Chłopi. Jedna powieść – dwie opery. Studium porównawcze librett

Stefan Drajewski

doi:10.18778/1505-9057.71.31

Autor

Stefan Drajewski Akademia Muzyczna w Poznaniu https://orcid.org/0000-0003-0516-4840

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.31

Słowa kluczowe:

opera, libretto operowe, teatr operowy, powieść, Władysław Stanisław Reymont

Abstrakt

Po przyznaniu Nagrody Nobla Reymontowi w Ameryce powstała idea wystawienia Chłopów w postaci opery. Libretto jest dziełem Jana Sroki, zaś muzykę skomponował Eugeniusz Walkiewicz. Do premiery nie doszło. W 1972 roku Witold Rudziński skomponował operę Chłopi na podstawie libretta Krystyny Berwińskiej i Wandy Wróblewskiej. Nie można porównać partytur, ponieważ pierwsza zaginęła, można natomiast porównać libretta, co jest moim zamiarem. Libretto Sroki ma postać wierszowaną, Berwińskiej i Wróblewskiej to w gruncie rzeczy tekst spreparowany z misternie powycinanych fragmentów powieści Reymonta. Chociaż oba wyrastają z tego samego źródła, różnią się nie tylko formą, ale także wiernością i oddaniem charakteru pierwowzoru zarówno pod względem ideowym, jak i językowym. Libretto Sroki jest rodzajem stylizacji, Berwińskiej i Wróblewskiej – wielowarstwową interpretacją dzieła noblisty.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Stefan Drajewski - Akademia Muzyczna w Poznaniu

Stefan Drajewski, dr hab., sztuki muzyczne (teoria muzyki), adiunkt w Akademii Muzycznej w Poznaniu. Krytyk teatralny, baletowy i muzyczny. Publikuje na łamach „Ruchu Muzycznego”, Dwutygodnika.com. i portalu Kultura u Podstaw. Pisze teksty o balecie i operze do programów teatralnych. W 2023 roku wspólnie z Jagodą Ignaczak opublikował monografię Polski Teatr Tańca 1973–2023. Historia, ludzie, idee. W 2021 roku wydał zbiór recenzji operowych i baletowych pt. Z dziesiątego rzędu. Ma na swoim koncie następujące książki: Zatańczyć. Studia nad polskim baletem i teatrem tańca (2019), Ekfraza dzieła muzycznego w choreografiach Conrada Drzewieckiego (2017), Conrad Drzewiecki. Reformator polskiego baletu (2014) i wywiad rzekę Życie z tańcem. Rozmowy z Olgą Sawicką, primabaleriną polskiego baletu (2009). Wydał wspólnie z Jerzym Borwińskim książkę Teatr Polski w Poznaniu (2015). Artykuły i szkice publikował w wielu książkach zbiorowych i czasopismach.

Bibliografia

Bochwic Teresa, W rytmie Polski. Witold Rudziński – życie twórcy (1913–2004), Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2021.

Dzieduszycki Wojciech, „Chłopi” w Teatrze Wielkim, „Życie Literackie” 1974, nr 46, s. 14.

Gawroński Ludwik, Opera „Chłopi” według Reymonta, „Akcent” 2000, nr 4, s. 153–157.

Horyzonty opery, red. D. Ratajczakowa, K. Lisiecka, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 2012.

Kaczyński Bogusław, Sukces zamiast klęski, „Kultura” 1974, nr 28, s. 13.

Kański Józef, Dzieło trudu i pasji, „Trybuna Ludu” 1974, nr 186, s. 8.

Kellner Irena, „Chłopi” po raz drugi, „Teatr” 1970, nr 5, s. 14.

Kwasowski Jan, Lipce wpisane w operę, „Nowa Wieś” 3 listopada 1974, nr 44, s. 6.

Libretto i przekład, red. E. Nowicka, A. Borkowska-Rychlewska, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 2015.

Lipczyński Olgierd, 12 tysięcy kilometrów przebył nasz rodak z USA, aby przywieźć do Ojczyzny odnalezioną partyturę opery „Chłopi”, „Dziennik Wieczorny” 1971, nr 146, s. 1, 3.

Lisiecka Katarzyna, Fuzja sztuk i horyzontów. Arystotelesowskie paradygmaty opery, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2019.

Lisiewicz Kazimierz, „Chłopi” – wreszcie nowa opera narodowa, „Kierunki” 1974, nr 34, s. 7.

Mikołejko Zbigniew, Zstąpić w otchłań, zamieszkać w pieśni, w: Olga Tokarczuk, ahat ilī. Siostra bogów, posłowie, komentarze, wybór ilustracji Z. Mikołejko, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2024.

Miraże identyfikacji. Libretto w operze XX i XXI wieku, red. E. Nowicka, A. Borkowska-Rychlewska, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 2015.

Morawski Piotr, Chłopi, czyli historie ludowe, „Dialog” 2021, nr 11–12, https://www.dialog-pismo.pl/w-numerach/chlopi-czyli-historie-ludowe

Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, oprac. F. Ziejka, t. 1 i 2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1991 [BN I, 279].

Rudziński Witold, Chłopi, opera w czterech częściach, libretto Krystyny Berwińskiej i Wandy Wróblewskiej według powieści Wł. St. Reymonta. Libretto znajduje się w Bibliotece Muzycznej Teatru Wielkiego-Opery Narodowej w Warszawie, sygnatura X-4687l.

Rzeuska Maria, „Chłopi” Reymonta, Towarzystwo Naukowe Warszawskie. Wydział I Językoznawstwa i Historii Literatury, Warszawa 1950.

Sroka Jan, Chłopi. Libretto w pięciu aktach. Z powieści St.W. Reymonta, Wydawnictwo Muzyczne i Księgarnia J.B. Zalewski, Chicago 1928.

Treugutt Stefan, „Chłopi” na scenie [tekst zamieszczony w programach teatralnych spektakli premierowych w Częstochowie i Krakowie].

Walczak Jakub, Zagadnienia genologiczne i metodologiczne – zarys problematyki, „Przestrzenie Teorii” 2014, nr 22, s. 89–100, https://doi.org/10.14746/pt.2014.22.5

Wyka Kazimierz, Próba nowego odczytania „Chłopów” Reymonta, „Pamiętnik Literacki” 1968, z. 2, s. 57–105.

Wypych-Gawrońska Anna, Literatura w operze. Adaptacje dramatyczno-muzyczne utworów literackich w Polsce do 1918 roku, Akademia im. Jana Długosza, Częstochowa 2005.

Zakrzewska Barbara, Kariery muzyków polskich na przełomie XIX i XX wieku, Wydawnictwo Akademii Muzycznej im. I.J. Paderewskiego, Poznań 2022, s. 397–404.

Zalewski Bolesław Józef, Historyja opery „Chłopi”, „Echo Muzyczne” 1929, nr 7, s. 7–8, 17–18.

Zalewski Bolesław Józef, Opera „Chłopi”, „Echo Muzyczne” 1927, nr 4, s. 5–7.

Żórawska-Witkowska Alina, O muzykologicznych pożytkach z badania librett. Kilka refleksji polskiego historyka muzyki, w: Libretto i przekład, red. E. Nowicka, A. Borkowska-Rychlewska, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 2015, s. 25–41.