Pamięć uniwersytetu i jej praktykowanie – na przykładzie wspomnień o Wandzie i Bogumile Zwolskich

Jolanta Kolbuszewska; Maria Finogenow

doi:10.18778/1644-857X.25.01.09

Authors

Jolanta Kolbuszewska University of Lodz https://orcid.org/0000-0002-8837-7376
Maria Finogenow University of Lodz https://orcid.org/0000-0002-0358-4465

DOI:

https://doi.org/10.18778/1644-857X.25.01.09

Keywords:

collective memory, university memory, University of Lodz, Bogumił Zwolski, Wanda Zwolska

Abstract

This article is a collaborative effort by representatives of two disciplines: history and psychology. It was prompted by the 80^th anniversary of the University of Lodz in May 2025. To mark the occasion, many commemorative events were held, and the authors resolved to collect memoirs concerning a couple of historians associated with the university almost from its inception. Wanda and Bogumił Zwolski were noteworthy for several reasons. First, they arrived in Łódź in 1945 from Vilnius, where they had completed their studies under the mentorship of Stanisław Kościałkowski. During the communist era, neither was a member of any political party, yet Bogumił held important positions within the faculty, and both headed research departments and worked towards enhancing the quality of education. Their personal histories reflect the experiences of scholars who arrived from the Eastern Borderlands and were unable to continue their pre-war research in the new political reality. Nevertheless, they remained faithful to their values, representing an ‘old’, pre-war world that was receding into the past. The purpose of this article is not only to rescue these protagonists from oblivion and ensure their contribution is acknowledged. Drawing on the interviews, the authors reflect on the universal facets of university memory. They contextualise these recollections within new interpretative frameworks, such as collective memory, particularly its manifestations within an academic setting.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biographies

Jolanta Kolbuszewska, University of Lodz

Jolanta Kolbuszewska – absolwentka Uniwersytetu Łódzkiego (studia magisterskie na kierunku filozofia i historia), kierowniczka Katedry Historii Historiografii i Nauk Pomocniczych Historii UŁ. Autorka książek: Mutacja modernistyczna w polskiej historiografii (przełom XIX i XX wieku) (Łódź 2005); Tadeusz Korzon (1839–1918). Między codziennością, nauką a służbą narodowi (Łódź 2011); Kobiety w drodze na naukowy Olimp… Akademicki awans polskich historyczek (od schyłku XIX wieku po rok 1989) (Łódź 2020); Kobiety na naukowym Olimpie? Łódzkie adeptki Klio w latach 1945–1989 (Łódź 2021).
Zainteresowania naukowe: polska historiografia i myśl historyczna XIX i pierwszej połowy XX w. Podejmuje również zagadnienia z zakresu biografistyki, źródłoznawstwa oraz historii codzienności. Śledzi kariery naukowe polskich historyczek.
Maria Finogenow, University of Lodz

Maria Finogenow – w 1999 r. ukończyła psychologię na Uniwersytecie Łódzkim. W 2008 r. otrzymała tytuł doktora nauk humanistycznych w zakresie psychologii na Uniwersytecie Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, na podstawie rozprawy doktorskiej pt. Psychologiczne wyznaczniki zadowolenia z życia osób w wieku emerytalnym. Pracuje jako adiunkt w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Łódzkiego, w Zakładzie Psychologii Społecznej. Jest także certyfikowanym psychoterapeutą poznawczo-behawioralnym (Certyfikat PTTPB nr 599).
Zainteresowania naukowe: specjalizuje się w badaniach nad mechanizmami funkcjonowania człowieka w kontekście społecznym i emocjonalnym. Jej wcześniejsze prace koncentrowały się na czynnikach wpływających na poczucie dobrostanu osób starszych. Późniejsze badania służyły analizie konsekwencji pracy emocjonalnej (w tym pracy emocjonalnej wykonywanej w roli nauczyciela) oraz poszukiwaniu moderatorów tej relacji. Obecnie zainteresowania naukowe koncentrują się głównie wokół wczesnych nieadaptacyjnych schematów (rozumianych zgodnie z ujęciem Younga i współpracowników) oraz ich wpływie na funkcjonowanie człowieka.

References

Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego. Akta osobowe B. Zwolskiego, sygn. 10775

Archiwum Uniwersytetu Łódzkiego. Akta osobowe W. Zwolskiej, sygn. 10751

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Andrzejem Brzezińskim, Korespondencja mailowa z 8 II 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Wiesławem Cabanem, Korespondencja mailowa z 6 II 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Janem Chańko, Korespondencja mailowa z 1 II 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Małgorzatą Dąbrowską, Korespondencja mailowa z 17 XII 2024 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Januszem Frenklem, Rozmowa w Instytucie Historii, 23 I 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Heleną Janiak, Korespondencja mailowa z 14 I 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Wiesławem Pusiem, Rozmowa w Instytucie Historii, 23 I 2025 r.

Korespondencja mailowa (rozmowy) z: Alicją Szymczakową, Korespondencja mailowa z 12 II 2025 r.

Bąkowicz S., Mój uniwersytet, Łódź 2008.

Dąbrowska M., Dziekan, „Kronika. Pismo UŁ” 1999, nr 2, s. 6–8.

Dąbrowska M., Fiszka Zwolskiego. Bogumił Zwolski na Uniwersytecie Łódzkim (1945–1979), „Przegląd Nauk Historycznych” 2015, R. XIV, nr 2, s. 255–267. https://doi.org/10.18778/1644-857X.14.02.10

Dąbrowska M., Posłowie. Bogumił Zwolski i jego sentyment do mistrza, [w:] Stanisław Kościałkowski pamięci przywrócony, red. M. Dąbrowska, Łódź 2016, s. 311–316.

Śreniowska K., Moje życie. Pamiętnik, oprac. J. Kolbuszewska, R. Stobiecki, Łódź 2018. https://doi.org/10.18778/8088-946-0

Trzcińska E., Wanda Zwolska 14 I 1913 – 9 XII 1979, „Rocznik Łódzki” 1981, t. XXX, s. 388–391.

Trzcińska E., Z żałobnej karty. Wanda Zwolska – dydaktyk historii, „Wiadomości Historyczne” 1980, nr 2, s. 123–126.

Wróblewski R., Bogumił Zwolski 15 IV 1910 – 15 VI 1979, „Rocznik Łódzki” 1981, t. XXX, s. 385–387.

Assmann A., Między historią a pamięcią. Antologia, Warszawa 2013. https://doi.org/10.31338/uw.9788323514497

Assmann J., Pamięć kulturowa: pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, Warszawa 2008.

Banasiak S., Osiągnięcia naukowe i dydaktyczne Instytutu Historii UŁ w latach 1948–1988, Łódź 1988.

Baranowski B., Baranowski K., Trudne lata Uniwersytetu Łódzkiego (1949–1956), Łódź 1990.

Falkowski A., Maruszewski T., Nęcka E., Procesy poznawcze, [w:] Psychologia. Podręcznik akademicki, t. I, red. J. Strelau, D. Doliński, Gdańsk 2008, s. 339–512.

Górniewicz J., „Memoria Universitas” – pamięć uniwersytetu. Szkice humanistyczne, Toruń 2016.

Hirst W., Echterhoff G., Creating Shared Memories in Conversation: Toward a Psychology of Collective Memory, „Social Research” 2008, vol. LXXV, no. 1, s. 183–216. https://doi.org/10.1353/sor.2008.0061

Hirst W., Yamashiro J. K., Coman A., Collective Memory from a Psychological Perspective, „Trends in Cognitive Sciences” 2018, vol. XXII, no. 5, s. 438–451. https://doi.org/10.1016/j.tics.2018.02.010

K. S. (Krystyna Śreniowska), Zwolska Wanda, [w:] Słownik historyków polskich, red. M. Prosińska-Jackl, Warszawa 1994.

Kita J., Stobiecki R., Zwolska Wanda, [w:] J. Kita, R. Stobiecki, Słownik biograficzny historyków łódzkich, Łódź 2000.

Kolbuszewska J., Kobiety na naukowym Olimpie? Łódzkie adeptki Klio w latach 1945–1989, Łódź 2021. https://doi.org/10.18778/8220-673-9

Kolbuszewska J., Małżeństwa w nauce. Różnice w przebiegu naukowych karier – przykład Wandy i Bogumiła Zwolskich [w druku].

Kozłowski M., Wychowawca i nauczyciel. O uczniach Stanisława Kościałkowskiego, [w:] Stanisław Kościałkowski pamięci przywrócony, red. M. Dąbrowska, Łódź 2016, s. 130–177.

Maruszewski T., Gdzie podziewa się nasza pamięć. Od pamięci autobiograficznej do pamięci zbiorowej, Sopot 2023.

Maruszewski T., Pamięć autobiograficzna, Gdańsk 2005.

Opacki Z., Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie 1919–1939. Struktura, kadra, osiągnięcia naukowo-dydaktyczne, Gdańsk 2021.

Opowiedzieć Uniwersytet. Łódź akademicka w biografiach wpisanych w losy Uniwersytetu Łódzkiego, red. K. Kaźmierska, K. Waniek, A. Zysiak, Łódź 2016.

Rajewska-Rager A., Rybakowski J., Współczesne modele pamięci w aspekcie neurobiologicznym i klinicznym, „Postępy Psychiatrii i Neurologii” 2006, t. XV, z. 2, s. 33–34.

Sadowski M., Pamięć w aspekcie psychologicznym, kulturowym i literackim, „Acta Erasmiana” 2014, nr 7, s. 297–316.

Stobiecki R., Józef Piłsudski i jego miejsce w narodowym imaginarium Polaków, [w:] R. Stobiecki, „Historio, historio, cóżeś ty za pani”. Eseje historiograficzne, Łódź 2021, s. 117–150. https://doi.org/10.18778/8220-568-8

Szacka B., Czas przeszły – pamięć – mit, Warszawa 2006.

Szpociński A., Miejsca pamięci („lieux de memoire”), „Teksty Drugie” 2008, nr 4, s. 12–15.

Walczak A., Wiśniewska B., Pamięć autobiograficzna, „Psychiatria. Psychologia Kliniczna” 2011, t. XI, nr 1, s. 51–54.

Wójcik-Łagan H., Od Żanny Kormanowej do…? O nauce historycznej i nauczaniu historii przed przełomem październikowym w 1956 roku i po nim, Kielce 2020.

Wójcik-Łagan H., Zwolska Wanda, [w:] Współczesna dydaktyka historii. Zarys encyklopedyczny, red. J. Maternicki, Warszawa 2004, s. 448.

Zawadzka D., Uniwersytet jako miejsce pamięci. Wokół Lelewela i ego-historii, [w:] Romantyzm uniwersytecki. Kulturotwórcza rola ośrodków akademickich w pierwszej połowie XIX wieku, red. E. Dąbrowicz, M. Lula, Białystok 2018, s. 29–43.

Zwolska W., Poradnik dla nauczyciela historii, Warszawa 1962.

Zwolska W., Powtarzanie, ocena i kontrola na lekcjach historii, Warszawa 1963.