Prospekty i inne wypowiedzi odredakcyjne w polskiej prasie osiemnastowiecznej, czyli o budowaniu wspólnoty komunikatywnej

Magdalena Pietrzak

doi:10.18778/0208-6077.59.03

Autor

Magdalena Pietrzak Uniwersytet Łódzki https://orcid.org/0000-0002-2136-356X

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6077.59.03

Słowa kluczowe:

prasa polska, prospekt, wspólnota komunikatywna, XVIII w.

Abstrakt

Prospekt to dość popularna w XVIII i XIX stuleciu forma informowania o nowych publikacjach, w tym o nowych tytułach prasowych. Podstawę materiałową artykułu stanowią prospekty oraz inne wypowiedzi odredakcyjne zapowiadające gazetę. Do badań wybrano teksty z XVIII stulecia, czyli z początków polskiej prasy periodycznej. Był to także czas, w którym prasa w istotny sposób wpływała na propagowanie wartości oświeceniowych. Celem opracowania jest analiza zawartości treściowej prospektów zmierzająca do wskazania czynników, które służyły pozyskiwaniu czytelników, co w konsekwencji prowadziło do tworzenia wspólnoty komunikatywnej. Analizy wykazały, że czynnikiem sprzyjającym powstawaniu wspólnoty czytelniczej była deklaracja redakcji co do celów gazety bliskich wyznawanym wartościom (były to cele wychowawcze, edukacyjne). Dość liczne były odwołania do wartości oświeceniowych, takich jak: nauka, prawda, wolność. W prospektach deklarowano publikowanie aktualnych, pewnych i rzetelnych wiadomości. Starano się pozyskać czytelników także wyglądem gazety (dobrą jakością papieru i druku).

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

M — „Monitor”, 1765, https://www.bcul.lib.uni.lodz.pl/dlibra/publication/69740?language=pl (dostęp: 24.04.2024).

MP — „Merkuriusz Polski”, 1960, A. Przyboś (oprac.), Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

PGK — Prospectus Wiadomości Politycznych Kraiowych i Zagranicznych pod Tytułem Gazeta Krajowa, 1793, https://rcin.org.pl/ibl/dlibra/publication/78372/edition/58816 (dostęp: 11.03.2024).

PGNiO — Prospectus Wiadomości Politycznych y Uczonych, Kraiowych y Zagranicznych, pod tytułem Gazeta Narodowa y Obca, 1793, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/149082/display/Default (dostęp: 11.03.2024).

PKW — Nowe pismo peryodyczne pod tytułem: Korrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne zacznie wychodzić dnia 3. Maia Roku 1792. w Drukarni Piotra Zawadzkiego na Piekarskiej Ulicy Nro 129; Dodatek do Prospektu Korrespondenta Warszawskiego, Dnia 1 Maia R. 1792 we wtorek o godz. 10 zrana, 1792, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/362095/display/Default (dostęp: 11.03.2024).

PPW — Prospekt Przewodnika Warszawskiego na prenumeratę wychodzić maiącego co tydzień w poniedziałek od 8. września 1788. w Warszawie, 1788, https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/4994/edition/4787/content (dostęp: 11.03.2024).

SWW — Suplement do „Wiadomości Warszawskich”, 1770, nr 1, https://crispa.uw.edu.pl/object/files/284216/display/Default (dostęp: 11.03.2024).

Aleksandrowska E., 1976, Wstęp. „Monitor” 1765–1785. Rekonesans dziejów redakcji i ideologii, w: „Monitor” 1765–1785, E. Aleksandrowska (wybór, oprac., wstęp), Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. III–CXLVI.

Bizior R., 2022, Prawda w gazetach rękopiśmiennych z 2. połowy XVIII w. (na wybranym materiale). Rekonesans badawczy, w: M. Kaczor, P. Kładoczny (red.), Prace Aksjologiczne. Język — literatura — kultura — media, t. 3: Dobro — Prawda — Piękno, Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, s. 309–331. https://doi.org/10.34768/pa2022r18 DOI: https://doi.org/10.34768/pa2022r18

Borawski S., 2005, Podstawy idei poznawczej studiów nad dziejami używania języka. Esej o diachronii, w: S. Borawski (red.), Rozprawy o historii języka polskiego, Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, s. 13–61.

Dziki S., 2009, Dzieje prasy polskiej do 1989 r., w: E. Chudziński (red.), Słownik wiedzy o mediach, Warszawa–Bielsko-Biała: Wydawnictwo Szkolne PWN, s. 69–94.

Goriaczko A., 1953, Gazeta Narodowa i Obca, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Jarosz B., 2023, Język zawodowy polskich dziennikarzy prasowych (XIX–XXI w.), Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Klimowicz M., 1977, Oświecenie, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Kolasa W.M., 2012, Kierunki badań nad prasą polską najstarszej doby (1501–1729), „Studia Medioznawcze”, t. 3 (50), s. 65–80.

Kopaliński W., 1994, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Warszawa: Wiedza Powszechna.

Łojek J., 1963, Ze studiów nad czytelnictwem prasy w Polsce w końcu XVIII wieku (1780–1793), „Rocznik Historii Czasopiśmiennictwa Polskiego”, t. 2, s. 5–31.

Łojek J., 1976, Prasa polska w latach 1661–1831, w: J. Łojek (red.), Prasa polska w latach 1661–1864, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 11–109.

Ostaszewska D., 2011, „Merkuriusz Polski” — początek kształtowania się komunikacji masowej, w: S. Borawski, M. Hawrysz (red.), Zielonogórskie seminaria językoznawcze 2010, Zielona Góra: Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, s. 85–96.

Platt J., 2004, Wstęp, w: „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” (1770–1777), J. Platt (wstęp, oprac.), Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, s. V–CXXVI.

Suska D., 2020, Kategoria prasowości i jej wykładniki w osiemnastowiecznych gazetkach rękopiśmiennych Jędrzeja Kitowicza, „Poradnik Językowy”, nr 1, s. 69–78. DOI: https://doi.org/10.33896/PorJ.2020.1.5

Suska D., 2021, Wykładniki „paktu faktograficznego” w strukturze osiemnastowiecznych gazet rękopiśmiennych Teodora Ostrowskiego: incipity źródłowe, w: E. Horyń, E. Młynarczyk, P. Żmigrodzki (red.), Język polski — między tradycją a współczesnością. Księga jubileuszowa z okazji stulecia Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego, s. 585–594. DOI: https://doi.org/10.24917/9788380846258.47