury, ale jednocześnie towarzyszą poszczególnym życiowym dramatom. W związku z tym audiosfera Reymonta została omówiona w dwóch kontekstach. Po pierwsze, zwrócono uwagę na dźwięki (w tym muzykę, na przykład śpiewy czy pieśni kościelne), które mierzą czas w kontekście społeczności wiejskiej. Z drugiej strony, istotne są dźwięki, które towarzyszą bohaterom tuż przed ich śmiercią.
subject: Articles
  topic: section
subject: wieś
  topic: keywords
subject: Władysław Stanisław Reymont
  topic: keywords
subject: dźwięk
  topic: keywords
subject: odgłos
  topic: keywords
creator: Agnieszka Trześniewska-Nowak
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 171
ending page: 187
doi: 10.18778/1505-9057.71.11

Reymont – widzenie podwójne. Krytyka i kobiety. (Julia Kisielewska – Czesława Endelman-Rosenblat – Maria Łopuszańska – Anna Zahorska)
type: item
description: Artykuł poddaje analizie teksty krytyczne kobiecego autorstwa poświęcone postaciom kobiecym w literaturze XIX i początku XX wieku, z uwzględnieniem bohaterek powieści Władysława Stanisława Reymonta: Julii Kisielewskiej Z psychologii kobiecej. Typy i charaktery w życiu i powieści („Ateneum” 1899), Czesławy Endelman-Rosenblat Żydówka we współczesnej beletrystyce polskiej („Izraelita” 1902), Marii Łopuszańskiej Typ kobiety współczesnej w najnowszej powieści polskiej („Pogląd na Świat” 1902) i Anny Zahorskiej Typy kobiet w polskiej literaturze współczesnej („Tygodnik Ilustrowany” 1911). Przywołane w artykule krytyczki nie reprezentowały jednego środowiska intelektualno-społecznego, światopoglądu, modelu biografii czy krytyki literackiej. Z tego powodu w ich tekstach o kreacjach kobiecych w literaturze istotne okazało się nie tylko to, w jaki sposób pisały o bohaterkach Reymonta, ale i jakiej odpowiedzi udzieliły na pytanie o współczesny wizerunek czy ideał kobiety i kobiecości, a także o jego społeczną (a czasem i narodową) „sprawczość” czy adekwatność.
subject: Articles
  topic: section
subject: krytyka kobieca
  topic: keywords
subject: Władysław Stanisław Reymont
  topic: keywords
subject: emancypacja
  topic: keywords
subject: kobieta w literaturze XIX i początku XX wieku
  topic: keywords
creator: Renata Stachura-Lupa
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 525
ending page: 544
doi: 10.18778/1505-9057.71.28

Lorentowicz o Reymoncie: między wspomnieniem a paszkwilem
type: item
description: Artykuł stanowi próbę przybliżenia wizerunku Władysława Stanisława Reymonta zawartego w publikacjach krytyka literackiego Jan Lorentowicza. Prześledzone zostały przemiany w wypowiedziach Lorentowicza – od obiektywnych, choć surowych artykułów poświęconych twórczości autora Chłopów, do wspomnień o wyraźnie krytycznym charakterze, opublikowanych w roku 1934 w „Kurierze Porannym”, a następnie przedrukowanych w Spojrzeniu wstecz (1935). Artykuł poświęcony jest analizie zawartej w nich szkodliwej narracji wokół biografii pisarza, pełnej ironii i wyolbrzymień – ze szczególnym uwzględnieniem mocno wypaczonego portretu Reymonta, opartego na przerysowanych anegdotach z czasów bliskiej znajomości obu literatów w latach 1896–1899, gdy dzielili wspólne mieszkanie przy rue Rollin nr 6 oraz 12 w Paryżu.
subject: Articles
  topic: section
subject: Władysław Stanisław Reymont
  topic: keywords
subject: Jan Lorentowicz
  topic: keywords
subject: Spojrzenie wstecz
  topic: keywords
subject: Nagroda Nobla
  topic: keywords
creator: Zofia Bojara
rights: Prawa autorskie (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0
date: 2025-12-31
publication date: 2025-12-31
starting page: 479
ending page: 494
doi: 10.18778/1505-9057.71.25