Jakich przemyśleń dostarczył Słownik polskiej krytyki literackiej 1764–1918? Mój komentarz retrospektywny

Grażyna Borkowska

doi:10.18778/1505-9057.72.02

Autor

Grażyna Borkowska Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk https://orcid.org/0000-0002-6281-4566

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.72.02

Słowa kluczowe:

krytyka literacka, klasycyzm, romantyzm, rewolucja, wiek XIX, wiek XX

Abstrakt

Artykuł jest luźnym komentarzem do edycji Słownika polskiej krytyki literackiej 1764–1918 pod redakcją Teresy Kostkiewiczowej, Grażyny Borkowskiej i Magdaleny Rudkowskiej, Wydawnictwo UMK, Toruń–Warszawa 2024. Autorka podkreśla – między innymi za Hippolyte’em Taine’em – dwoistą rolę klasycyzmu w przemianach życia publicznego we Francji (w wieku XVII nurt progresywny współbrzmiący z rozwojem nauki; sto lat później prąd skostniały, wywołujący potrzebę rewolucyjnych przemian). Na tym tle ciekawie rysuje się sytuacja polska: według Piotra Chmielowskiego za sprawą specyfiki północno-wschodnich kresów Rzeczypospolitej przejście od klasycyzmu do romantyzmu dokonuje się pokojowo, ewolucyjnie. Dwa inne komentarze dotyczą konieczności kontynuowania prac nad niektórymi sylwetkami krytyków (na przykład Józefa Tokarzewicza) oraz nad znaczeniem cywilizacyjnej i mentalnej rany, jaką II wojna światowa pozostawiła w świadomości i podświadomości Polaków, co ma wpływ na współczesne decyzje delimitujące polską kulturę (krytykę literacką) wieku XIX i XX.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Grażyna Borkowska - Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

Grażyna Borkowska, specjalność naukowa – historia literatury, teoria literatury, krytyka literacka. W 2003 roku uzyskała tytuł profesora, od 2013 roku jest członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Nauk, a od 2025 roku członkiem rzeczywistym PAN. Sprawuje również wiele innych funkcji, między innymi kierownika Pracowni Literatury II połowy XIX wieku IBL PAN (1997–2022), redaktor naczelnej kwartalnika „Pamiętnik Literacki” (od 1998), członka Rady Naukowej IBL PAN (od 1999), członka Rady Naukowej Instytutu Literatury Wydziału Polonistyki UW (od 2010), członka Rady Naukowej Instytutu Slawistyki PAN od 2022, wiceprzewodniczącej Rady Kuratorów Wydziału I PAN (2015–2018), przewodniczącej Rady Naukowej Biblioteki Gdańskiej (2016–2020 i 2022–2024).

Bibliografia

Boy-Żeleński Tadeusz, Jules Vallѐs i jego trylogia, „Odrodzenie” 1945, nr 36.

Niebiest Bazyli [właśc. Józef Tokarzewicz], O prawach siły: odczyt miany w Czytelni Polskiej w Paryżu (Rue L’Ancienne Comédie 24) 5. stycznia 1870, Drukarnia Luksemburska, Paris 1870.

Proudhon Pierre-Joseph, Œuvres complѐtes. Nouvelle édition, [édition] A. Lacroix, Verboeckhoven et Cie, tome 8, Paris 1868, część Question polonaise.

Słowacki Juliusz, Dzieła, t. 14: Listy do krewnych, przyjaciół i znajomych (1820–1849), oprac. J. Pelc, red. J. Krzyżanowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1959.

Taine Hippolyte Adolphe, Francja przed rewolucją, przeł. P. Chmielowski, E. Grabowski, nakład i druk Salomon (Franciszek Salezy) Lewental, Warszawa 1881.

Tokarzewicz (Hodi) Józef, W dniach wojny i głodu: wspomnienia, z przedmową Teodora Jeske-Choińskiego, Druk A.T. Jezierskiego, Warszawa 1900.