Państwo wpisane w depozyt religii. Przeobrażenia struktury terytorialno-religijno-etnicznej Izraela w kontekście oddziaływań międzynarodowych

Andrzej Rykała

doi:10.18778/2300-0562.03.06

Autor

Andrzej Rykała Katedra Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych, Wydział Nauk Geograficznych, Uniwersytet Łódzki, 90-142 Łódź, ul. Kopcińskiego 31

DOI:

https://doi.org/10.18778/2300-0562.03.06

Słowa kluczowe:

Izrael, Palestyna, Żydzi, Arabowie, judaizm, islam, państwo, region historyczno-polityczny, konflikt bliskowschodni

Abstrakt

Izrael należy do tych państw, których położenie ma „wartość polityczną”. Znaczenie przypisywane obszarowi, który zajmuje, związane jest przede wszystkim z genezą i historią narodu żydowskiego oraz jego religią, w depozyt której Erec Israel została wpisana na trwałe i na zasadzie centralnego miejsca. Swoją „wartość geopolityczną” obszar ten zmienił wraz z pojawieniem się ludności arabsko-muzułmańskiej. Jej osiedlenie się stanowiło zwrot kulturowy w historii regionu. W artykule dokonano: 1) próby określenia relacji zachodzących między judaizmem a przestrzenią życia jego wyznawców, 2) przedstawienia geograficzno-politycznych i religijnych uwarunkowań życia Żydów w diasporze w kontekście odbudowy ich siedziby narodowej, 3) analizy przyczyn, przebiegu i konsekwencji zmian usytuowania geopolitycznego Izraela w powiązaniu z przeobrażeniami jego struktury terytorialno-religijno-narodowej, 4) określenia wpływu tych przeobrażeń na zachowanie uczestników stosunków międzynarodowych.

Bibliografia

Adelson J., 1993, W Polsce zwanej Ludową, [w:] Tomaszewski J. (red.), Najnowsze dzieje Żydów w Polsce, Warszawa, s. 387–477.

Attali J., 2003, Żydzi, świat, pieniądze, Warszawa.

Balke R., 2005, Izrael, Warszawa.

Biblia. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, 2009, Peter M., Wolniewicz M. (red.), t. 3, Warszawa.

Biger G., 1994, An Empire in the Holy Land, New York.

Biger G., 1995, The Encyclopedia of International Boundaries, New York.

Biger G., 2012, The boundaries of the Middle East – past, present and future, [w:] Rykała A. (red.), Granice – mniejszości narodowe i religijne – dziedzictwo, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”, 1, s. 61–67.

Biger G., 2013, Walls, fences and international borders, [w:] Rykała A. (red.), Przestrzenny wymiar wielokulturowego dziedzictwa, „Studia z Geografii Politycznej i Historycznej”, 2, 87–108.

Browning W.R.F., 2009, Słownik Biblijny, Warszawa.

Bójko K., 2006, Izrael a aspiracje Palestyńczyków 1987–2006, Warszawa.

Bójko K., Góra M., 2007, Wybrane aspekty polityki Izraela, Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej wobec palestyńskiej władzy narodowej 2000–2007, Kraków.

Buber M., 2005, A Land of Two Peoples. Martin Buber on Jews and Arabs, Chicago.

Caplan N., 2010, The Israel-Palestine Conflict. Contested Histories, Blackwell.

Chojnowski A., Tomaszewski J., 2001, Izrael, Warszawa.

Chrostowski W., 2000, Asyryjska diaspora Izraelitów – wyzwania i problemy badawcze, „Collectanea Theologica”, 1 (70), s. 7–24.

Cziomer E., Zyblikiewicz L., 2002, Zarys współczesnych stosunków międzynarodowych, Kraków.

Doktór J., 2004, Początki chasydyzmu polskiego, Wrocław.

El-Cheikh I., 2005, Uchodźcy palestyńscy. Stan dzisiejszy i perspektywy, „Krakowskie Studia Międzynarodowe”, 2, s. 121–145.

Finkelstein N. G., 2003, Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict, London, New York.

Flawiusz J., 2008, Dawne dzieje Izraela, cz. 1–2, Warszawa.

Gelvin J.L., 2009, Konflikt izraelsko-palestyński, Kraków.

Gilbert M. 1976, The Arab-Israeli Conflict. Its History in Maps, London.

Gilbert M., 1998, Israel. A History, London, New York Toronto, Sydney, Auckland.

Gorny Y., 1987, Zionism and the Arabs, 1882–1948, Oxford.

Grabski A, 2004, Działalność komunistów wśród Żydów w Polsce (1944–1949), Warszawa.

Grabski A, 2008, Lewica przeciwko Izraelowi. Studia o żydowskim lewicowym antysyjonizmie, Warszawa.

Grabski A., Pisarski M., Stankowski A., 1997, Studia z dziejów i kultury Żydów w Polsce po 1945 roku, Warszawa.

Grabski A., Rykała A, 2010, Żydzi w Polsce 1944–2010, [w:] Sienkiewicz W. (red.), Atlas historii Żydów polskich, Warszawa 2010, s. 393–421.

Izrael i Autonomia Palestyńska. Wybrane aspekty polityczne i prawne, 2007, Albin B.J., Tokarz G. (red.), Wrocław.

Jadwiszczok M., 2010, Pierwsza wojna izraelsko-arabska 1948 roku i jej wpływ na formowanie się Izraelskich Sił Obronnych, praca doktorska wersja PDF, Poznań (dostęp 14.09.2014 r.).

Jamsheer H., 2004, Konflikt bliskowschodni – zarys i dokumenty, Płock.

Jarząbek J., 2012, Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany, kryzysruchu narodowego, Warszawa.

Kubiak K., 2005, Wojny, konflikty zbrojne i punkty zapalne na świecie, Warszawa.

Kubiak K., 2006, Pierwsza wojna bliskowschodnia 1947–1949 (studium polityczno-wojskowe), Wrocław.

Lapierre D., Collins L., 1998, O Jeruzalem! Dramatyczna opowieść o powstaniu państwa Izrael, Wrocław.

Łoś-Nowak T., 2007, Współczesne stosunki międzynarodowe, Wrocław.

Mahler R., 1967, Żydzi w dawnej Polsce w świetle liczb. Struktura demograficzna i społeczno-ekonomiczna Żydów w Koronie w XVIII wieku, [w:] Przeszłość demograficzna Polski. Materiały i studia, Warszawa, s. 131–180.

Madeyska D., 2003, Liban, Warszawa.

Malantowicz A., 2012, Jordańczycy czy Palestyńczycy? Czyli o tożsamości i statusie społeczno-prawnym uchodźców palestyńskich w Jordanii, [w:] Solarz M.W. (red.) Polska geografia polityczna wobec problemów i wyzwań współczesnej Polski i świata. Wybrane problemy, Toruń, s. 99–129.

Mejcher H., 1999, Synaj, 5 czerwca 1967. Zarzewie konfliktów na Bliskim Wschodzie, Warszawa.

Międzynarodowe stosunki polityczne, 1996, Malendowski W., Mojsiewicza Cz. (red.), Poznań.

Morris B., 2008, 1948. A History of the First Arab-Israeli War, New Haven. DOI: https://doi.org/10.2307/j.ctt1np9bm

Newman D., 1995, Separating Israelis and Palestinians: Demarcating De facto Boundaries, „Boundary and Security Bulletin”, Summer: https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb3-2_newman.pdf

Newman D., 1995–1996, Territorial Discontinuity and Palestinian Autonomy: Imple menting the Oslo II Agreement, „Boundary and Security Bulletin”, Winter: https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb3-4_newman.pdf

Najnowsze dzieje Żydów w Polsce w zarysie (do 1950), 1993, Tomaszewski J. (red.), Warszawa.

Patek A., 2002, Wielka Brytania wobec Izraela, maj 1948–styczeń 1949, Kraków.

Piotrowski J., 1983, Spór o Palestynę, Warszawa.

Podraza A., 1991, Żydzi i wieś w dawnej Rzeczypospolitej, [w:] Żydzi w dawnej Rzeczypospolitej. Materiały z konferencji „Autonomia Żydów w Rzeczypospolitej szlacheckiej”, Międzywydziałowy Zakład Historii i Kultury Żydów w Polsce Uniwersytet Jagielloński, 22–26 IX 1986 r., Wrocław–Warszawa–Kraków, s. 237–256.

Pogońska-Pol M., 2010, Arabsko-izraelska wojna październikowa z 1973 roku w stosunkach międzynarodowych, Toruń.

Rekłajtis E., 2003, Liban. Między wojną a pokojem, Warszawa.

Rogan E., Shlaim A., 2007, The War for Palestine: Rewriting the History of 1948, Cambridge. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9781139167413

Rudnik E., 2007, Mniejszość arabska w Izraelu w świetle konfliktu bliskowschodniego, [w:] Albin B.J., Tokarz G. (red.), Izrael i Autonomia Palestyńska. Wybrane aspekty polityczne i prawne, Wrocław, s. 127–139.

Rykała A., 2007, Przemiany sytuacji społeczno-politycznej mniejszości żydowskiej w Polsce po drugiej wojnie światowej, Łódź.

Rykała A., 2011, Mniejszości religijne w Polsce – geneza, struktury przestrzenne, tło etniczne, Łódź. DOI: https://doi.org/10.18778/7525-577-5

Rykała A., 2012, Żydowskie domy modlitwy w Łodzi – uwarunkowania rozwoju przestrzennego, rozmieszczenie, współczesne relikty i ich wykorzystanie, „Acta

Universitatis Lodziensis. Folia Geographica Socio-Oeconomica”, 12, s. 221–244.

Rykała A., 2013, Zmiany usytuowania geopolitycznego i struktury terytorialno-religijnej (etnicznej) Izraela, [w:] Eberhardt P. (red.), Studia nad geopolityką XX w., „Prace Geograficzne” nr 242, Warszawa, s. 145–179.

Schulze K.E., 2010, Konflikt arabsko-izraelski, Warszawa.

Schwartz S., 2010, Were the Jews Mediterranean Society? Reciprocity and Solidarity in Ancient Judaism, Princeton, Oxford. DOI: https://doi.org/10.1515/9781400830985

Shavit A., 2014, Moja Ziemia Obiecana. Triumf i tragedia Izraela, Kraków.

Shindler C., 2011, Historia współczesnego Izraela, Warszawa.

Słownik historii XX wieku, 1993, Bankowicz B., Bankowicz M., Dudek A. (red.), Kraków.

Smoleński P., 2007, Izrael już nie frunie, Warszawa.

Smoleński P., 2012, Balagan. Alfabet izraelski, Warszawa.

Smoleński P., 2014, Sabra i Szatila. Na sumieniu generała Szarona, „Ale Historia”, dodatek do „Gazety Wyborczej” z 27 stycznia 2014 r.

Sobczyński M., 2006, Państwa i terytoria zależne. Ujęcie geograficzno-polityczne, Toruń.

Starożytny Izrael. Od Abrahama do zburzenia Świątyni Jerozolimskiej przez Rzymian, 2007, Shanks H. (red.), Warszawa.

Statistical Abstract of Israel, 2006, CBS: http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/shnatone_new.htm?CYear=2006&Vol=57 (dostęp 28.09.2014 r.).

Stein L., 2003, The Hope Fulfilled. The Rise of Modern Israel, Greenwood.

Szydzisz M., 2007, Zaangażowanie ONZ w rozwiązanie konfliktu izraelsko-palestyńskiego w okresie zimnowojennym, [w:] Albin B.J., Tokarz G. (red.), Izrael i Autonomia Palestyńska. Wybrane aspekty polityczne i prawne, Wrocław 2007, s. 141–157.

Świeca J., 1993, Regionalne i globalne oddziaływanie w kryzysie bliskowschodnim, Katowice.

Świrkowicz J., 2006, Narodziny izraelsko-palestyńskiego procesu pokojowego, Warszawa.

Tessler M., 1994, A History of the Izraeli-Palestinian Conflict, Bloomington–Indianapolis.

Thomas B., 1999, How Israel was won, New York–Oxford.

Urzędowska M., 2013, Ten pechowy naród, „Gazeta Wyborcza” z 5 kwietnia 2013 r.

Wilson S., 2010, Izrael, Warszawa.

Zarys encyklopedyczny religii, 1992, Drozdowicz Z. (red.), Poznań.