Historia dźwiękiem malowana. Obraz wsi w małych formach epickich Władysława Stanisława Reymonta

Agnieszka Trześniewska-Nowak

doi:10.18778/1505-9057.71.11

Authors

Agnieszka Trześniewska-Nowak Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0001-8425-7185

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.11

Keywords:

village, Władysław Stanisław Reymont, sound, echo

Abstract

This essay focuses on the discussion of the audiosphere in Władysław Stanisław Reymont’s short stories, which I confront with the natural way of measuring time, as sounds usually gain strength in certain seasons (spring, summer) and lose their strength in autumn or winter. Additionally, they correspond to the cycle of constantly reborn nature, but at the same time accompany individual dramas. Therefore, I discuss Reymont’s audiosphere in two contexts. First, I draw attention to the sounds (including music, e.g. chants or church songs) that measure time in the context of a rural community. On the other hand, I draw attention to the sounds that accompany the measuring of time for specific characters, especially just before their death.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Agnieszka Trześniewska-Nowak, Uniwersytet w Białymstoku

Dr Agnieszka Trześniewska-Nowak – literaturoznawczyni, asystent na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku. Jej zainteresowania badawcze obejmują literaturę polską i żydowską drugiej połowy XIX i XX wieku, animal studies, ekokrytykę, fantastykę i współczesną kulturę popularną. Autorka monografii: W kleszczach lęku. Thriller medyczny w literaturze i kulturze popularnej (2023), Miasteczko dwóch kultur. Obraz Kazimierza Dolnego w literaturze XX wieku (Lublin 2017). Współredaktorka dwóch antologii z utworami dla dzieci. Współpomysłodawczyni i współredaktorka serii Zielona Historia Literatury, w ramach której ukazały się: Emancypacja zwierząt? (Lublin 2015), Ekomodernizmy (Lublin 2016), Między empatią a okrucieństwem (Gdańsk 2017), (Nie)zapomniane zwierzęta (2021). Autorka artykułów w tomach zbiorowych oraz w czasopismach, m.in. „Świat Tekstów”, „Literacje”, „Podteksty”, „Amor Fati”, „Z Teorii i Praktyki Dydaktyki Języka Polskiego”, „Bibliotekarz Podlaski”.

References

Bernat Sebastian, Krajobrazy dźwiękowe (soundscapes) jako przedmiot zainteresowań nauki i sztuki, w: S. Bernat, Dźwięk w krajobrazie. Podejście geograficzne, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2015, s. 83, https://doi.org/10.17951/b.2015.70.2.165

Brzostek Dariusz, Nasłuchiwanie hałasu. Audioantropologia między ekspresją a doświadczeniem, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2014.

Budrecka Aleksandra, Zagadnienia natury i cywilizacji w twórczości Reymonta, „Prace Polonistyczne. Studies in Polish Literature” 1968, nr 24, s. 44.

Corbin Alain, Historia ciszy i milczenia. Od renesansu do naszych dni, przeł. K. Kot-Simon, Wydawnictwo Aletheia, Warszawa 2019.

Gołaszewska Maria, Estetyka pięciu zmysłów, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997.

Knysz-Tomaszewska Danuta, Krajobrazy impresjonistyczne w wybranych nowelach Reymonta, w: W kręgu Młodej Polski. Studia i szkice. Seria III, red. J. Sztachelska, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 1998, s. 121.

Kolbuszewski Jacek, Ochrona przyrody a kultura, Oficyna Wydawnicza Instytut Ekologii PAN, Wrocław 1992.

Krzyżanowska Magdalena, Dźwiękowa więź z rzeczywistością, w: M. Krzyżanowska, W świecie dźwięków. Słuchacze w polskiej prozie lat 1864–1918, Wydawnictwo Episteme, Lublin 2023, s. 420, https://doi.org/10.54253/Fronesis/W_swiecie_dzwiekow

Krzyżanowska Magdalena, Jak brzmi upływ czasu? Reymontowska koncepcja związku czasu z dźwiękiem, „Annales Univeritatis Mariae Curie-Skłodowska. Section FF”, t. XL, 2022, s. 59.

Litwinowicz-Droździel Małgorzata, Zmiana, której nie było. Trzy próby czytania Reymonta, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2019.

Losiak Robert, Miejskie pejzaże dźwiękowe. Z projektu badań nad audiosferą w doświadczeniu odbiorczym, w: Przestrzenie wizualne i akustyczne człowieka. Atropologia audiowizualna jako przedmiot i metoda badań, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP, Wrocław 2007, s. 241.

Osiński Dawid Maria, Reymont, czyli życie. Głosy i glosy, „Tekstualia” 2024, nr 2, s. 11, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.6384

Piaskowski Łukasz, Audiosfera jako kategoria literaturoznawcza. Próba przybliżenia zagadnienia, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2020, t. LXIII, z. 4, s. 136–147.

Piechota Dariusz, Echa powstania styczniowego w noweli „Gloria victis” Elizy Orzeszkowej, w: D. Piechota, Pozytywistów spotkania z naturą. Szkice ekokrytyczne, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2017, s. 268.

Piechota Dariusz, Motyw deforestacji w literaturze drugiej połowy XIX wieku, „Kijowskie Studia Polonistyczne” 2023, nr 39, s. 53.

Regiewicz Adam, Audioantropologia odgłosów, „Przegląd Kulturoznawczy” 2017, nr 1 (31), s. 107, https://doi.org/10.4467/20843860PK.17.007.6936

Regiewicz Adam, Filolog w słuchawkach, czyli jak literaturoznawca słucha tekstu, w: Sposoby słuchania, red. M. Olejniczak, T. Misiak, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Koninie, Konin 2017, s. 49.

Regiewicz Adam, Punkt wyjścia, w: A. Regiewicz, Słownik odgłosów somatycznych, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2022, s. 15.

Reymont Władysław Stanisław, Dziennik nieciągły. 1887–1924, oprac. B. Utkowska, Wydawnictwo Collegium Columbinum, Kraków 2009.

Reymont Władysław Stanisław, Suka, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom I, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 131.

Reymont Władysław Stanisław, Szczęśliwi, w: W.S. Reymont, Spotkanie. Szkice i Obrazki, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1906, s. 149.

Reymont Władysław Stanisław, Śmierć, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom I, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 90.

Reymont Władysław Stanisław, W jesienną noc, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom II, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 99.

Reymont Władysław Stanisław, W porębie, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom II, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 211.

Reymont Władysław Stanisław, Zawierucha, w: W.S. Reymont, Nowele. Tom I, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 268.

Rybicka Elżbieta, Środowisko dźwiękowe i łódzki modernizm, w: Łódź. Miasto modernistyczne, red. K. Badowska, T. Cieślak, K. Pietrych, K. Radziszewska, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2024, s. 199, https://doi.org/10.18778/8331-276-7.14

Schafer R. Murray, The Soundscape. Our Sonic Enviroment and the Tuning of the World, Destiny Books, Rochester 1994.

Sikora Ireneusz, Przyroda i wyobraźnia. O symbolice roślinnej w poezji Młodej Polski, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1992.

Sterne Jonathan, Sonic Imaginations, w: The Sound Studies Reader, red. J. Sterne, Routledge, New York 2012.

Szadura Joanna, Czas jako kategoria kulturowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2017.

Sztachelska Jolanta, Narracje dziecięce Bolesława Prusa, w: J. Sztachelska, Zabijanie klasyków. Studia i eseje, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2015, s. 104.

Świetnie redagowany miesięcznik „Muzyka”, „Zwrotnica” 1926, nr 7, s. 215.

Utkowska Beata, Poza powieścią. Małe formy epickie Reymonta, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2004.

Voegelin Salomé, Słuchając hałasu i ciszy. Ku filozofii sztuki dźwiękowej, „Teksty Drugie” 2015, nr 5, s. 262.

Wodziński Antoni, Reymont o sobie, „Kurier Warszawski” 1926, nr 1.

Wyka Kazimierz, Reymont, czyli ucieczka do życia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979.