Ustalenie granicy polsko-radzieckiej w byłych Prusach Wschodnich – konsekwencje II wojny światowej

Halina Łach

doi:10.18778/0208-6050.117.10

Authors

Halina Łach University of Warmia and Mazury in Olsztyn https://orcid.org/0000-0002-1279-7673

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.117.10

Keywords:

East Prussia, Government of the Republic of Poland in exile, Polish-Soviet border, Polish-Soviet agreements, demarcation and course of the border

Abstract

After the end of World War II, the Republic of Poland received new state borders in the West, in the East and in the North. These include the Polish-Soviet border in East Prussia, which was created as the result of Germany’s defeat and the capture of the Prussian province by Soviet troops. Its general and imprecise course was determined at the conferences of the Big Three politicians in Tehran, Yalta and Potsdam. At the conferences, the decision was taken to divide East Prussia between the Soviet Union and Poland. Yet, it was only after the war that the demarcation lines were clarified. This division of territory was included in Polish-Soviet bilateral agreements and in the protocols of the mixed delimitation commissions. The drawing of the border line in the field took place in stages and took over ten years. The final course of the Polish-Soviet border was decided only in 1957–1958.

The aim of this article is to present the actions of the Polish government in exile to incorporate East Prussia into the post-war borders of Poland and to show the position and decisions of politicians from the anti-fascist coalition countries regarding the Prussian province. The article will also outline the process of shaping the demarcation line between Polish and Soviet areas in East Prussia after the war.

The article uses source documents from the Archives of Modern Records and the Archives of the Ministry of Foreign Affairs in Warsaw and the Archives of the Border Guard in Szczecin.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Halina Łach, University of Warmia and Mazury in Olsztyn

Dr hab. Halina Łach, prof. UWM – historyk, profesor uczelni w Katedrze Edukacji Historycznej i Metod Cyfrowych Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Zainteresowania naukowe: problematyka związana z funkcjonowaniem formacji granicznych i systemu ochrony granic Rzeczypospolitej Polskiej i strefy Schengen.

References

Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN], Departament Zagraniczny, Umowa między Rzecząpospolitą Polską i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej, Moskwa 16 VIII 1945, sygn. 411

Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN], Ministerstwo Prac Kongresowych Rządu RP (emigracyjnego) w Londynie, Emigracja niemiecka i przyszła granica polsko-niemiecka (opracowanie ministerstwa), 1944, sygn. 64

Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN], Ministerstwo Prac Kongresowych Rządu RP (emigracyjnego) w Londynie, Projekty tez i tezy w sprawie zagadnienia Niemiec uchwalone przez Radę Ministrów w dniu 31 I 1944 r., sygn. 56

Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN], Ministerstwo Prac Kongresowych Rządu RP (emigracyjnego) w Londynie, Terytorialne postulaty Sowietów w Prusach Wschodnich (opracowanie ministerstwa), 1944, sygn. 83

Archiwum Akt Nowych w Warszawie [AAN], Ministerstwo Prac Kongresowych Rządu RP (emigracyjnego) w Londynie, Tezy w sprawie inkorporacji oraz okupacji wschodnich obszarów Niemiec, uchwalone przez Radę Ministrów 7 XII 1943 r., sygn. 61

Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Organizacja Komisji Delimitacyjnej i organizacja Podkomisji Delimitacyjnych, Warszawa 1945, zespół 1, teczka 6

Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie, Dowództwo WOP, Protokólarny opis przebiegu linii granicy państwowej między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich w części przylegającej do Morza Bałtyckiego i w Zatoce Gdańskiej wytyczonej w latach 1957–1958, sygn. 1284/281

Protokół między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o rozgraniczeniu polskich i radzieckich wód terytorialnych w Zatoce Gdańskiej Morza Bałtyckiego podpisany w Warszawie dnia 18 marca 1958 r., Dziennik Ustaw 1958, nr 76, poz. 386.

Umowa między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o wytyczeniu istniejącej polsko-radzieckiej granicy państwowej w części przylegającej do Morza Bałtyckiego, podpisana w Moskwie dnia 5 marca 1957 r., Dziennik Ustaw 1958, nr 37, poz. 166.

Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej, podpisana w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r., Dziennik Ustaw 1947, nr 35, poz. 167.

Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej, Dziennik Ustaw 1946, nr 2, poz. 5.

Bugajski D. R., Polska i międzynarodowa żegluga w Cieśninie Pilawskiej, „Polski Przegląd Dyplomatyczny” 2006, t. VI, nr 4(32), s. 67–93.

Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich, t. VIII (Styczeń 1944 – grudzień 1945), red. W. T. Kowalski, A. Chrenov, oprac. E. Basiński, Warszawa 1974.

Eberhardt P., Polska granica wschodnia 1939–1945, Warszawa 1993.

Kossert A., Prusy Wschodnie. Historia i mit, Warszawa 2009.

Kowalski W. T., Walka dyplomatyczna o miejsce Polski w Europie (1939–1945), Warszawa 1966.

Kudrzycki Z., Granica polsko-rosyjska przylegająca do Morza Bałtyckiego 1945–1958, Toruń 2013.

Obwód Kaliningradzki. Przegląd faktów, wydarzeń, opinii, „Biuletyn Towarzystwa Naukowego i Ośrodka Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego w Olsztynie” 1996, nr 2(18), s. 50–59.

Okręg Mazurski w raportach Jakuba Prawina. Wybór dokumentów 1945, przyg. do druku T. Baryła, Olsztyn 1996.

Osmańczyk E. J., Encyklopedia ONZ i stosunków międzynarodowych, Warszawa 1982.

Skubiszewski K., Zachodnia granica Polski, Gdańsk 1969.

Tebinka J., Polityka brytyjska wobec problemu granicy polsko-radzieckiej 1939–1945, Warszawa 1998.

Teheran–Jałta–Poczdam. Dokumenty konferencji szefów rządów wielkich mocarstw, Warszawa 1970.

Wakar A., Martwa granica, „Borussia” 1992, nr 1, s. 53.

Wojnowski E., Problem Prus Wschodnich w okresie II wojny światowej – powrót Warmii i Mazur do Polski, „Komunikaty Warmińsko-Mazurskie” 1985, nr 3–4, s. 333–346.

Wojnowski E., Warmia i Mazury w latach 1945–1947, Olsztyn 1970.

Wrzesiński W., Prusy Wschodnie a bezpieczeństwo europejskie: stanowisko Francji, USA, Wielkiej Brytanii, ZSRS i Polski wobec przyszłości Prus Wschodnich w latach 1939–1945, „Komunikaty Warmińsko-Mazurskie” 1985, nr 2, s. 163–179.

Wrzesiński W., Prusy Wschodnie w polskiej myśli politycznej 1864–1945, Olsztyn 1994.

Golon M., Problem polsko-radzieckiej granicy w byłych Prusach Wschodnich w latach 1945–1958, https://e-journals.ku.lt/journal/AHUK/article/2289/info (dostęp: 1 VI 2023).

Rojek W., Delimitacja polsko-sowieckiej/rosyjskiej północnej granicy państwowej 1957–2009, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/259578/rojek_delimitacja_polskosowieckiej_rosyjskiej_polnocnej_granicy_panstwowej_1957-2009_2014.pdf?sequence=1&isAllowed=y (dostęp: 1 VI 2023).