“Spiritual affinity despite numerous opposites”. On the early works of Władysław Stanisław Reymont and Roman Dmowski
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.21Keywords:
Reymont, Dmowski, debut, socialism, nationalism, ideology, literatureAbstract
This article attempts to reconstruct the artistic and ideological profile of Roman Dmowski and Władysław Stanisław Reymont at the time of their literary debuts. Although the men did not know each other personally at the time, they were involved in similar political, social or creative initiatives, were inspired by similar content, and had many friends in common at the time. Years later, however, both men distanced themselves from their early attitudes. Based on my research, I hypothesise that their main ideological background at the time was Polish socialism (independence socialism), and the social dominance of their work was concern for the fate of the simple folk. I base my conclusions primarily on an analysis of texts that these writers either did not publish in their lifetime or tried to conceal the fact of their publication (e.g. Dmowski’s Nie zapomną… and Odezwa zwana marcowa; Pracy! and Wigilia Bożego Narodzenia by Reymont), as well as on the basis of ideological characteristics of the circles (mainly the Warsaw ”Głos”) to which they belonged during the period in question.
Downloads
References
Arendt Hannah, Korzenie totalitaryzmu, przeł. D. Grinberg, M. Szawiel, Świat Książki, Warszawa 2014.
Bałabuch Henryk, Cenzura a rusyfikacja: tożsamość czy podobieństwo celów i metod? Uwagi na przykładzie polskiej prasy prowincjonalnej końca XIX wieku, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Historia” 1997/1998, t. LII/LIII, s. 177–199.
Bassett Frederick W., Noah’s Nakedness and the Curse of Canaan, a Case of Incest?, „Vetus Testamentum” 1971, t. 21, s. 232–237, https://doi.org/10.1163/156853371X00074
Bergsma John S., Hahn Scott W., Noah’s Nakedness and the Curse on Canaan (Genesis 9:20–27), „Journal of Biblical Literature” 2005, t. 124, nr 1, s. 25–40, https://doi.org/10.2307/30040989
Berman Marshall, „Wszystko, co trwałe rozpływa się w powietrzu”. Rzecz o doświadczeniu nowoczesności, przeł. M. Szuster, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2006.
Bończa-Tomaszewski Nikodem, Demokratyczna geneza nacjonalizmu. Intelektualne korzenie ruchu narodowo-demokratycznego, S.K. Fronda, Warszawa 2001.
Borkowska Grażyna, Arystokratyczny liberalizm Aleksandra Świętochowskiego, „Teksty Drugie” 2001, nr 2 (67), s. 101–113.
Chwalba Andrzej, Harpula Wojciech, Cham i pan. A nam, prostym, zewsząd nędza?, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2024.
Ciołkosz Adam, Niepodległość, w: A. Ciołkosz, Walka o prawdę. Wybór artykułów 1940–1978, Towarzystwo Uniwersytetu Robotniczego, Londyn 1989, s. 26–28.
Ciołkoszowie Lidia i Adam, Zarys dziejów socjalizmu polskiego, t. I, Gryf Publications LTD., Londyn 1966.
Ciołkoszowie Lidia i Adam, Zarys dziejów socjalizmu polskiego, t. II, Gryf Publications LTD., Londyn 1972.
Coogan Michael, Bóg i seks. Co naprawdę mówi Biblia, przeł. A. Onysymow, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2011.
Dawidowicz Aneta, Zygmunt Balicki (1858–1916). Działacz i teoretyk polskiego nacjonalizmu, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2006.
Dawidowicz Aneta, Zygmunt Balicki wobec idei socjalizmu, „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio K” 2006, t. XIII, s. 107–122.
[Dmowski Roman], Nie zapomną… Obrazek, „Dodatek literacki do »Kuriera Lwowskiego «” 1890, nr 50, s. I–II.
[Dmowski Roman], Nie zapomną… Obrazek (Ciąg dalszy.), „Dodatek literacki do »Kuriera Lwowskiego«” 1890, nr 51, s. I–II.
[Dmowski Roman], Nie zapomną… Obrazek (Dokończenie.), „Dodatek literacki do »Kuriera Lwowskiego«” 1890, nr 52, s. I–II.
Dmowski Roman, Nowa powieść społeczna. (Uwagi o „Ziemi obiecanej” Wł. St. Reymonta), „Przegląd Wszechpolski” 1899, nr 2, s. 80–90.
[Dmowski Roman], Odezwa zwana marcową, „Wolne Polskie Słowo” 1891, nr 91, s. 9.
[Dmowski Roman, Dłuski Kazimierz], Polskie partie polityczne i sprawa narodowa, „Przegląd Socjalistyczny” 1892, nr 1, s. 1–7.
Engelgard Jan, Roman Dmowski 1853–1939, Myśl Polska, Warszawa–Stalowa Wola 2014.
Engelgard Jan, Socjalistyczne rodowody działaczy Ligi Narodowej, w: Ludowa i socjalistyczna wizja niepodległej Polski, red. J. Gmitruk, T. Skoczek, Muzeum Niepodległości w Warszawie, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Warszawa 2020, s. 225–238.
Engelgard Jan, Władysław Reymont i Roman Dmowski – wzajemne relacje, w: J. Engelgard, U źródeł polityki polskiej. Od Wielopolskiego do Dmowskiego, Myśl Polska, Warszawa 2018, s. 108–127.
Feldman Wilhelm, Dzieje polskiej myśli politycznej w okresie porozbiorowym, t. 3: Od końca XIX w. do roku 1914, Biblioteka Narodowa, Warszawa 1920.
Friszke Andrzej, Państwo czy rewolucja. Polscy komuniści a odbudowanie państwa polskiego 1892–1920, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2020.
Harvey William J., Character and the Novel, Chatto and Windus, London 1965.
Hrabyk Klaudiusz, Ideologia Przeglądu Wszechpolskiego (1895–1905), Awangarda Państwa Narodowego, Poznań 1937.
Galos Adam, Hakata w Prusach Wschodnich, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1976, nr 1, s. 31–44.
Garlicki Andrzej, Relacja Romana Dmowskiego o Lidze Narodowej, „Przegląd Historyczny” 1966, nr 57/3, s. 415–443.
Gloger Maciej, Nowy pozytywizm narodowy: Roman Dmowski wobec twórczości Władysława Reymonta, w: „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. M. Bournake, R. Okulicz-Kozaryn, A. Sell, M. Wedemann, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2017, s. 337–348.
Grabiec J. [Dąbrowski Józef], Czerwona Warszawa przed ćwierć wiekiem. Moje Wspomnienia z licznemi ilustracjami, Wielkopolska Księgarnia Nakładowa Karola Rzepeckiego, Poznań 1925.
Grott Bogumił, Zygmunt Balicki ideolog Narodowej Demokracji, Wydawnictwo Arcana, Kraków 1995.
Kizwalter Tomasz, Polska nowoczesność. Genealogia, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2020, https://doi.org/10.31338/uw.9788323546344
Kocówna Barbara, Reymont. Opowieść biograficzna, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1971.
Kotowski Witold, Pod wiatr. Młodość Reymonta, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1979.
Kotowski Witold, Reymont i Dmowski, „Tygodnik Warszawski. Pismo katolickie poświęcone zagadnieniom życia narodowego” 1946, nr 3 (10), s. 4–5.
Kozicki Stanisław, Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Myśl Polska, Londyn 1964.
Koziołek Ryszard, Bierność polityczna „Chłopów”, w: R. Koziołek, Wiele tytułów, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2023, s. 140–174.
Krzywiec Grzegorz, Szowinizm po polsku. Przypadek Romana Dmowskiego (1886– 1905), Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2009.
Krzyżanowski Julian, Władysław St. Reymont. Twórca i dzieło, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1937.
Księga pamiątkowa PPS, Spółka Nakładowo-Wydawnicza „Robotnik”, Warszawa 1923.
Kuligowski Piotr, Mimowolny nacjonalizm i mimowolny socjalizm. Dlaczego polscy socjaliści walczyli o niepodległość?, w: O niepodległość i socjalizm. Studia i szkice z dziejów Polskiej Partii Socjalistycznej, red. K. Piskała, M. Żuczkowski, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2020, s. 74–97.
Litwinowicz-Droździel Małgorzata, Zmiana, której nie było. Trzy próby czytania Reymonta, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2019.
Marzec Wiktor, Rebelia i reakcja. Rewolucja 1905 roku i plebejskie doświadczenie polityczne, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Łódź–Kraków 2016, https://doi.org/10.18778/7969-976-6
Michałowski Stanisław, Idea niepodległego państwa w myśli politycznej Polskiej Partii Socjalistycznej (1892–1923), „Rocznik Lubelski” 1991–1992, nr 33–34, s. 41–54.
Mickiewicz Adam, Dziady. Część I, II, IV i III, oprac. Piotr Chmielowski, Nakład Gebethnera i Wolffa, Kraków 1915.
Mickiewicz Adam, Socjalizm, w: A. Mickiewicz, Trybuna Ludów, przeł. i oprac. E. Haecker, Biblioteka Narodowa, Kraków 1925, s. 114–125.
Mickiewicz Adam, Wykłady o literaturze słowiańskiej wygłoszone w Kolegium francuskiem w Paryżu w latach 1840–1841, t. IV, przeł. F. Wrotnowski, Słowo Polskie, Lwów 1900.
Mysiakowska-Muszyńska Jolanta, Kierownictwo Stronnictwa Narodowego na emigracji wobec planów stworzenia jawnej opozycji antykomunistycznej przez struktury Stronnictwa w kraju (1945 rok), „Polska 1944/45–1989. Studia i materiały” 2011, nr 10, s. 23–42.
Na Powązkach, „Nowości Illustrowane” 1906, nr 44, s. 4.
Nieporozumienie, „Głos: tygodnik literacko-społeczno-polityczny” 1887, nr 3, s. 33–34.
Ostrowska Maria, Teodor Tomasz Jeż (Zygmunt Miłkowski). Życie i twórczość, Kasa im. J. Mianowskiego, Kraków 1936.
Perl Feliks, Dzieje ruchu socjalistycznego w zaborze rosyjskim: (do powstania PPS), Robotnik, Warszaw 1932.
Rémond René, Les Droites en France, Éditions Aubier-Montaigne, Paris 1982, https://doi.org/10.14375/NP.9782700702606
Reymont Władysław Stanisław, Cień, „Niwa. Dwutygodnik naukowy, literacki i artystyczny” 1894, nr 8, s. 176–179.
Reymont Władysław Stanisław, Korespondencja 1890–1925, oprac. B. Koc, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 2002.
Reymont Władysław Stanisław, Krosnowa i świat, Nakład Gebethnera i Wolffa, Kraków 1928.
Reymont Władysław Stanisław, Pierwsze utwory, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1952.
Reymont Władysław Stanisław, Reymont o sobie. Autobiografia twórcy „Chłopów”, „Kurier Warszawski” 1926, nr 1, s. 5–6.
Reymont Władysław Stanisław, Wigilia Bożego Narodzenia. Szkic, „Myśl” 1892, nr 24, s. 208–209.
Rurawski Józef, Władysław Reymont, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977.
Ruśkiewicz Tomasz, Tajny Związek Młodzieży Polskiej w latach 1887–1893. Na podstawie urzędowych dokumentów rosyjskich i własnych wspomnień, Drukarnia Przemysłowa, Warszawa 1926.
Skrz. [Dmowski Roman], Historia szlachetnego socjalisty – przyczynek do psychologii politycznej społeczeństwa polskiego, „Przegląd Wszechpolski” 1903, nr 10, s. 758–770.
Skrzycki R. [Dmowski Roman], Idea w poniewierce, „Głos” 1891, nr 8, s. 86–88.
Skrzycki R. [Dmowski Roman], Nowy język międzynarodowy (Le now latin), „Głos” 1891, nr 1, s. 4–5.
Sługocki Leszek, Szpalty pamięci: adwokat Witold Kotowski (1899–1988), „Palestra” 1991, nr 35/8–9, s. 103–105.
Suchoff David, Critical Theory and the Novel. Mass Society and Cultural Criticism in Dickens, Melville, and Kafka, University of Wisconsin Press, Madison 1994.
Suleja Włodzimierz, Niepodległość czy socjalizm? Polscy socjaliści do roku 1918, w: O niepodległość i socjalizm. Studia i szkice z dziejów Polskiej Partii Socjalistycznej, red. K. Piskała, M. Żuczkowski, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2020, s. 65–73.
Tomasiewicz Jarosław, Drogowskaz na rozdrożu. Życie i myśl Józefa Karola Potockiego (1854–1898), „Polish Biographical Studies” 2022, nr 10, s. 103–125, https://doi.org/10.15804/pbs.2022.05
Walicki Andrzej, Naród, nacjonalizm, patriotyzm (Kultura i myśl polska. Prace wybrane, tom 1), red. A. Mencwel, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2009.
Wapiński Roman, Roman Dmowski, Wydawnictwo Lubelskie, Lublin 1988.
Wasilewski Leon, Wspomnienia 1870–1904 (1914). Fragmenty dziennika 1916– 1926. Diariusz podróży po kresach 1927, Wydawnictwo LTW, Łomianki 2014.
Weintraub Wiktor, Gematria w funkcji chwytu literackiego. Mickiewiczowskie „czterdzieści i cztery”, „Pamiętnik Literacki”1980, nr 71/4, s. 287–294.
Wiatr Jerzy J., Naród i państwo. Socjologiczne problemy kwestii narodowej, Książka i Wiedza, Warszawa 1969.
Wielomski Adam, Nacjonalizm francuski 1886–1940. Geneza, przemiany i istota filozofii politycznej, Von Borowiecky, Warszawa 2007.
Zimand Roman, „Dekadentyzm” warszawski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964.
Żychowski Marian, Polska myśl socjalistyczna XIX i XX wieku, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1976.
Downloads
Published
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
How to Cite
