Locality in the era of globalization. Carriers of the memory of historical landscapes – studies on the Evangelical cemeteries of the Masuria region (Poland)
DOI:
https://doi.org/10.18778/2300-0562.08.12Keywords:
cultural heritage, history, documentation, interdisciplinary research projects, Protestantism, East Prussia, local communitiesAbstract
The main purpose of this article was to present contemporary narratives (social and scientific discourse) about the Evangelical cemeteries of Masuria, based on the examples of the activities under two projects, whose common denominator are the restoration of memory and the protection of cultural heritage. The present elaboration concerns selected issues of the functioning of the tangible cultural heritage in the Masuria region (in Pasym and one of the deserted villages). This piece of writing also describes how the spaces of Protestant cemeteries can be interpreted anew, especially as a result of documentative works.
References
Bagaż doświadczeń i wspomnień. Relacje osadników polskich na Warmii I Mazurach po 1945 roku, P. Bojarski, E. Janowska (eds.), Olsztyn.
Bałtroczyk P., 1993, Konserwatywna utopia Ernsta Wiecherta w “Dzieciach Jeronimów”, “Borussia: Historia – Kultura – Literatura”, 6: 84–91.
Bielawny K., 2006, Nekropolie w granicach parafii ewangelickich Nawiady, Piecki i Stara Ukta przed 1945 rokiem, “Znad Pisy”, 15: 162–211.
Bitowt R., 1999, Nekropolie Mrągowa, “Mrągowskie Studia Humanistyczne”, 1: 103–113.
Brassley P., 1998, On the unrecognized significance of the ephemeral landscape, “Landscape Research”, 23 (2): 119–132. DOI: https://doi.org/10.1080/01426399808706531
Chlebowicz B., Strużyński J., 1995, Kaplica grobowa Rutkowskich, Karta Ewidencyjna Zabytków Architektury i Budownictwa nr 2336, PSOZ, Olsztyn.
Chłosta J., 2011, Działalność Społecznego Komitetu Ratowania Dawnych Cmentarzy na Warmii i Mazurach, “Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 4 (274): 715–734.
Dąbrowska-Budziło K., 2011, Genius loci jako potencjalne źródło inspiracji dla kształtowania krajobrazu, “Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego. Niematerialne wartości krajobrazów kulturowych”, 15: 227–235.
Długozima A., Dymitryszyn I., Winiarska E., 2013, Tanatoturystyka jako nowa, potencjalna forma turystyki w lasach Mazur, wykorzystująca zasób historycznych i zabytkowych cmentarzy ewangelickich, “Studia i Materiały CEPL w Rogowie”, 15 / 37 (4): 83–89.
Długozima A., Dymitryszyn I., Winiarska-Lisiecka E., 2015, Inwentaryzacja, analiza i waloryzacja nieużytkowanych cmentarzy ewangelickich w Nadleśnictwie Pisz. Wytyczne do rewaloryzacji i ochrony cmentarzy, Warszawa.
Domagała B., 1992, Warmia i Mazury – dezintegracja i tożsamość po 1945 roku, “Borussia: Kultura – Literatura – Historia”, 3–4: 54–64.
Jamiołkowska D., 1993, Dlaczego powinniśmy ratować stare cmentarze?, “Komunikaty Mazursko-Warmińskie”, 2: 239–241.
Jasiński J., 1993, Dlaczego powinniśmy ratować stare cmentarze i groby na Warmii i Mazurach?, “Borussia: Kultura – Historia – Literatura”, 6: 47–51.
Jasiński J., 2003, Olsztyńskie nekropolie, [in:] Achremczyk S., Ogrodziński W. (eds.), Olsztyn 1353–2003, Olsztyn: 600–613.
Kardach M., 2015, Verlorene Dörfer der Johannisburger Heide – eine Fallstudie zur kulturellen Landschaft als transgressiver Raum, [in:] Kopij-Weiß M., Zielińska M. (eds.), Transfer und Vergleich nach dem Cross-Cultural-Turn, Leipzig: Leipziger Universitätsverlag: 441–455.
Karpińska G.E., 2016, Diagnoza badawcza gminy – etnografia, [in:] Karpińska G.E., Majorek M. (eds.), Miejsca pamięci i zapomnienia. Interdyscyplinarne badania na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Raport z badań, Tom 3: Gmina Olsztyn, Łódź: 21–49. DOI: https://doi.org/10.12775/LL.1.2017.002
Kijowska J., Kijowski A., Rączkowski W., 2011, Krajobraz i polityka – wybrane aspekty wpływu decyzji politycznych na zmiany krajobrazu w Polsce, “Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego. Niematerialne wartości krajobrazów kulturowych”, 15: 103–115.
Knercer W., 2003, Ślady na ziemi – pasymskie cmentarze, “Rocznik Mazurski”, 7: 160–163.
Knercer W., 2006, Cmentarze południowych Mazur, [in:] Jasiński G., Kudrzycki Z., Misiuk A. (eds.), Powiat szczycieński: przeszłość – współczesność, Szczytno: 714–725.
Knercer W., 2008, Karta Cmentarza nr 959, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Olsztynie.
Knercer W. Akincza M., Knercer-Grygo U., 2013, Pasym: cmentarz ewangelicko-augsburski przy ul. Tadeusza Kościuszki (m. Pasym, pow. Szczytno, woj. warmińsko-mazurskie). Inwentaryzacja dendrologiczna z gospodarką drzewostanem i analizą jego wartości. Inwentaryzacja historycznych kwater i nagrobków. Projekt zagospodarowania cmentarza, Olsztyn (documentation in the resources of Pasym Town Hall).
Kobiałka D., 2014, Let Heritage Die! The Ruins of Trams at Depot No. 5 in Wrocław, Poland, “Journal of Contemporary Archaeology”, 1.2: 351–368. DOI: https://doi.org/10.1558/jca.v1i2.18438
Kobiałka D., 2018, Las, który łączy kulturę i naturę – cmentarz jeńców wojennych w Czersku, woj. pomorskie, [in:] Karczewska M. (ed.), Cmentarze wojenne I wojny światowej po stuleciu. Stan badań i ochrony, Białystok: 121–139.
Konończuk E., 1993, Mazury Ernsta Wiecherta, “Borussia: Kultura – Historia – Literatura”, 6: 80–84.
Kudrzycki Z., 2009, Cmentarze ewangelickie na terenie gminy Rozogi, “Rocznik Warmińsko-Mazurski Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków”, 2: 5–18.
Kula M., 2002, Nośniki pamięci historycznej, Warszawa.
Kulik A., 2013, Wioska jak las, serial radiowy (5 episodes), Radio Olsztyn, https://sadybamazury.wordpress.com/2013/03/03/wioska-jak-las-serial-dokumentalny-radia-olsztyn/ 27.01.2019.
Letkiewicz A., 2006, Z dziejów miasta i gminy Pasym, “Rocznik Mazurski”, 10: 16–20.
Lewandowska I., 2013, Trudne dziedzictwo ziemi. Warmia i Mazury 1945–1989, Olsztyn.
Lewandowska I., Romulewicz A., 2010, Historia kultury i dziedzictwo kulturowe Warmii i Mazur, Olsztyn.
Majewska A., 2016, Ukryte nekropolie – odczytywanie przestrzeni cmentarzy ewangelickich gminy Ełk, [in:] Z dziejów protestantyzmu i dobroczynności na Ziemiach Polskich w XIX i XX wieku w 150. rocznicę urodzin Matki Ewy. Szkice monograficzne, Bytom–Miechowice: 24–43.
Majewska A., 2017, Relikty zanikłych jednostek osadniczych na pograniczu mazursko-mazowieckim. Interdyscyplinarny project badawczy, “Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archaeologica”, 32: 215–235. DOI: https://doi.org/10.18778/0208-6034.32.09
Majewska A., 2018, Zanikłe osadnictwo w granicach powiatu piskiego (typescript of the master’s thesis), Uniwersytet Łódzki, Łódź.
Majgier J., 2010, Gleby cmentarne na przykładzie porzuconego cmentarza Rudówka Mała (Kraina Wielkich Jezior Mazurskich), III Geosympozjum Młodych Badaczy “Silesia 2010”, “Prace WNoZ UŚ”, 65: 119–128.
Majgier L., 2012, Analiza ekologiczna flory naczyniowej porzuconych cmentarzy Stara Rudówka i Rybical (Kraina Wielkich Jezior Mazurskich), “Acta Geographica Silesiana”, 11: 41–48.
Majgier L., Rahmonov O., 2012, Selected Chemical Properties of Necrosols from the Abandoned Cemeteries Słabowo and Szymonka (Great Masurian Lake District), “Bulletin of Geography – Physical Geography Series”, 5: 43–55. DOI: https://doi.org/10.2478/v10250-012-0003-8
Majgier L., Rahmonov O., 2013, Zróżnicowanie roślinności w obrębie porzuconych cmentarzy ewangelickich na terenie gminy Ryn, “Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego PTG. Cmentarze i ogrody w krajobrazie. O sacrum, symbolice, kompozycji i przemijaniu”, 22: 63–76.
Mazurowska A., 2009, Ślady przeszłości w imionach na epitafiach nagrobkowych cmentarza w Baniach Mazurskich, “Linguistica Copernicana”, 2 (2): 247–259. DOI: https://doi.org/10.12775/LinCop.2009.031
Nekropolie Warmii i Mazur, 2016, W. Knercer, B. Wacławik (eds.), Olsztyn.
Orłowicz M., 1991, (reprint), Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Olsztyn.
Pawłowska B., 2013, Inwentaryzacja i rekonstrukcja kaplicy grobowej rodziny Rutkowskich na cmentarzu ewangelickim w Pasymiu, (typescript), Olsztyn (documentation in the resources of Pasym Town Hall).
Pestka D., 2013, Grobowiec rodziny Rutkowskich na cmentarzu ewangelickim w Pasymiu. Dokumentacja badań konserwatorskich oraz program prac konserwatorskich, Olsztyn (documentation in the resources of Pasym Town Hall).
Ploszaj-Witkowska B., Leoniak W., 2010, Analiza drzewostanu cmentarza ewangelicko-augsburskiego w Mrągowie, “Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych”, 551: 255–262.
Seaton A.V., 1996, From Thanatopsis to Thanatourism. Guided by the Dark, “International Journal of Heritage Studies”, 2 (4): 234–244. DOI: https://doi.org/10.1080/13527259608722178
Surminski A., 2008, Wieś w Prusach Wschodnich. Jäglack – Jokehnen – Polninken – Jegławki, Neulengbach.
Tanaś S., 2006, Tanatoturystyka – kontrowersyjne oblicze turystyki kulturowej, “Peregrinus Cracoviensis”, 17: 85–100.
Winda regionu: Strażnicy pamięci, 2012, TVP Olsztyn, emission: 1.06.2012, http://olsztyn.tvp.pl/7627673/straznicy-pamieci 10.06.2012.
Worobiec K.A., 2008, Zagubione wsie Puszczy Piskiej – idea i założenia projektu, (typescript).
Worobiec K.A., 2014a, Zagubione wioski Puszczy Piskiej, cz. 5: Wielgilass i Pogobie Przednie, “Gazeta Piska”, 4–10.04.2014: 10.
Worobiec K.A., 2014b, Zagubione wioski Puszczy Piskiej, cz. 8: Wądołek, “Gazeta Piska”, 25.04.–1.05.2014: 10.
Worobiec K.A., 2014c, Zagubione wioski Puszczy Piskiej, cz. 12: Paski Duże i Małe, “Gazeta Piska”, 23.05.2014: 10.
Zaremba M., 2012, Wielka trwoga, Polska 1944–1947. Ludowa reakcja na kryzys, Kraków.
Żurkowska T., 1999, Śródleśne cmentarze mazurskie, “Aura”, 10: 24–25.
Żurkowska T., 2000, Roślinność mazurskich cmentarzy – symbolika i wierzenia ludowe, “Znad Pisy”, 9: 158–166.
Żurkowska T., 2008, Mazurskie cmentarze. Symbole w krajobrazie, Olsztyn.
Żywiczyński A., 2017, Relikty dawnej sieci osadniczej na terenach leśnych Puszczy Piskiej w Nadleśnictwie Pisz. Identyfikacja, możliwości poznawcze i metody eksponowania, [in:] Wysocki J. (ed.), Konserwacja zapobiegawcza środowiska. Dziedzictwo kulturowe w lasach, “Archaeologica Hereditas”, 4: 37–47, Warszawa–Zielona Góra.
http://www.cyfrowewm.pl/obiekt/549/kaplica-grobowa-rodziny-rutkowskich-w-pasymiu 28.01.2019.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
