Odbudowa prawosławnej sieci parafialnej na Łemkowszczyźnie po 1956 roku jako element wielokulturowości regionu
DOI:
https://doi.org/10.18778/2300-0562.03.14Słowa kluczowe:
Łemkowie, Łemkowszczyzna, mniejszości religijne, prawosławieAbstrakt
W wyniku powojennych przesiedleń (1944–1946) na tereny USRR, a następnie na Ziemie Odzyskane w ramach akcji „Wisła” (1947 r.) życie religijne prawosławnych Łemków na obszarze Łemkowszczyzny przestało istnieć. W większości zabytkowe świątynie wraz z wyposażeniem uległy zniszczeniu. Mienie cerkiewne zostało rozgrabione. Proces odbudowy prawosławnej sieci parafialnej rozpoczął się po 1956 r. Jego efektem było powołanie już w 1959 r. dekanatu rzeszowskiego. Odradzanie się struktury parafialnej napotykało liczne utrudnienia. Wśród najważniejszych należy wymienić nieprzychylne stanowisko lokalnych władz wyznaniowych, zły stan przekazywanych świątyń, brak duchowieństwa. Jednak do końca lat 60. XX w. udało się stworzyć sieć parafialną, która zaspokajała potrzeby religijne wiernych. Kluczowym momentem dla rozwoju i stabilizacji życia religijnego było erygowanie w 1983 r. diecezji przemysko-nowosądeckiej. W wyniku przemian demokratycznych dokonujących się w Polsce po 1989 r. Cerkiew prawosławna rozpoczęła nowy okres w swojej działalności. Poza elementami integracyjnymi, ze względu na pojawiające się możliwości, mogła w szerszym zakresie wypełniać swoją funkcję kulturotwórczą i stawać się istotnym elementem wielokulturowości regionu.
Bibliografia
Barna A., 2008, Chmury i słońce nad Łemkowyną, Oficyna Wydawnicza Atut–Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Wrocław.
Bendza M., 1982, Prawosławna diecezja przemyska w latach 1596–1681, Warszawa.
Bołtryk M., 1995, Duma Łemków, [w:] Radziukiewicz A., Bołtryk M. (red.), Precz z mnichami, Białystok.
Dubec R., 2005, Recepcja św. Maksyma Gorlickiego w Polsce i na świecie, „Almanach Diecezjalny”, t. 1, s. 97–102.
Dubec R., 2006, Proces odradzania się Kościoła prawosławnego na Łemkowszczyźnie w okresie międzywojennym (1926–1939), „Almanach Diecezjalny”, t. 2, s. 49–70.
Dubec R., 2007, Prawosławie wśród Rusinów Karpackich na przełomie XIX i XX wieku, „Almanach Diecezjalny”, t. 3, s. 9–17.
Dubec R., Felenczak J., 1999, Szematyzm. Katalog świątyń i duchowieństwa prawo sławnej diecezji przemysko-nowosądeckiej, Gorlice.
Dudra S., 2004, Kościół prawosławny na ziemiach zachodnich i północnych Polski po II wojnie światowej, Zielona Góra.
Dudra S., 2009, Prawosławna parafia w Polanach. Z dziejów konfliktu, „Cerkiewny Wiestnik”, 1, s. 34–44.
Dudra S., 2012, Erygowanie parafii prawosławnej w Rozdzielu jako element polityki wyznaniowej w powojennej Polsce, „Rocznik Ruskiej Bursy”, s. 73–82.
Gerent P., 2005, Zarys dziejów prawosławnej diecezji przemyskiej, „Almanach Diecezjalny”, t. 1, s. 23–49.
Gerent P., 2006, Proces powstawania parafii prawosławnych na Podkarpaciu po 1956 roku, „Antyfon”, 1, s. 11–13.
Gerent P., 2007, Prawosławie na Dolnym Śląsku w latach 1945–1989, Toruń.
Inwentaryzacja łemkowskich cmentarzy w nieistniejących wsiach na terenie gminy Sękowa, cz. 1: Banica, Długie, Lipna (stan na 31.10.2002), 2003, Dubec R. (red.), Gorlice.
Krochmal A., 1992, Stosunki między grekokatolikami i prawosławnymi na Łemkowszczyźnie w latach 1926–1936, [w:] Czajkowski J. (red.), Łemkowie w historii i kulturze Karpat, cz. 1, Rzeszów, s. 285–299.
Kuprianowicz G., 2003, Akcja „Wisła” a Kościół prawosławny, [w:] Pisuliński J. (red.), Akcja „Wisła”, Warszawa, s. 153–173.
Moklak J., 1997, Łemkowszczyzna w Drugiej Rzeczypospolitej. Zagadnienia polityczne i wyznaniowe, Kraków.
Radziukiewicz A., 2003, Weź krzyż i idź za mną, „Przegląd Prawosławny”, 3: http://www.przegladprawoslawny.pl/articles.php?id_n=329&id=8
Reinfuss R., 1990, Śladami Łemków, Warszawa.
Reinfuss R., 1998, Łemkowie jako grupa etnograficzna, Sanok.
Schematyzm. Katalog świątyń i duchowieństwa prawosławnej diecezji przemysko-nowosądeckiej, 1999, opr. R. Dubec, J. Felenczak, Gorlice.
Sobolewski J.L., 1983, Spór o cerkiew, „Życie Literackie”, 17, s. 8–10.
Urban K., 1996, Kościół prawosławny w Polsce 1945–1970, Kraków.
Urban K., 1998, Z dziejów Kościoła prawosławnego na Dolnym Śląsku 1946–1956, Białystok.
Żywot świętego Maksyma Gorlickiego (Sandowicza), „Almanach Diecezjalny”, 2005, t. 1, s. 79–96.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
