Wiejska femme fatale czy ofiara patriarchatu? Filmowe portrety Jagny Paczesiówny
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.33Słowa kluczowe:
Jagna na ekranie, Chłopi Reymonta, Chłopi film 1922, 1973, 2023, Maria Merita, Emilia Krakowska, Kamila UrzędowskaAbstrakt
Najnowsza adaptacja filmowa powieści Reymonta Chłopi, która w centrum fabuły stawia celebrującą swoją kobiecość i odmienność, tłamszoną przez zbiorowość w imię dobra wspólnoty, Jagnę, zachęca do skonfrontowania tego portretu z filmowymi kreacjami z dwóch wcześniejszych produkcji, które powstały na podstawie nagrodzonej Noblem chłopskiej epopei (ze świadomością, że do czasów obecnych nie zachowała się żadna kopia pierwszego, niemego, obrazu i możemy bazować jedynie na dość skąpych przekazach prasowych). Jest to tym bardziej interesujące, że kolejne ekranowe wersje noblowskiej powieści Reymonta powstawały prawie równo co 50 lat (1922, 1973, 2023), co stwarza pewną recepcyjną perspektywę porównawczą.
Nie skupiając się stricte na kwestii samej adaptacji, podjęto w artykule próbę badawczego namysłu nad trzema realizacjami aktorskimi postaci Jagny w wykonaniu Marii Merity, Emilii Krakowskiej i Kamili Urzędowskiej, bazując na głosach krytyki filmowej oraz przywołując na zasadzie kontekstu inne kobiece portrety filmowe z poszczególnych epok, w których powstawały filmy oparte na tetralogii Reymonta.
Pobrania
Bibliografia
Antek jak malowany. Z Robertem Gulaczykiem, aktorem, Antkiem w Chłopach rozmawia M. Staniszewska, „Gazeta Wyborcza” 2023, nr 242, s. 16–17.
Google Scholar
Boryna i Jagna. Dwuseryjny dramat miłosny, „Film” 1973, nr 35, s. 2.
Google Scholar
Brzozowska Sabina, Korale „z kropel krwi nanizane”. „Chłopi” Władysława Reymonta jako studium namiętności, „Pamiętnik Literacki” 2021, nr 4, s. 131–146, https://doi.org/10.18318/pl.2021.4.7
Google Scholar
Brzozowski Jan, Chłopi, „Kino” 2023, nr 10, s. 92–93.
Google Scholar
Chłopi Reymonta w kinematografie, „Tygodnik Ilustrowany” 1920, nr 49, https://stare-kino.pl/chlopi-reymonta-w-kinematografie/
Google Scholar
Chudoliński Michał, Triumf formy nad substancją – recenzja filmu „Chłopi”, https://paradoks.net.pl/read/45789-triumf-formy-nad-substancja-recenzja-filmu-chlopi
Google Scholar
Demidowicz Krzysztof, Reymont w kadrach, „Film” 1999, nr 3, s. 118.
Google Scholar
Gazda Grzegorz, Reymont i „strefy wyświetlające”, „Prace Polonistyczne” 1968, nr 24, s. 277–283.
Google Scholar
Gdynia Filmowa 2023: DK Welchman i Hugh Welchman, https://www.youtube.com/watch?v=Q1UQFVvHR6M
Google Scholar
Głogowska Maja, Na przekór stereotypom, „Kino” 2023, nr 10, s. 48–51.
Google Scholar
Hadamik Zofia, Femme fatale jako byt fantazmatyczny. O demonicznych postaciach kobiecych w filmie w pierwszej połowie XX wieku i ich późniejszych reminiscencjach, „Kwartalnik Filmowy” 2003, nr 41–42, s. 114–140, https://doi.org/10.36744/kf.3805
Google Scholar
Janicki Stanisław, Polskie filmy fabularne 1902–1988, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1990.
Google Scholar
Jopkiewicz Tomasz, Bo to złe kobiety były, „Kino” 2019, nr 4, s. 12–15.
Google Scholar
Kamila Urzędowska: Mechanizmy opisane przez Reymonta, znam z dzieciństwa. Emocje się nie zmieniają. Z Kamilą Urzędowską rozmawia J. Wróżyńska, https://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/7,157211,30200839,kamila-urzedowska-mechanizmy-opisane-przez-reymonta-znam-z.html?disableRedirects=true
Google Scholar
Kletowski Piotr, Kobiece ciało jako azyl: o egzy-erotycznym kinie Waleriana Borowczyka, w: Europejskie kino gatunków, t. 2, red. P. Kletowski, M. Pepliński, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2020, s. 317–331, https://doi.org/10.4467/K7305.23/21.21.15568
Google Scholar
L.B., W świecie ekranu. Chłopi podług powieści St. Wł. Reymonta, „Przegląd Filmowy i Kinematograficzny” 1922, nr 15, s. 16.
Google Scholar
Lichański Stefan, Władysław Stanisław Reymont, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1984.
Google Scholar
Lubelski Tadeusz, Historia kina polskiego 1895–2014, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2015.
Google Scholar
Madej Alina, Mitologie i konwencje. O polskim kinie fabularnym dwudziestolecia międzywojennego, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 1994.
Google Scholar
Market Andrzej, Ekranizacja Reymonta, „Ekran” 1958, nr 14, s. 10.
Google Scholar
Maron Marcin, Diabeł Andrzeja Żuławskiego: historia, zło i romantyczna gnoza, „Kwartalnik Filmowy” 2016, nr 96, s. 137–155, https://doi.org/10.36744/kf.2144
Google Scholar
Miniewicz Sonia, Przez „Chłopów” Seniuk trafiła na czarną listę. „Krzyczeli, że zwariowałam”, https://kultura.onet.pl/film/wywiady-i-artykuly/przez-chlopow-anna-seniuk-trafila-na-czarna-liste-doszlo-do-awantury/xe41r4c
Google Scholar
Morawski Piotr, „Chłopi”, czyli historie ludowe, „Dialog” 2021, nr 11–12, https://www.dialog-pismo.pl/w-numerach/chlopi-czyli-historie-ludowe
Google Scholar
Mruklik Barbara, Drzewo śmierci – drzewo życia, „Kino” 1970, nr 11, https://akademiapolskiegofilmu.pl/pl/historia-polskiego-filmu/artykuly/drzewo-smierci-drzewo-zycia/404
Google Scholar
Oracki Tadeusz, Reymont – teatr – film – radio. Rekonesans, „Słupskie Prace Filologiczne. Seria Filologia Polska” 2002, nr 1, s. 173–186.
Google Scholar
Paczyńska-Jasińska Patrycja, https://film.org.pl/a/femme-fatale-w-kinie-noir-78037
Google Scholar
Pierończyk Jolanta, „Chłopi” Reymonta niesłabnącą potęgą są i basta. To książka o nas. Rok 2022 rokiem kilku rocznic związanych z „Chłopami”, https://dziennikzachodni.pl/chlopi-reymonta-nieslabnaca-potega-sa-i-basta-to-ksiazka-o-nas-rok-2022-rokiem-kilku-rocznic-zwiazanych-z-chlopami/ar/c13-16002439
Google Scholar
Piotrowska Anita, Landszaft z kozłem ofiarnym, „Tygodnik Powszechny” 2023, nr 42, s. 104–105.
Google Scholar
Pitera Zbigniew, Diabeł jest kobietą. Z historii filmowego wampa, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989.
Google Scholar
Polski film fabularny 1918–1939. Recenzje, wstęp, wybór i opracowanie B.L. Gierszewska, Księgarnia Akademicka, Kraków 2012.
Google Scholar
Reymont Władysław Stanisław, Chłopi, t. 1, oprac. i wstęp F. Ziejka, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.
Google Scholar
Rurawski Józef, Władysław Reymont, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977.
Google Scholar
Ryłek Anna, Adaptacja „Chłopów” W.S. Reymonta w reż. Jana Rybkowskiego jako punkt wyjścia do rozważań na temat kultury i obyczajowości mieszkańców polskiej wsi przełomu XIX i XX w., https://edukacjafilmowa.pl/chlopi-2/
Google Scholar
Smoleń Barbara, Jagna, w: …czterdzieści i cztery. Figury literackie. Nowy kanon, red. M. Rudaś-Grodzka, K. Nadana-Sokołowska, B. Smoleń i in., Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2016.
Google Scholar
Stokłosa Sylwia, „Doskonały przykład doskonałej rozkoszy – kobiety i papierosy w XIX wieku. Od Carmen po hollywoodzkie femmes fatales, w: Ciało i umysł – konflikt, dialogi, reprezentacje, t. 1, red. L. Kamińska, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Kraków 2023, s. 7–24.
Google Scholar
Strąk Michał, Stereotyp wciąż żyje, „Film” 1973, nr 45, s. 8–9.
Google Scholar
Wielgosz Przemysław, Większość „większej połowy”. Ludowa historia kobiet, w: Ludowa historia kobiet, red. tenże, Wydawnictwo RM, Warszawa 2023.
Google Scholar
Ziejka Franciszek, „Chłopi” Władysława S. Reymonta w drodze do światowej sławy, „Niepodległość i Pamięć” 2015, nr 1, s. 121–142.
Google Scholar
Zwierzchowski Jan, List otwarty do redakcji „Gazety Kieleckiej”, „Gazeta Kielecka” 1932, nr 2, s. 3.
Google Scholar
Żółtowski Dariusz, Chłopi jak z obrazka, „Twórczość” 2023, nr 12, s. 161–164.
Google Scholar
50 lat temu odbyła się premiera filmu „Chłopi” Jana Rybkowskiego, https://film.interia.pl/wiadomosci/news-przywrocone-arcydziela-emilia-krakowska-i-chlopi-w-krakowie,nId,8043258
Google Scholar
Pobrania
Opublikowane
Jak cytować
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
