Czy warto jeszcze badać polsko-łacińskie kontakty językowe? Historyczny przegląd i ocena badań polsko-łacińskich kontaktów językowych

Anna Lenartowicz-Zagrodna

doi:10.18778/0208-6077.48.09

Authors

Anna Lenartowicz-Zagrodna Uniwersytet Łódzki

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6077.48.09

Keywords:

Polish-Latin language contacts, state of research on the influence of Latin to Polish language

Abstract

The subject of observation was the state of research on Polish-Latin language contacts. The analysis was conducted from the chronological and thematic perspective. Primary objective was to identify thematic areas that require further investigation.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Augustyniak U., 2004, Polska i łacińska terminologia ustrojowa w publicystyce polityczne epoki Wazów, w: Łacina jako język elit, red. J. Axer, Warszawa, s. 33–72.

Axer J., 1989, Problem kompozycji makaronicznej. Klasyczna tradycja literacka w tekście dwujęzycznym, w: Jan Kochanowski. 1584-1984. Epoka, twórczość, recepcja, red. J. Pelc, P. Buchwald-Pelcowa, B. Otwinowska, Lublin.

Axer J., 2004, Łacina jako drugi język narodu szlacheckiego, w: Łacina jako język elit, red. J. Axer, Warszawa, s. 151–57.

Axerowa A., 2004, Łacińskojęzyczne wtręty jako element struktury znaczeniowej tekstów staropolskich. Na przykładzie mowy podkanclerzego Hieronima Radziejowskiego wygłoszonej w senacie 10 XII 1650 r., „Pamiętnik Literacki” 95, z. 2, s. 157–165.

Axerowa A., 2007, Niespodzianki dwujęzyczności szlacheckiej: [Jan Chryzostom] Pasek jako orator, „Pamiętnik Literacki”, z. 2, s. 207–218.

Backvis C., 1975, Uwagi o dwujęzyczności łacińsko-polskiej w XVI wieku w Polsce, w: idem, Szkice o kulturze staropolskiej, Warszawa (pierwodruk 1958: Quelques remarques sur le bilinquisme latina polonais dans la Pologne du seizième siècle).

Barański W., 1997, O łacińskich terminach gramatycznych, „Języki Obce w Szkole”, nr 2, s. 171–172.

Belcarzowa E., 1995, Jak w XV wieku tłumaczono łacińskie kazania na język polski. Na przykładzie glos polskich w XV-wiecznych zbiorach kazań, w: Między oryginałem a przekładem, cz. 1: Czy istnieje teoria przekładu, red. J. Konieczna-Twardzikowa, U. Kropiwiec, Kraków, s. 165–173.

Belcarzowa E., 1996, Warsztat tłumacza pierwszej polskiej drukowanej Biblii, w: Między oryginałem a przekładem, cz. 2, red. M. Filipowicz-Rudek, J. Konieczna-Twardzikowa, Kraków, s. 15–24.

Bieńkowska D., 1992, Styl językowy przekładu Nowego Testamentu Jakuba Wujka (na materiale czterech ewangelii), Łódź, s. 190–192.

Bizoń F., 1973, Dawne szukać ‚usiłować, próbować’ – latynizm czy galicyzm?, „Język Polski” 53, s. 258-268.

Brajerski T. 1995, Ze składni tekstu makaronizowanego, w: idem, O języku polskim dawnym i dzisiejszym, Lublin, s. 237–240.

Bukowski J., 1880, Porównanie języka łacińskiego i polskiego pod względem składni,

Cimbaluk J., 1971, Rzeczowniki utworzone od form łacińskich liczby mnogiej w języku ukraińskim i polskim, „Meander”, z. 2, s. 91–95.

Cytowska M., 1968, Od Aleksandra do Alwara: gramatyki łacińskie w Polsce w XVI w., Wrocław.

Deptuchowa E., 1985, Odpowiedniki łacińskiego passivum w psałterzach staropolskich, Wrocław.

Dubisz S., 2002, Rola łaciny w dziejach polskiej wspólnoty komunikatywnej, w: idem, Język — historia — kultura (wykłady, studia, analizy), t. 1, Warszawa, s. 213–237.

Dubisz S., 2007, Wpływy łaciny na język polski, „Poradnik Językowy”, z. 5, s. 3–13.

Dzikiewicz A., 1992, Wpływ łaciny na szyk zaimka się w psałterzach staropolskich i staroczeskich, w: Język a kultura, t. 7: Kontakty języka polskiego z innymi językami na tle kontaktów kulturowych, red. J. Maćkiewicz, J. Siatkowski, Wrocław, s. 17–24.

Grybosiowa A., 2001, Rola języków uniwersalnych w polszczyźnie, „Prace Językoznawcze”, nr 26, s. 50–57.

Handke K., 1992, Łacińska terminologia a polskie słownictwo botaniczne, w: Słowiańskoniesłowiańskie kontakty językowe, t. 13, red. J. Siatkowski, I. Doliński, Warszawa, s. 131–139.

Kamińska M., Cybulski M., Kowalska D., 2000, Słownik polsko-łaciński do średniowiecznych psałterzy polskich. Wyrazy autosemantyczne, Łódź.

Karwatowska M., 1989, Zapomniane latynizmy w lubelskim słownictwie prawniczym XVI-XVII w., „Poradnik Językowy”, z. 1, s. 55–60.

Klemensiewicz Z., Pisarkowa K., Konieczna-Twardzikowa J. (oprac.), 1966, Zapomniane konstrukcje składni staropolskiej: wybór przykładów, Wrocław.

Klich E., 1927, Polska terminologia chrześcijańska, Poznań.

Kowalska D., 2003, Autorytet „Wulgaty” w pracy przekładowej pierwszego tłumacza „Psałterza floriańskiego”, w: Autorytety i normy, red. D. Kowalska, Łódź, s. 227–242.

Kowalska D., Lenartowicz A., 2011, Wpływ łacińskich struktur gramatycznych na kształt stylistyczny „Psałterza Dawidowego” M. Reja, w: Naród. Religia. Język, red. A. Ceglińska, Łódź, s. 185–198.

Krążyńska Z., 1978, Łacińskie passivum w Psałterzu floriańskim, w: Z polskich studiów slawistycznych, seria 5: Językoznawstwo, red. M. Basaj i in., Warszawa, s. 121–127.

Kropaczek S., 1928, Zwrot „accusativus cum infinitivo” w języku polskim, „Prace Filologiczne”, s. 424–496.

Kryński A., 1908, O wpływie języka łacińskiego na polski, „Sprawozdania Warszawskiego Towarzystwa Naukowego”, Warszawa, s. 1–6.

Krzyżanowski J., 1960, U średniowiecznych źródeł przysłów polskich, „Pamiętnik Literacki”, z. 3, s. 69–90.

Kucała M., 1974, Łacińska fleksja rzeczowników polskich w tekstach średniowiecznych, „Studia indoeuropejskie. Prace Komisji Językoznawstwa”, nr 37, Wrocław.

Kuraszkiewicz W., 1992, Makaronizmy w Pamiętnikach J.Ch. Paska, w: Barok w polskiej kulturze, literaturze i języku, red. M. Stępień, S. Urbańczyk, Warszawa, s. 101–108.

Kwapień E., 2004, Minister i magister, „Poradnik Językowy”, z. 6, s. 91–94.

Kwilecka I., 2003, Studia nad staropolskimi przekładami Biblii, Poznań.

Lenartowicz A., 2008, Tradycja i nowoczesność polszczyzny „Eklezjastesa” Hieronima z Wielunia (1522). Sposoby oddawania wybranych konstrukcji łacińskich, w: Tradycja a nowoczesność, red. E. Woźniak, Łódź, s. 73–88.

Lenartowicz-Zagrodna A., 2014, Księga Syracha w przekładzie Piotra Poznańczyka. Język zabytku, Łódź.

Lewaszkiewicz T., 1992, Rola przekładów Biblii w formowaniu języków literackich europejskiego kręgu kulturowego, w: Biblia a kultura Europy, red. M. Kamińska, E. Małek, Łódź, s. 232–248.

Lewaszkiewicz T., Rzepka W.R., 1978, Uwagi o leksyce makaronicznej w tekstach polskich z XVII wieku, w: Z polskich studiów slawistycznych, seria 5: Językoznawstwo, red. M. Basaj i in., Warszawa, s. 271–277.

Łuczak A., 1993, Łacińskie osobliwości leksykalne w obu wersjach łacińsko-polskiego „Słownika” Bartłomieja z Bydgoszczy, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” 30, s. 59–67.

Łukaszewska-Haberkowa J., 2010, Nauczanie języka łacińskiego w szkołach jezuickich w XVI i XVII wieku, „Nasza Przeszłość” 113, s. 295–305. DOI: https://doi.org/10.52204/np.2010.113.295-305

Malec M., 1993, Imiona genetycznie łacińskie w chrześcijańskiej antroponimii staropolskiej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” 27, s. 157–164.

Masłowska E., 1986, Losy wybranych zapożyczeń łacińskich i francuskich w gwarowej i literackiej odmianie języka polskiego, w: Język i jego odmiany w aspekcie porównawczym, red. J. Majowa, Prace Slawistyczne, t. 53, Wrocław, s. 119–134.

Mikołajczak A., 1999, Łacina w kulturze polskiej, Warszawa.

Morawski J., 1931, Polono-Romanie. Sufiks grecko-łaciński -ista. Przyczynek do humanizmu języka polskiego, „Slavia Occidentalis” 10, s. 311-336.

Moszyńska D., 1970, Rzeczowniki pochodzenia łacińskiego w „Statutach” Stanisława Sarnickiego, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu M. Kopernika” 38, s. 55–68.

Moszyńska D., 1973, Rzeczowniki z formantem -(t)ura w staropolszczyźnie, „Acta Universitatis Nioclai Copernici” 10, s. 94–103.

Moszyńska D., 1975, Morfologia zapożyczeń łacińskich i greckich w staropolszczyźnie, Wrocław.

Moszyńska D., 1976, O dostosowywaniu łacińskich zapożyczeń na -um do wymogów fleksji polskiej w XVI wieku, „Studia Polonistyczne”, z. 3, s. 127–131.

Mrukówna J., 1961, Łacińska ‘cleta’ i polska ‘kleta’. Przyczynek do historii polskiego słownictwa, „Język Polski” 41, s. 192–197.

Nadolski B., 1952, Dookoła prac przekładowych w XVI wieku, „Pamiętnik Literacki”, z. 1–2, s. 475–487.

Obara J., 1992, Siedemnastowieczne przekłady z łaciny jako źródła do badań nad genezą polskich złożeń (na podstawie dwu przekładów «Metamorfoz» Owidiusza), w: Odmiany polszczyzny XVII wieku, red. H. Wiśniewska, C. Kosyl, Lublin, s. 73–84.

Pawelec R., 2006, Myślą rzeczy rozbieranie, „Poradnik Językowy”, z. 10, s. 95–102.

Pisarkowa K., 1984, Historia polskiej składni, Wrocław.

Ptaszek I., 1997, Wpływ łaciny na język polski: podobieństwa w zakresie składni, „Biuletyn Glottodydaktyczny”, z. 3, s. 67–82.

Reczek J., 1991, Zjawisko relatynizacji niektórych zapożyczeń polskich, „Język Polski” 54, s. 363–367.

Rolska M., 1993, Elementy łacińskie w stylu urzędowo-kancelaryjnym XVIII w. (na przykładzie Księgi miejskiej Częstochowy z lat 1759–1765), „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” 30, s. 69–90.

Rybicka-Nowacka H., 1968, Zapożyczenia z łaciny w języku polskim XVII wieku, „Polonistyka”, z. 3, s. 17–25.

Rybicka-Nowacka H., 1969, Z dziejów wpływu łaciny na kształtowanie się polskiego języka literackiego. Zapożyczenia siedemnastowieczne, „Prace Filologiczne” 9, s. 205–211.

Rybicka-Nowacka H., 1970, Wyrazy pochodzenia łacińskiego w „Compendiosa linguae Poloniae institutio” Jana Karola Wojny, „Prace Filologiczne” 20, s. 357–369.

Rybicka-Nowacka H., 1972, Charakterystyka latynizmów w relacjach pamiętnikarskich pierwszej i drugiej połowy siedemnastego wieku, „Prace Filologiczne” 22, s. 367–385.

Rybicka-Nowacka H., 1973, Rzeczowniki zapożyczone z łaciny w języku polskim XVII wieku (na materiale literatury pamiętnikarskiej), Wrocław.

Rybicka-Nowacka H., 1974, Latynizmy siedemnastowieczne na tle zapożyczeń wcześniejszych, „Prace Filologiczne” 24, s. 233–238.

Rzetelska-Feleszko E., 2000, Polska kultura językowa pod szczególnie silnym wpływem łaciny, w: Inspiracje chrześcijańskie w kulturze Europy, red. E. Woźniak, cz. 1, Łódź, s. 91–100.

Safarewicz J., 1953, O pisowni terminów gramatycznych pochodzenia łacińskiego, „Język Polski” 33, s. 54–57.

Safarewicz J., 1969, Łacińskie imiona osobowe na -ius w polszczyźnie, „Język Polski” 49, s. 57–61.

Safarewicz J., 1972, Wpływ łaciński na system gramatyczny polszczyzny, w: Symbolae Polonicae in honorem Stanislai Jodłowski, Wrocław, s. 145–150.

Siatkowska E., 1989, Historia wpływów łacińskich w językach zachodniosłowiańskich, „Poradnik Językowy”, z. 4, s. 229–239.

Siatkowska E., 1992a, Rola wpływów obcych w rozwoju języka na przykładzie wpływu łaciny na język czeski i polski, w: Słowiańskie pogranicze językowe, red. K. Handke, Warszawa 1992, s. 141–145.

Siatkowska E., 1992b, Socjolingwistyczne uwarunkowania wpływu języka łacińskiego, niemieckiego i francuskiego na języki zachodniosłowiańskie (zarys problematyki), w: Słowiańskoniesłowiańskie kontakty językowe, t. 13, red. J. Siatkowski, I. Doliński, Warszawa, s. 141–151.

Sieradzki A., 2003, Zapożyczenia łacińskie w Kronikach benedyktynek poznańskich, „Poznańskie Spotkania Językoznawcze” 11, s. 117–130.

Skwarczyńska S., 1937, Estetyka makaronizmu (próba postawienia zagadnienia), w: Prace ofiarowane prof. Kazimierzowi Wóycickiemu, Lwów, s. 337–370.

Sobczykowa J., 2007, Łacina w oczach dawnych Polaków, „Przegląd Humanistyczny” 51, nr 1, s. 105–115.

Staszewska Z., 1978, O rodzaju gramatycznym rzeczowników zapożyczonych z języków klasycznych, „Rozprawy Łódzkiej Komisji Językowej” 24, s. 107–129.

Stępniewska A., 1994, Latynizmy w polskim przekładzie „Historii Aleksandra Wielkiego”, „Vox Patrum” 19, s. 835–848.

Stolz S., 1996, Imiona pochodzenia łacińskiego, „Języki Obce w Szkole”, nr 1, s. 76–80.

Szczepankowska I., 2006, Rola łaciny w kształtowaniu terminologii prawa polskiego w okresie od XVI do XVIII wieku, w: Język w urzędach i w sądach, red. M.T. Lizisowa, Kraków, s. 75–89.

Szlifersztejnowa S., 1960, Przymiotniki dzierżawcze w języku polskim, Wrocław.

Trypućko J., 1974, Łacińska końcówka w polskim systemie fleksyjnym. Przyczynek do zagadnienia interferencji językowej, Uppsala.

Tutak K., 2012, O sposobach zapisywania wyrazów zapożyczonych w drukach XVI i XVII wieku — na przykładzie rzeczowników ‘kwestia’ i ‘dyskurs’, „LingVaria” VII, z. 2, s. 77–87.

Twardzikowie J. i W., 1976, Łaciński ablativus absolutus w polskich XV-wiecznych przekładach Biblii, w: Studia z polskiej składni historycznej, cz. I, „Prace IJP PAN”, nr 17, Wrocław, s. 41–69.

Urban W., 1996, Znajomość łaciny w Małopolsce drugiej połowy XVI wieku, „Przegląd Humanistyczny”, nr 1, s. 97–110.

Urban W., 2000, Popularność łaciny w Małopolsce w XVIII w., „Teki Krakowskie” 12, s. 155–161.

Varnai D., 2003, Łacina a języki narodowe w Polsce i na Węgrzech w dobie renesansu, „Studia Russica”, nr 20, s. 462–468.

Walczak B., 1993, Nazwy geograficzne pochodzenia łacińskiego i romańskiego na obszarze Polski, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica” 27, s. 325–333.

Weyssenhoff-Brożkowa K., 1960, O wpływie substratu języka polskiego na łacinę używaną w Polsce średniowiecznej, „Pamiętnik Literacki”, z. 3, s. 91–105.

Weyssenhoff-Brożkowa K., 1991, Wpływ polszczyzny na łacinę średniowieczną w Polsce, Kraków.

Weyssenhoff-Brożkowa K., 1997, Frazeologia staropolska w szacie łacińskiej, „Polonica” 18, s. 175–182.

Wichowa M., 2003, Benedykt Chmielowski – „wielki lingwista”, biegły znawca i obrońca łaciny ( w świetle „Nowych Aten”), „Napis” 9, s. 121–132. DOI: https://doi.org/10.18318/napis.2003.1.7

Zarębski R., 2012, Rzeczownikowe prefiksy obcego pochodzenia w historii języka polskiego, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-708-3

Zieniukowa J., 1964, Udział łaciny w listach polskich Jana Jabłonowskiego, „ Rozprawy Komisji Językowej Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” 10, s. 76–83.

Zierhoffer K., Zierhofferowa Z., 1997, Wyrazy pochodzenia łacińskiego i grecko-łacińskiego na -um, -ium, -eum, w polszczyźnie i innych językach słowiańskich, „Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza” 24, t. 4 s. 46–58.

Zierhofferowa Z., Zierhoffer K., 1988, Z zagadnień wpływu łaciny na nazewnictwo obce w języku polskim, w: Z polskich studiów slawistycznych, seria 7: Językoznawstwo, red. J. Basar, Warszawa, s. 509-516.

Zwoliński P., 1948, Pol. Pabir – łac. Faber (przyczynek do fonetyki zapożyczeń łacińskich w średniowiecznej polszczyźnie, „Slavia Occidentalis” 19, s. 379–388.