Patroni kieleckich szkół. Studium przypadku modelowania przestrzeni publicznej w Polsce (1945–1989)
DOI:
https://doi.org/10.18778/1644-857X.25.01.10Słowa kluczowe:
komunizm, patron, przestrzeń publiczna, szkołyAbstrakt
Z pewnością proces modelowania przestrzeni publicznej w PRL w latach 1945–1989 był wieloetapowy. W pierwszej fazie przejawiał się on w promocji bohaterów związanych z ruchem komunistycznym, następnie w równorzędnym upowszechnianiu imion promujących system komunistyczny i neutralnych nazw, by w latach osiemdziesiątych wypierać komunistyczne nadania przez nazwy niezwiązane z systemem. Kształtowanie przestrzeni publicznej w postaci nadań patronów nasiliło się w latach sześćdziesiątych XX w. w związku z wielką akcją: „Tysiąc szkół na Tysiąclecie”, wysokiej rangi zadaniem politycznym, które niewątpliwie odmieniło edukację dzieci oraz wygląd wielu polskich miast. Ważny w ideowym kształtowaniu przywiązania do patrona był też ceremoniał związany z jego postacią – od momentu uroczystego nadania szkole imienia, poprzez symbolikę identyfikacyjną z patronem, do rzeczywistego włączenia pamięci o nim w życie szkolne. Wyciągając ogólne wnioski na przykładzie Kielc jako studium przypadku, z pewnością można wskazać, że patroni korelacyjni/neutralni i czas nadania ich szkołom byli reprezentatywni dla całego kraju.
Pobrania
Bibliografia
Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN]. Akta Stanisława Skrzeszewskiego 1917–1977, sygn. 478/160
Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN]. Ministerstwo Oświaty i Wychowania w Warszawie [1950–1972] 1972–1988, sygn. 1030, 1031, 1039
Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN]. Ministerstwo Oświaty w Warszawie [1944] 1945–1966, sygn. 1342, 1343, 1345, 1346
Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN]. Polska Zjednoczona Partia Robotnicza Komitet Centralny w Warszawie 1905–1947, 1948–1990, sygn. 237/VIII/481
Archiwum Kuratorium Oświaty w Kielcach [AKO w Kielcach]. Szkoła Podstawowa nr 16 [Zespół nr 061], Kronika szkolna 1962–1999, sygn. 111, 112, 112 (cz. 2), 113, 114 (t. 1–3), 117
Archiwum Kuratorium Oświaty w Kielcach. Zespół Szkół Ogólnokształcących im. K. I. Gałczyńskiego, sygn. 368/16; 368/16, 1/1; 368/16, 1/2
Archiwum Państwowe w Kielcach [AP w Kielcach]. Wojewódzka Rada Narodowa w Kielcach 1974–1990, sygn. 469, 570, 571, 572, 573, 590
Archiwum Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Czajka M., Dzieje Szkoły Podstawowej nr 9 im. Adolfa Dygasińskiego w Kielcach w latach realizacji reformy oświatowej w Polsce 1999–2004. Monografia historyczno-pedagogiczna, (praca magisterska napisana pod kierunkiem dr. Stanisława Majewskiego), Kielce 2004, sygn. 1877/12
Archiwum Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Słupiński B., Monografia Szkoły Podstawowej nr 27 im. Krzysztofa Kamila Baczyńskiego w Kielcach w latach 1989–2003, (praca magisterska napisana pod kierunkiem dr. Stanisława Majewskiego), Kielce 2003, sygn. 1637/97
Archiwum Zakładowe IV Liceum Ogólnokształcącego w Kielcach. Kronika IV LO. r. szk. 1975/76–1984/85; Kronika IV LO do r. szk. 1974/1975; r. szk. 1984/1985
Archiwum Zakładowe Szkoły Podstawowej nr 22 w Kielcach im. generała Stanisława Maczka. B-50, sygn. 3/1; B-25, sygn. 9/20
Dz. Urz. Min. Ośw. 1947, nr 6; 1948, nr 10, poz. 33; 1952, nr 14, poz. 111; 1960, nr 8, poz. 131.
Dz. Urz. Min. Ośw. i Wych. 1980, nr 10, poz. 71.
Dz. Urz. Min. Ed. Nar. 1989, nr 4.
Dz. U. 2001 nr 61, poz. 624; 2016 r. poz. 744, tekst jedn. z dnia 10 maja 2018 r.; 2018 r. poz. 1103.
Zarządzenie nr 36 MEN z dnia 31 maja 1989 r. w sprawie nadawania szkołom i innym placówkom oświatowo-wychowawczym imienia patrona, sztandaru i godła szkolnego, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-resortowe/nadanie-szkolom-i-innym-placowkom-oswiatowo-wychowawczym-imienia-33631338 (dostęp: 10 VI 2015).
Zarządzenie nr 14 MEN z dnia 19 czerwca 1992 r. w/s ramowego statutu szkół Publicznych, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzienniki-resortowe/ramowy-statut-szkol-publicznych-dla-dzieci-i-mlodziezy-33631421 (dostęp: 10 VI 2025).
XXV-lecie IV Liceum Ogólnokształcącego im. Hanki Sawickiej w Kielcach, Kielce 1975.
(BA), Uroczystość w Szkole Podstawowej nr 28, „Słowo Ludu” 1983, nr 254, s. 4.
Borowski A., O patronie, patronach i o patronacie, [w:] Patron szkoły – promieniowanie wartości, Kraków 2009, s. 239–257.
Centkowski J., Publicystyka historyczna prasy PPR w latach 1944–1948, „Materiały Pomocnicze do Historii Dziennikarstwa Polski Ludowej” 1974, z. 3, s. 124–146.
Drożdż A., Wychowanie patriotyczne przez postaci patronów szkół, [w:] Patron szkoły – promieniowanie wartości, Kraków 2009, s. 27–42.
Drzycimski A., Losy westerplatczyków, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2016, nr 4, s. 13–46.
Eisler J., Czterdzieści pięć lat, które wstrząsnęły Polską. Historia polityczna 1944–1989, Warszawa 2018.
Fic M., Wstęp, [w:] Polska Ludowa w edukacji historycznej, red. M. Fic, Katowice 2019, s. 7–12.
Friszke A., Opozycja polityczna w PRL 1945–1980, Londyn 1994.
Gątkiewicz C., Wielki dzień kieleckiej szkoły, „Oświata i Wychowanie” 1978, nr 1, s. 41–42.
Główne problemy oświaty i wychowania na Kielecczyźnie w 40-leciu PRL, red. J. Krasuski, Z. Ruta, Kielce 1987.
Gołdyn P., Z katedr na sztandary. Rozważania o nauczycielach – patronach szkół (na przykładzie Wielkopolski Wschodniej), [w:] Wychowawca, nauczyciel, mistrz: o potrzebie mądrości, autorytetu i cnoty, Wrocław 2017, s. 145–156.
Hołda R., Pomniki w mieście: pogranicza pamięci i historii, „Studia Etnologiczne i Antropologiczne” 2013, t. XIII, s. 57–72.
Jakubowska B., Przeobrażenia w szkolnej edukacji historycznej w Polsce w latach 1944–1956, Warszawa 1986.
Jaskulska S., Rola patrona w życiu szkoły. Na przykładzie patronatu doktor Wandy Błeńskiej nad Piątkowską Szkołą Społeczną w Poznaniu, „Biografistyka Pedagogiczna” 2021, nr 2, s. 239–257. https://doi.org/10.36578/BP.2021.06.53
Korejwo M., Związek Bojowników o Wolność i Demokrację na Warmii i Mazurach w latach 1947–1975. Zarys dziejów, „Komunizm: system – ludzie – dokumentacja” 2015, nr 4, s. 171–209.
Kosiński K., O nową mentalność. Życie codzienne w szkołach 1945–1956, Warszawa 2000.
Kościńska J., Miejsca pamięci w przestrzeni miejskiej Warszawy. Pomnik generała Emila Augusta Fieldorfa „Nila” na warszawskiej Pradze-Południe, „Social Contexts” 2018, nr 1, s. 64–76.
Kumor-Miernowska D., Kogo nie boli, temu powoli, „Słowo Ludu. Magazyn” 1983, nr 1247, s. 1.
Kusiak P., Legenda i kult Józefa Piłsudskiego. Jak w Polsce doby integracji europejskiej interpretować postać Marszałka?, „Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych” 2010, R. II, s. 241–258.
Leszkowicz T., Spadkobiercy Mieszka, Kościuszki i Świerczewskiego. Ludowe Wojsko Polskie jako instytucja polityki pamięci historycznej, Warszawa 2022 (Monografie. Instytut Pamięci Narodowej. Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, t. CLXXVII).
Maj J. R., Twórczy wymiar patronatu szkolnego, [w:] Patron szkoły – promieniowanie wartości, Kraków 2009, s. 53–58.
Majewski S., Organizacja szkolnictwa średniego ogólnokształcącego w województwie kieleckim 1944–1961, Kielce 1995.
Massalski A., Szkolnictwo na Kielecczyźnie w okresie okupacji 1939–1945, Warszawa 1975.
Młynarczyk-Tomczyk A., Edukacja historyczna w liceach pedagogicznych (1944–1970). Teoria i praktyka, Kielce 2009.
Młynarczyk-Tomczyk A., W kręgu polityki, nauki i popularyzacji. Obchody „Polskiego Tysiąclecia” 1957–1966/67, Kielce 2019.
Patron, [w:] Wielki słownik wyrazów obcych, red. M. Bańko, Warszawa 2003.
Polniak Ł., Patriotyzm wojskowy w PRL w latach 1956–1970, Warszawa 2011.
(r), Do 1990 r. – trzeba wybudować w Kielcach siedem szkół, „Echo Dnia”. Relaks, 1983, nr 84, s. 9.
Rutkowski T. P., Nauki historyczne w Polsce 1944–1970. Zagadnienia polityczne i organizacyjne, Warszawa 2007.
Rużyło-Pawłowska J., O Pracy Komisji Naukowej Obchodu Roku Mickiewiczowskiego PAN, „Pamiętnik Literacki” 1956, nr 2, s. 636–646.
Słownik języka polskiego, t. II (L–P), Warszawa 1979.
Stinia M., Patroni szkół – ciągłość i zmiana (w polskich szkołach autonomicznej Galicji i niepodległej Rzeczypospolitej), [w:] Aksjologiczny wymiar pracy szkoły i nauczyciela. Różne podejścia i perspektywy poznawcze, red. M. Jaśko, Tarnów 2018, s. 49–58.
Strauchold G., Uroczystości państwowe na ziemiach zachodnich i północnych organizowane we Wrocławiu w latach 60. XX w., [w:] Piastowsko-komunistyczna satysfakcja? Obchody rocznic historycznych i świąt państwowych na Śląsku po II wojnie światowej, red. J. Nowosielska-Sobel, G. Strauchold, Wrocław 2008, s. 145–150.
Sukiennik A., Patroni gdańskich gimnazjów publicznych, „Argumenta Historica” 2021, nr 8, s. 138–155.
„Szkoła Olimpijczyków”. Monografia IV Liceum Ogólnokształcącego im. Hanki Sawickiej w Kielcach, Jubileusz 50-lecia 1950–2000, red. E. Kosik, J. Pytel, P. Olszewski, Kielce 2000.
Wołowiec G., „Barwy walki” i polska droga do socjalizmu, [w:] Rok 1966. PRL na zakręcie, red. K. Chmielewska, G. Wołowiec, T. Żukowski, Warszawa 2014, s. 39–68.
Zajączkowski K., Westerplatte. Mechanizmy kształtowania się i funkcjonowania miejsca pamięci w latach 1945–1989, praca doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. UŚ dr. hab. Tomasza Pawelca, Katowice 2013.
https://lo1busko.edupage.org/a/historia-szkoly (dostęp: 20 VI 2025).
https://sp18.kielce.eu/index.php/zawartosc/50-lat-szkoly (dostęp: 15 VI 2025).
Dane osoby z katalogu funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa, https://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/86757 (dostęp: 15 VI 2025).
Komunizacja, https://wsjp.pl/haslo/podglad/48078/komunizacja (dostęp: 10 VI 2025).
SP nr 5, https://sp5.kielce.eu/zawartosc/historia-szkoly (dostęp: 15 VI 2025).
SP nr 7, http://www.sp7.kielce.eu/content/kalendarium-szkoly-podstawowej-nr-7 (dostęp: 15 VI 2025).
SP nr 9, Historia szkoły, http://sp9.kielce.eu/historia-szkoly/ (dostęp: 19 VI 2025).
SP nr 11, https://spi11.kielce.eu/historia/ (dostęp: 15 VI 2025).
SP nr 15, https://sp15.kielce.eu/historia-szkoly (dostęp: 15 VI 2025).
SP nr 19, http://sp19.kielce.eu/?cat=350 (dostęp: 15 VI 2025).
SP nr 27, https://sp27.kielce.eu/historia (dostęp: 15 VI 2025).
SP nr 28, https://sp28.kielce.eu/historia-szkoly (dostęp: 15 VI 2025).
SP nr 31, Historia szkoły, https://sp31kielce.edupage.org/text53/ (dostęp: 15 VI 2025).
Szkic do historii szkoły, https://sp3skarzysko.edupage.org/about/?eqa=dGV4dD10ZXh0L2Fib3V0JnN1YnBhZ2U9MSZza2dkeWVhcj0yMDI0 (dostęp: 20 VI 2025).
Warszawa – Pomnik Bohaterów Warszawy 1939–1945, http://www.sztuka.net/palio/html.run?_Instance=sztuka&_PageID=857&newsId=4880&_cms=newser&callingPageId=856&_CheckSum=1124053243 (dostęp: 15 VI 2025).
ZPO, https://www.zs2-kielce.pl/index.php/o-szkole (dostęp: 15 VI 2025).
ZSZ nr 1, https://zse.kielce.eu/historia (dostęp: 15 VI 2025).
ZSZ nr 1, Historia szkoły, https://www.zsz1.kielce.pl/pl/historia/ZSE (dostęp: 19 VI 2025).
V Liceum Ogólnokształcące, Historia szkoły, https://5lo.kielce.eu/zawartosc/historia-szkoly (dostęp: 19 VI 2025).
VI Liceum Ogólnokształcące, Historia szkoły, https://slowacki.kielce.eu/historia-szkoly (dostęp: 19 VI 2025).
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.





