Who was bothered by the word “magistra”? On a certain type of feminine paradigmatic derivatives ending in "-a" in the history of the Polish language
DOI:
https://doi.org/10.18778/0208-6077.59.07Keywords:
history of the Polish language, paradigmatic derivation, female names (feminatives)Abstract
The subject of the article is female names created from masculine bases by a paradigm shift, such as magistra or ministra. First, diverse opinions on the productivity of this type of feminine derivation in Polish and its compliance with the linguistic norm were presented. Polemicising with the position of the Polish Language Council, which considers the feminine ending in -a to be unusual and without any tradition in the Polish language, the author cites, following researchers of Old Polish word formation, about 15 examples from the oldest Polish language, e.g. gościa, teścia, wnuka, etc. Then, based on job offers published in the pharmaceutical magazine “Wiadomości Farmaceutyczne” from the 1930s, she presents the practice of awarding magistra degrees to women who had a pharmaceutical education. Despite common practice, dictionaries that take into account the vocabulary of the interwar period do not record the title of magistra in its feminine form. The cessation of calling female pharmacists by the word magistra after World War II is part of a more general trend of eliminating female titles, which was accepted by linguists and interpreted as a sign of gender equality.
Downloads
References
Benni T., 1933, Sportswoman chce się widzieć z panią doktór, „Język Polski”, t. 18, z. 6, s. 184–185.
Biłas-Pleszak E., Maciołek M., Sujkowska-Sobisz K., Śmiech J., Tambor J., Wąsińska K., 2023, Inkluzywny narzędziownik stanowisk, funkcji i zawodów w Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. DOI: https://doi.org/10.31261/PN.4199
Bobrowski I., 2012, Czy Joanna Mucha gwałci język?, „Język Polski”, t. 92, z. 3, s. 227–230. DOI: https://doi.org/10.31286/JP.92.3.9
Breza H., 2013, Wola Pani Minister nie stworzy formy ministra w polszczyźnie, w: M. Milewska-Stawiany, E. Rogowska-Cybulska (red.), Mówię, więc jestem. Rozmowy o współczesnej polszczyźnie 4, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 70–73.
Chmura-Klekotowa M., 1971, Neologizmy słowotwórcze w mowie dzieci, „Prace Filologiczne”, t. 21, s. 99–235.
Doroszewski W., 1928, Monografie słowotwórcze, „Prace Filologiczne”, t. 13, s. 58–165.
Dubisz S., 2025, Czy minister może być ministrą?, „Poradnik Językowy”, z. 6, s. 110–113. https://doi.org/10.33896/PorJ.2025.6.8 DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2025.6.8
Grochowska M., Wierzbicka A., 2015, Produktywne typy słowotwórcze nazw żeńskich we współczesnej polszczyźnie, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, t. 49, s. 45–55. https://doi.org/10.18778/0208-6077.49.04 DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6077.49.04
Grzegorczykowa R., Laskowski R., Wróbel H. (red.), 1999, Gramatyka współczesnego języka polskiego. Morfologia, t. 2, cz. 2. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Jankowski H., 2021, W obronie języka czy w obawie przed zmianą? Manipulacje językowe w prawicowych tekstach publicystycznych o nazwach żeńskich, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica”, t. 55, s. 73–87. https://doi.org/10.18778/0208-6077.55.04 DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6077.55.04
Jastrzębska N., 1930, Powołanie pierwszej kobiety na stanowisko ministra, „Bluszcz”, nr 17, 26 kwietnia, s. 3, https://bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/publication/1728/edition/1366/content (dostęp: 21.08.2025).
JP 1931 — „Język Polski” 1931, z. 5, s. 157.
Kaproń-Charzyńska I., 2011, O nazwach żeńskich typu kobieciara, samochodziara w komunikacji internetowej, w: E. Badyda, J. Maćkiewicz, E. Rogowska-Cybulska (red.), Słowotwórstwo a media, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 197–206.
Karwatowska M., Szpyra-Kozłowska J., 2005, Lingwistyka płci. Ona i on w języku polskim, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Kieraś W., Marciniak M., Łaziński M. i in., 2025, Korpus Współczesnego Języka Polskiego. Dekada 2011–2020, „Język Polski”, t. 105, z. 1, s. 1–15. https://doi.org/10.31286/JP.001055 DOI: https://doi.org/10.31286/JP.001055
Kita M., 2013, Preferuję: pani ministro. Dyskusja na temat ministry, w: M. Milewska-Stawiany, E. Rogowska-Cybulska (red.), Mówię, więc jestem. Rozmowy o współczesnej polszczyźnie 4, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 88–93.
Klemensiewicz Z., 1957, Tytuły i nazwy zawodowe kobiet w świetle teorii i praktyki, „Język Polski”, t. 37, z. 2, s. 101–119.
Kleszczowa K. (red.), 1996, Słowotwórstwo języka doby staropolskiej. Przegląd formacji rzeczownikowych, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Kleszczowa K., 1998, Staropolskie kategorie słowotwórcze i ich perspektywiczna ewolucja. Rzeczowniki, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Kreja B., 1964, Słowotwórstwo nazw żeńskich we współczesnym języku polskim, „Język Polski”, t. 44, z. 3, s. 129–140.
Krysiak P., 2020, Nazwy żeńskie we współczesnej leksykografii polskiej i francuskiej, Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUT — Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe.
Leszczyńska A., 2001, Feministki o języku, „Zadra”, nr 1, s. 30–32.
Łaziński M., 2006, O panach i paniach. Polskie rzeczowniki tytularne i ich asymetria rodzajowo-płciowa, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Łaziński M., 2023, Feminatywy oraz inne spory o słowa. Próba diagnozy i propozycje pozytywne, „Socjolingwistyka”, t. 36, s. 345–368. https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.37.19 DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.37.19
Łuczyński E., 2013, Pani ministra, czyli o ograniczeniach jednego z modeli derywacji paradygmatycznej, w: M. Milewska-Stawiany, E. Rogowska-Cybulska (red.), Mówię, więc jestem. Rozmowy o współczesnej polszczyźnie 4, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 100–103.
Małocha-Krupa A., 2018, Feminatywum w uwikłaniach językowo-kulturowych, Wrocław: Oficyna Wydawnicza ATUR — Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe.
Miemietz B., 1993, Kto to jest „człowiek”?, „Teksty Drugie”, nr 4/5/6, s. 169–180.
Milewska-Stawiany M., Rogowska-Cybulska E. (red.), 2013, Mówię, więc jestem. Rozmowy o współczesnej polszczyźnie 4, Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Obrębska A., 1933, [bez tytułu], „Język Polski”, t. 21, z. 6, s. 185–187.
Pierwsza kandydatka na polskiego ministra, 1930, „Bluszcz”, nr 15, 12 kwietnia, s. 12, https://bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/publication/1728/edition/1366/content (dostęp: 21.08.2025).
PJ 1901 — „Poradnik Językowy”, z. 8, s. 118, https://poradnik-jezykowy.uw.edu.pl (dostęp: 21.08.2025).
Przybylska R., 2012, Na marginesie nazw kobiet na -ara, -ówa, w: H. Burkhardt, R. Hammel, M. Łaziński (red.), Sprache im Kulturkontext, Frankfurt nad Menem: Peter Lang GmbH, s. 145–151.
Skudrzyk A., 2020, Od prorokini do marszałkini, czyli o derywacji w miarę potrzeb, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis”, t. 15, s. 247–254. https://doi.org/10.24917/20831765.15.20 DOI: https://doi.org/10.24917/20831765.15.20
Stanowisko 2012: Stanowisko Rady Języka Polskiego w sprawie żeńskich form nazw zawodów i tytułów przyjęte na posiedzeniu plenarnym Rady 19 marca 2012 roku, https://rjp.pan.pl/?view=article&id=1359:stanowisko-rady-jzyka-polskiego-w-sprawie-eskich-form-nazw-zawodow-i-tytuow&catid=109 (dostęp: 1.03. 2024).
Stanowisko 2019: Stanowisko Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN w sprawie żeńskich form nazw zawodów i tytułów (25 XI 2019), https://rjp.pan.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=1861:stanowisko-rjp-w-sprawie-zenskich-form-nazw-zawodow-i-tytulow (dostęp: 1.03 2024).
Szober S., 1937, Słownik ortoepiczny. Jak mówić i pisać po polsku, Warszawa: Wydawnictwo M. Arcta.
Szpyra-Kozłowska J., 2019, Premiera, premierka czy pani premier? Nowe nazwy żeńskie i ograniczenia w ich tworzeniu w świetle badania ankietowego, „Język Polski”, t. 99, z. 2, s. 22–40. https://doi.org/10.31286/JP.99.2.2 DOI: https://doi.org/10.31286/JP.99.2.2
Szpyra-Kozłowska J., 2021, Nianiek, ministra i japonki. Eseje o języku i płci, Kraków: Universitas.
Wierzchoń P., 2014, Depozytorium leksykalne języka polskiego, t. 11–40: Fotosuplement do Słownika warszawskiego, Warszawa: Bel Studio.
Wiśniewski M., Kaproń-Charzyńska I., 2024, Morfologia współczesnego języka polskiego. Zagadnienia ogólne. Słowotwórstwo, Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Woźniak E., 2020, Przełomowe dwudziestolecie. Lata 1918–1939 w dziejach języka polskiego, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego. DOI: https://doi.org/10.18778/8220-232-8
Woźniak E., 2021, Dzieje nazw żeńskich w polszczyźnie jako odbicie przemian społeczno-kulturowych, w: E. Horyń, E. Młynarczyk (red.), Dialog z Tradycją, t. 9: Językowe świadectwo przemian społecznych i kulturowych, Kraków: Collegium Columbinum, s. 383–392.
Woźniak E., 2025a, Kobiety o sobie — feminatywa w międzywojennych ofertach pracy, „Język Polski”, t. 105, z. 2, s. 83–96. https://doi.org/10.31286/JP.001054 DOI: https://doi.org/10.31286/JP.001054
Woźniak E., 2025b, Feminatywa w międzywojennej prasie katolickiej. Przyczynek do dziejów nazw żeńskich w polszczyźnie, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” (w druku).
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
