Rola Wisły jako rzeki granicznej na tle historycznych podziałów kraju i jej znaczenie w aktualnym podziale administracyjnym

Łukasz Twardowski

doi:10.18778/2300-0562.04.09

Authors

Łukasz Twardowski Katedra Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych, Wydział Nauk Geograficznych, Uniwersytet Łódzki, 90-142 Łódź, ul. Kopcińskiego 31

DOI:

https://doi.org/10.18778/2300-0562.04.09

Keywords:

borders on the rivers, the Vistula, administrative divisions

Abstract

This work concerns the importance of the Vistula as a border borrowed from nature in historical and current divisions of Poland. Forms of this division have changed over the centuries several times. The first form of spatial government was the so-called neighboring communities – opola. In the Middle Ages there were new forms of organization of space such as a province and castellany. In the following centuries these forms changed and evolved. There were counties, municipalities and provinces. The period of the partitions of Poland, as well as two world wars brought changes to the internal division of the country, imposed by the invader administration. Political boundaries were repeatedly changed too. In many of these divisions, the Vistula River served as a natural basis for the designation of a border. It should be noted, that there are places where the border is more than five hundred years old. The current administrative landscape of Poland is a result of government reforms in 1999, which established a three-tier division of the country. The role of the Vistula as a border in this division is also clearly visible.

References

Babirecki J., 1895, Polska w roku 1771, Kraków.

Gloger Z., 1991, Geografia historyczna ziem dawnej Polski, reprint, Warszawa.

Janiszewski M., 1959, Regiony geograficzne Polski, Warszawa.

Kałuski S., 1992, Rzeki graniczne a kształtowanie się więzi regionalnych w Europie, Warszawa.

Kałuski S., 1997, Granice polityczne, naturalne i sztuczne – anachronizm czy aktualny problem?, Warszawa.

Koter M., Kulesza M., 2001, Geographical and historical grounds of formation of borders of former and present-day Poland, [w:] Koter M., Heffner K. (red.), Changing role of border areas and regional policies, Region and Regionalism, No. 5, Łódź–Opole.

Manteuffel T., 1929, Metoda oznaczania granic w geografii historycznej, [w:] Bachulski H. (red.), Księga pamiątkowa ku uczczeniu 25-letniej działalności naukowej prof. Marcelego Handelsmana, Warszawa.

Manteuffel T., Dowiat J., 1979, Monarchia wczesnopiastowska, [w:] Tazbir J. (red.), Zarys historii Polski, Warszawa.

Mielcarek A., 2008, Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej, Warszawa.

Miszczuk A., 2003, Regionalizacja administracyjna III Rzeczypospolitej. Koncepcje teoretyczne a rzeczywistość, Lublin.

Olczak E. (red.), 2003, Atlas historii Polski. Mapy i komentarze, Warszawa.

Olczak E., Sienkiewicz W. (red.), 2006, Ilustrowany atlas historii Polski, t. 1: Od źródeł po schyłek Jagiellonów, Warszawa.

Piskozub A., 1987, Dziedzictwo polskiej przestrzeni. Geograficzno-historyczne podstawy struktur przestrzennych ziem polskich, Wrocław.

Piskozub A., 1995, Polska w cywilizacji zachodniej, Gdańsk.

Piskozub A., 1999, Dziedzictwo tradycji historycznej jako podstawa współczesnej tożsamości regionalnej ziem polskich, referat na XVI Zjazd Powszechny Historyków Polskich, Wrocław.

Podwińska Z., 1978, Stosunki społeczne i polityczne, [w:] Dembińska M., Podwińska Z. (red.), Historia kultury materialnej Polski w zarysie, t. 1: Od VII do XII wieku, Wrocław.

Rajman J., Zioło Z., 1992, Przemiany sieci miast regionu górnej Wisły w XIX i XX wieku, [w:] Rajman J., Hempel J. (red.), Wisła w dziejach i kulturze Polski. Studia nad gospodarką i siecią osadniczą regionu górnej Wisły, Warszawa.

Skrzyp J., 2007, Geografia administracyjna i polityczna, Siedlce.

Sobczyński M., 1984, Niezmienność dawnych granic politycznych na obszarze Polski, Łódź.

Sobczyński M., 1994, The influence of past political divisions of the territory of Poland upon the regional structure of the country, [w:] Koter M. (red.), Inner divisions, Region and Regionalism, No. 1, Łódź–Opole, s. 103–116.

Sobczyński M., 2008, Historia geografii politycznej, [w:] Jackowski A., Liszewski S., Richling A. (red.), Historia geografii polskiej, Warszawa.

Sobczyński M. Kulesza M., 2006, Miejsce i rola powiatu w tradycji podziału terytorialnego Polski, Łódź.

Stoksik J., 1990, Wisła pod Krakowem przedmiotem polsko-austriackiego konfliktu granicznego w latach 1780–1782, [w:] Kiryk F. (red.), Wisła w dziejach i kulturze Polski. Studia i materiały z dziejów osadnictwa i gospodarki górnej Wisły w okresie przedrozbiorowym, Warszawa.

Śliwiński B., 1989, Problem granicznego charakteru Wisły w dziejach Kujaw i Mazowsza do końca XII w. na tle stosunków własnościowo-osadniczych, [w:] Gierszewski S. (red.), Wisła w dziejach i kulturze Polski. Osadnictwo nad Dolną Wisłą w średniowieczu, Warszawa.

Tazbir J. (red.), 1979, Zarys historii Polski, Warszawa.

Das deutsche Interessengebiet, 1939/1940, Mapa obszaru interesów niemieckich, Reichsamt für Landesaufnahme.

Mapa sztabowa M-34-76-A w skali 1:50 000, 1982, Sztab Generalny WP.

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, 1990, Dz.U. nr 16 poz. 95.

Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, 1990, Dz.U. nr 32 poz. 191.

Wojskowa mapa topograficzna w skali 1:50 000, 1982, WZkart, Sztab Generalny WP.

Geoportal: http://geoportal.gov.pl/ (dostęp 26.05.2012).