Rural femme fatale or victim of patriarchy? Cinematic portraits of Jagna Paczesiówna
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.33Keywords:
Jagna on screen, Reymont’s The Peasants, The Peasants film 1922, 1973, 2023, Maria Merita, Emilia Krakowska, Kamila UrzędowskaAbstract
The latest film adaptation of Reymont’s novel The Peasants, which places at the center of its narrative Jagna – a woman who embraces her femininity and otherness, yet is suppressed by the community in the name of the common good – encourages a comparison with the cinematic portrayals in two earlier films based on the Nobel Prize-winning rural epic (bearing in mind that no copy of the first silent film has survived to this day, and we can rely only on sparse press reports).
This comparison is particularly compelling given that each subsequent screen version of Reymont’s Nobel-winning novel was released almost exactly 50 years apart (1922, 1973, 2023), offering a unique perspective for reception and interpretation across time.
Without focusing strictly on the issue of adaptation itself, the article undertakes an analytical reflection on three acting portrayals of the character Jagna, as performed by Maria Merita, Emilia Krakowska, and Kamila Urzędowska, drawing on voices from film criticism and, by way of contextual reference, evoking other female film portrayals from the respective periods in which the films based on Reymont’s tetralogy were produced.
Downloads
References
Antek jak malowany. Z Robertem Gulaczykiem, aktorem, Antkiem w Chłopach rozmawia M. Staniszewska, „Gazeta Wyborcza” 2023, nr 242, s. 16–17.
Boryna i Jagna. Dwuseryjny dramat miłosny, „Film” 1973, nr 35, s. 2.
Brzozowska Sabina, Korale „z kropel krwi nanizane”. „Chłopi” Władysława Reymonta jako studium namiętności, „Pamiętnik Literacki” 2021, nr 4, s. 131–146, https://doi.org/10.18318/pl.2021.4.7
Brzozowski Jan, Chłopi, „Kino” 2023, nr 10, s. 92–93.
Chłopi Reymonta w kinematografie, „Tygodnik Ilustrowany” 1920, nr 49, https://stare-kino.pl/chlopi-reymonta-w-kinematografie/
Chudoliński Michał, Triumf formy nad substancją – recenzja filmu „Chłopi”, https://paradoks.net.pl/read/45789-triumf-formy-nad-substancja-recenzja-filmu-chlopi
Demidowicz Krzysztof, Reymont w kadrach, „Film” 1999, nr 3, s. 118.
Gazda Grzegorz, Reymont i „strefy wyświetlające”, „Prace Polonistyczne” 1968, nr 24, s. 277–283.
Gdynia Filmowa 2023: DK Welchman i Hugh Welchman, https://www.youtube.com/watch?v=Q1UQFVvHR6M
Głogowska Maja, Na przekór stereotypom, „Kino” 2023, nr 10, s. 48–51.
Hadamik Zofia, Femme fatale jako byt fantazmatyczny. O demonicznych postaciach kobiecych w filmie w pierwszej połowie XX wieku i ich późniejszych reminiscencjach, „Kwartalnik Filmowy” 2003, nr 41–42, s. 114–140, https://doi.org/10.36744/kf.3805
Janicki Stanisław, Polskie filmy fabularne 1902–1988, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1990.
Jopkiewicz Tomasz, Bo to złe kobiety były, „Kino” 2019, nr 4, s. 12–15.
Kamila Urzędowska: Mechanizmy opisane przez Reymonta, znam z dzieciństwa. Emocje się nie zmieniają. Z Kamilą Urzędowską rozmawia J. Wróżyńska, https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,157211,30200839,kamila-urzedowska-mechanizmy-opisane-przez-reymonta-znam-z.html?disableRedirects=true
Kletowski Piotr, Kobiece ciało jako azyl: o egzy-erotycznym kinie Waleriana Borowczyka, w: Europejskie kino gatunków, t. 2, red. P. Kletowski, M. Pepliński, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2020, s. 317–331, https://doi.org/10.4467/K7305.23/21.21.15568
L.B., W świecie ekranu. Chłopi podług powieści St. Wł. Reymonta, „Przegląd Filmowy i Kinematograficzny” 1922, nr 15, s. 16.
Lichański Stefan, Władysław Stanisław Reymont, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1984.
Lubelski Tadeusz, Historia kina polskiego 1895–2014, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2015.
Madej Alina, Mitologie i konwencje. O polskim kinie fabularnym dwudziestolecia międzywojennego, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 1994.
Market Andrzej, Ekranizacja Reymonta, „Ekran” 1958, nr 14, s. 10.
Maron Marcin, Diabeł Andrzeja Żuławskiego: historia, zło i romantyczna gnoza, „Kwartalnik Filmowy” 2016, nr 96, s. 137–155, https://doi.org/10.36744/kf.2144
Miniewicz Sonia, Przez „Chłopów” Seniuk trafiła na czarną listę. „Krzyczeli, że zwariowałam”, https://kultura.onet.pl/film/wywiady-i-artykuly/przez-chlopow-anna-seniuk-trafila-na-czarna-liste-doszlo-do-awantury/xe41r4c
Morawski Piotr, „Chłopi”, czyli historie ludowe, „Dialog” 2021, nr 11–12, https://www.dialog-pismo.pl/w-numerach/chlopi-czyli-historie-ludowe
Mruklik Barbara, Drzewo śmierci – drzewo życia, „Kino” 1970, nr 11, https://akademiapolskiegofilmu.pl/pl/historia-polskiego-filmu/artykuly/drzewo-smierci-drzewo-zycia/404
Oracki Tadeusz, Reymont – teatr – film – radio. Rekonesans, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 173–186.
Paczyńska-Jasińska Patrycja, https://film.org.pl/a/femme-fatale-w-kinie-noir-78037
Pierończyk Jolanta, „Chłopi” Reymonta niesłabnącą potęgą są i basta. To książka o nas. Rok 2022 rokiem kilku rocznic związanych z „Chłopami”, https://dziennikzachodni.pl/chlopi-reymonta-nieslabnaca-potega-sa-i-basta-to-ksiazka-o-nas-rok-2022-rokiem-kilku-rocznic-zwiazanych-z-chlopami/ar/c13-16002439
Piotrowska Anita, Landszaft z kozłem ofiarnym, „Tygodnik Powszechny” 2023, nr 42, s. 104–105.
Pitera Zbigniew, Diabeł jest kobietą. Z historii filmowego wampa, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989.
Polski film fabularny 1918–1939. Recenzje, wstęp, wybór i opracowanie B.L. Gierszewska, Księgarnia Akademicka, Kraków 2012.
Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, t. 1, oprac. i wstęp F. Ziejka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.
Rurawski Józef, Władysław Reymont, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977.
Ryłek Anna, Adaptacja „Chłopów” W.S. Reymonta w reż. Jana Rybkowskiego jako punkt wyjścia do rozważań na temat kultury i obyczajowości mieszkańców polskiej wsi przełomu XIX i XX w., https://edukacjafilmowa.pl/chlopi-2/
Smoleń Barbara, Jagna, w: …czterdzieści i cztery. Figury literackie. Nowy kanon, red. M. Rudaś-Grodzka, K. Nadana-Sokołowska, B. Smoleń i in., Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2016.
Stokłosa Sylwia, „Doskonały przykład doskonałej rozkoszy – kobiety i papierosy w XIX wieku. Od Carmen po hollywoodzkie femmes fatales, w: Ciało i umysł – konflikt, dialogi, reprezentacje, t. 1, red. L. Kamińska, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Kraków 2023, s. 7–24.
Strąk Michał, Stereotyp wciąż żyje, „Film” 1973, nr 45, s. 8–9.
Wielgosz Przemysław, Większość „większej połowy”. Ludowa historia kobiet, w: Ludowa historia kobiet, red. tenże, Wydawnictwo RM, Warszawa 2023.
Ziejka Franciszek, „Chłopi” Władysława S. Reymonta w drodze do światowej sławy, „Niepodległość i Pamięć” 2015, nr 1, s. 121–142.
Zwierzchowski Jan, List otwarty do redakcji „Gazety Kieleckiej”, „Gazeta Kielecka” 1932, nr 2, s. 3.
Żółtowski Dariusz, Chłopi jak z obrazka, „Twórczość” 2023, nr 12, s. 161–164.
50 lat temu odbyła się premiera filmu „Chłopi” Jana Rybkowskiego, https://film.interia.pl/wiadomosci/news-przywrocone-arcydziela-emilia-krakowska-i-chlopi-w-krakowie,nId,8043258
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

