Pyrrhic victories and fortuitous defeats. Notes on the Ferments of Władysław Stanisław Reymont
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.15Keywords:
novel, Reymont, defeat, folk turn, FermentsAbstract
The Comedienne and the Ferments are seen as a dylogy. In this text, however, its second part is considered as a autonomous work, and the mechanics of the failures and successes that the characters experience are brought to the fore. The perception of Ferments as a narrative of Janka Orłowska’s failure undoubtedly also resulted from the historical and social contexts of the era, clearly visible in the critical reception of the novel. Starting from a recapitulation and diagnosis of Orłowska’s failures, the authoress shows how they become less unambiguous, provide paradoxical benefits, while at the same time, in the cases of other characters, what can be interpreted as success (on the example of Andrzej Grzesikiewicz and his sister, Józefa) is paid for with great effort, a double effort (also in terms of identity), the necessity to betray one’s own social class. Because of the later motif, Ferments can also be read as a realistic account of the mechanisms of social advancement, which brings the novel into the discussion of the folk turn in contemporary humanities.
Downloads
References
Baczyński Stanisław, Władysław St. Reymont. Komediantka-Fermenty-Sprawiedliwe-Chłopi-Rok 1794, Dom Książki Polskiej, Warszawa 1927.
Badowska Katarzyna, Nieznane dusze i fermentujące „ja” – Władysław Reymont o modernistycznych tożsamościach popękanych, w: „Wskrzesić choćby chwilę”. Władysława Reymonta zmagania z myślą i formą, red. nauk. M. Bourkane, R. Okulicz-Kozaryn, A. Sell, M. Wedemann, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2017, s. 97–98.
Bąbel Agnieszka, Skandal, gafa, prowokacja. Obraz normy obyczajowej i jej naruszania w polskiej powieści drugiej połowy XIX wieku, Wydawnictwo NCK, Warszawa 2014.
Budrecki Lech, Sprawa Władysława Reymonta, „Pamiętnik Literacki” 1951, z. 1, s. 47–48.
Büthner-Zawadzka Małgorzata, Warszawa w oczach pisarek. Obraz i doświadczenie miasta w polskiej prozie kobiecej 1864–1939, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2014, https://doi.org/10.4000/books.iblpan.7267
Czachowski Kazimierz, Obraz współczesnej literatury polskiej 1884–1933, t. 1: Naturalizm i neoromantyzm, Państwowe Wydawnictwa Książek Szkolnych, Lwów 1934.
Dobkowska-Kubacka Joanna, Przyszedł czas na ruch kobiet poważnych. Kampania o prawo do wykształcenia i pracy zawodowej, w tym artystycznej, kobiet wywodzących się z ziemiaństwa i inteligencji w latach 1864–1914 w Królestwie Polskim, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2024.
Doświadczenie prowincji w literaturze polskiej II połowy XIX i XX wieku, red. E. Paczoska, R. Chodźko, Filia Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, Białystok 1993.
Freud Zygmunt, Wyparcie, przeł. M. Poręba, w: Z. Rosińska, Freud, wyd. 2, Państwowe Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 2002, s. 259–269.
Gawin Magdalena, Spór o równouprawnienie kobiet (1864–1939), Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2015.
Głowiński Michał, Gry powieściowe. Szkice z teorii i historii form narracyjnych, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1973.
Głowiński Michał, Powieść młodopolska. Studium z poetyki historycznej, prace wybrane, t. 1, red. R. Nycz, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 1997.
Górnicka-Boratyńska Aneta, Stańmy się sobą. Cztery projekty emancypacji (1863– 1939), Świat Literacki, Izabelin 2001.
Górska Urszula, Drogi wolności. Ruch emancypacyjny kobiet w monarchii habsburskiej na podstawie publicystyki i twórczości literackiej w latach 1867–1918, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2016.
Halberstam Jack, Przedziwna sztuka porażki, przeł. M. Denderski, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Kraków 2018.
Iwanowska (Krzymuska) Maria, Władysław Reymont: Komediantka, Fermenty, Ziemia obiecana. Szkice i obrazki, [b.m.w.] 1899, s. 324–345.
Kisielewski Jan August, W sieci, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2002.
Kłosińska Krystyna, Fantazmaty. Grabiński – Prus – Zapolska, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2004.
Kłosińska Krystyna, Feministyczna krytyka literacka, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2010.
Kobieta i małżeństwo. Społeczno-kulturowe aspekty seksualności. Wiek XIX i XX, zbiór studiów, t. VIII, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, DiG, Warszawa 2004.
Krakowska Joanna, Historia ludzi, „Dialog” 2021, nr 11–12, https://www.dialog-pismo.pl/w-numerach/historia-ludzi
Krzyżanowski Julian, Władysław St. Reymont, twórca i dzieło, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1937.
Leder Andrzej, Nienapisana epopeja, kilka uwag o zapomnianym wyzwoleniu, „Teksty Drugie” 2017, nr 6, s. 58–59, https://doi.org/10.18318/td.2017.6.4
Legutko Grażyna, Komediantka – nierządnica – rewolucjonistka. Kreacje emancypantek w prozie modernistycznej, w: Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet, seria II, Perspektywa polska, red. nauk. A. Janicka, C. Fournier-Kiss, B. Olech, wstęp i układ tomu A. Janicka, Wydawnictwo Stowarzyszenia Absolwentów Wydziału Prawa, Białystok 2019, s. 289–304.
Lisak Agnieszka, Miłość, kobieta i małżeństwo w XIX wieku, Bellona, Warszawa 2009.
Litwinowicz-Droździel Małgorzata, Zmiana, której nie było. Trzy próby czytania Reymonta, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2019.
Matuszewski Ignacy, Władysław Reymont (ewolucja talentu), w: I. Matuszewski, Twórczość i twórcy. Studya i szkice estetyczno-literackie, Nakład Gebethnera i Wolffa, Warszawa 1904, s. 177–202.
Meducka Maria, Artystki o sobie. Pamiętniki polskich artystek sprzed 1939 roku, w: Kobieta i kultura. Kobiety wśród twórców kultury intelektualnej i artystycznej w dobie rozbiorów i w niepodległym państwie polskim, t. IV, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, DiG, Warszawa 1996, s. 211–221.
Nasiłowska Anna, Komediantka, w: …czterdzieści i cztery. Figury literackie. Nowy kanon, red. M. Rudaś-Grodzka i in., Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2016, s. 294–306.
Niedosyt. Rozmowa Dobrochny Kałwy i Małgorzaty Szpakowskiej, https://www.dialog-pismo.pl/w-numerach/niedosyt
Reymont Władysław Stanisław, Fermenty, w: W.S. Reymont, Dzieła wybrane, t. V, posłowie E. Korzeniewska, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1957, s. 269.
Showalter Elaine, Krytyka feministyczna na bezdrożach, przeł. I. Kaniowska-Blackwood, przekład przejrzał R. Nycz, „Teksty Drugie” 1993, nr 4/5/6, s. 115–146.
Skrendo Andrzej, „Nocny złodziej jabłek” – Henryk Bereza i nurt chłopski w prozie polskiej, „Teksty Drugie” 2017, nr 6, s. 36–53, https://doi.org/10.18318/td.2017.6.3
Sobieraj Tomasz, Czasoprzestrzeń prowincjonalnego miasteczka w polskiej prozie dziewiętnastowiecznej, w: Prus i inni. Prace ofiarowane prof. Stanisławowi Ficie, red. J.A. Michalik, E. Paczoska, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003, s. 297–313.
Szczuka Kazimiera, Kopciuszek, Frankenstein i inne. Feminizm wobec mitu, eFKa, Kraków 2001, s. 104–106.
Sztachelska Jolanta, „Reporteryje” i reportaże. Dokumentarne tradycje polskiej prozy z 2 poł. XIX wieku i na początku XX wieku. Prus – Konopnicka – Dygasiński – Reymont, Wydawnictwo Filii Uniwersytetu Warszawskiego, Białystok 1997, s. 142–148.
Sztachelska Jolanta, Reymont, filistry i miejskie fenomeny, w: W kręgu Młodej Polski. Studia i szkice, red. J. Sztachelska, seria III, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 1998, s. 123–139.
Urbanik-Kopeć Alicja, Matrymonium. O małżeństwie nieromantycznym, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2022.
Wyka Kazimierz, Reymontowska mapa polskiej prowincji, w: K. Wyka, Reymont, czyli ucieczka do życia, oprac. B. Koc, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979, s. 119–177.
Zacharska Jadwiga, Bohaterki utworów Reymonta w jarzmie obowiązku, w: Inny Reymont, red. W. Książek-Bryłowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2002, s. 151–154.
Zacharska Jadwiga, Filister w prozie fabularnej Młodej Polski, DiG, Warszawa 1996.
Zientek Sylwia, Polki na Montparnassie, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2021.
Żadziłko-Sztachelska Jolanta, „Tajemnice stacji kolejowej”, w: Doświadczenie prowincji w literaturze polskiej II połowy XIX i XX wieku, red. E. Paczoska, R. Chodźko, Filia Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, Białystok, 1993, s. 28–31.
Downloads
Published
Issue
Section
License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

