Jagna jako postać potencjalna. O Chłopach Doroty Kobieli Welchman i Hugh Welchmana

Maria Szoska

doi:10.18778/1505-9057.71.34

Autor

Maria Szoska Uniwersytet Gdański https://orcid.org/0000-0001-8115-3591

DOI:

https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.34

Słowa kluczowe:

adaptacja, emancypacja, Józef Chełmoński, historia potencjalna, historie ludowe, popfeminizm

Abstrakt

Artykuł dotyczy adaptacji Chłopów Władysława Reymonta DK i Hugh Welchmanów. W tekście przedstawiono konsekwencje okrojenia problematyki postaci Jagny, chłopskiej bohaterki, której status prawny i ludzki w wiejskiej hierarchii był całkowicie zdefiniowany przez system patriarchalny. Analizując fabułę i formę filmu, autorka wskazuje na uproszczenie realiów ówczesnego życia wiejskiej gromady, co utrwaliło społeczną nie-pamięć dotyczącą ludowego pochodzenia. Historia zawarta w dziele Reymonta ma potencjał performatywny, może stanowić również rodzaj współczesnej interwencji. Jednak Jagna jako postać filmowa nie buduje historii potencjalnej w jej wydaniu ludowym (w znaczeniu, jakie pojęciu nadała Ariella Azolay), ale staje się polską ikoną popfeminizmu, wykorzystanego jako umyślny zabieg marketingowy, mający wpływać na atrakcyjność obrazu filmowego i jego sprzedaż. Atrakcyjność wzmacnianą również poprzez odwołania do malarstwa Józefa Chełmońskiego, któremu zdaniem autorki paradoksalnie odebrano emancypacyjny charakter.

Pobrania

Brak dostępnych danych do wyświetlenia.

Biogram autora

Maria Szoska - Uniwersytet Gdański

Maria Szoska, adiunktka w Zakładzie Polonistyki Stosowanej Uniwersytetu Gdańskiego. Autorka publikacji z zakresu teorii i praktyki edukacji oraz nauk o sztuce, w tym książki Trudna obecność. Film w edukacji polonistycznej a interpretacja (Gdańsk 2019). W kręgu jej zainteresowań badawczych znajduje się wykorzystanie tekstów wizualnych w dydaktyce literacko-kulturowej, a także zależność pomiędzy przyjętą strategią badawczą a wynikającą z niej interpretacją.

Bibliografia

Azoulay Ariella Aïsha, Historia potencjalna: bez narzędzi pana, w ogóle bez narzędzi, przeł. A. Szczepan, „Teksty Drugie” 2021, nr 5: Historie potencjalne, s. 275. https://doi.org/10.18318/td.2021.5.16
Google Scholar

Bagińska Agnieszka, Barbarzyńca w ogrodzie. Józef Chełmoński i malarstwo europejskie, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 102–117.
Google Scholar

Bobiński Witold, Adaptacja filmowa – kłopot szkolnej polonistyki, w: tegoż: Teksty w lustrze ekranu. Okołofilmowa strategia kształcenia literacko-kulturowego, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2011, s. 319–327.
Google Scholar

Borkowska Grażyna, Miłość i konwenans. Miłość i obowiązek. Uroda życia, w: tejże, Pozytywiści i inni, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s. 102–107.
Google Scholar

Brückner Aleksander, Słownik etymologiczny języka polskiego, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1927.
Google Scholar

Chakravorty Spivak G., Czy podporządkowani inni mogą przemówić?, przeł. E. Majewska, „Krytyka Polityczna” 2010, nr 24/25, s. 196–239.
Google Scholar

Chętkowski Dariusz, Uczniowie naoglądali się „Chłopów” i wyciągają wnioski o seksie…, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2237178,1,uczniowie-naogladali-sie-chlopow-i-wyciagaja-wnioski-o-seksie-z-reszta-lektur-lepiej-nie-jest.read
Google Scholar

Chmielewska Katarzyna, Lud w perspektywie, perspektywa ludu, „Teksty Drugie” 2021, nr 5: Historie potencjalne, s. 293–309, https://doi.org/10.18318/td.2021.5.17
Google Scholar

Dauksza Agnieszka, W szczerym polu. Historie potencjalne i inne strachy, „Teksty Drugie” 2021, nr 5: Historie potencjalne, s. 7–19, https://doi.org/10.18318/td.2021.5.1
Google Scholar

Domańska Ewa, Historia ratownicza, „Teksty Drugie” 2013, nr 5, s. 12–26.
Google Scholar

Escarpit Robert, Literatura a społeczeństwo, przeł. J. Lalewicz, w: Współczesna teoria badań literackich za granicą, t. 3, red. H. Markiewicz, Kraków 1976, s. 124–181.
Google Scholar

Federici Sylvia, Re-enchanting the World: Feminism and the Politics of the Commons, PM Press, Oakland 2019.
Google Scholar

Gołąb Maria, Ku arcydziełom. Wczesna twórczość Józefa Chełmońskiego, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 32–47.
Google Scholar

Jagna w deszczu. Z DK Welchman rozmawia Katarzyna Kubisiowska, „Tygodnik Powszechny” 13 marca 2024, wyd. specjalne: Historie ludowe, s. 84–87.
Google Scholar

Janicki Kamil, Pańszczyzna, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2021.
Google Scholar

Kasprzyk Gabriela, Alienacja przez bierność. Jagna w „Chłopach” Władysława Reymonta, w: Wspólnota – jednostka – samotność, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Kraków 2024, s. 135–158, https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/2c17be19-557f-444e-9dae-f202fddcc162/content
Google Scholar

Klekot Ewa, Trwałe obrazy rzeczy ludowych, w: Polska – kraj folkloru, red. J. Kordjak, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2020, s. 54–65.
Google Scholar

Korczak-Siedlecka Jaśmina, Przemoc, w: Ludowa historia kobiet, red. P. Wielgosz, Wydawnictwo RM, Warszawa 2023, s. 175–190.
Google Scholar

Kryński Maciej, „Chłopi” i chłopi, czyli najsłabsza Gdynia od lat, https://krytykapolityczna.pl/kultura/film/festiwal-filmow-fabularnych-w-gdyni-2023/
Google Scholar

Krypczyk-De Barra Aleksandra, „Artysta znany i uznany”. Zarys stanu badań na temat życia i twórczości Józefa Chełmońskiego, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 18–31.
Google Scholar

Krypczyk-De Barra Aleksandra, Chełmoński i chłopi. Reprezentacja wsi w twórczości artysty, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 48–61.
Google Scholar

Masłowski Maciej, Józef Chełmoński, Wydawnictwo Auriga, Warszawa 1973.
Google Scholar

Melbechowska-Luty Aleksandra, Chełmoński. Malarz polskich żywiołów, Dom Pracy Twórczej w Radziejowicach, Radziejowice 2014.
Google Scholar

Packalén Parkman Małgorzata A., Femmes fatales polskiej wsi: seksualizm a konwencje społeczno-literackie w powieściach Orzeszkowej, Reymonta i Dąbrowskiej, „Slovo. Journal of Slavic Languages” 2010, nr 50, s. 87–105, https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:373732/FULLTEXT01.pdf
Google Scholar

Piotrowska Anita, Landszaft z kozłem ofiarnym, „Tygodnik Powszechny” 13 marca 2024, wyd. specjalne: Historie ludowe, s. 88–89.
Google Scholar

Pobłocki Kacper, Chamstwo, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021.
Google Scholar

Reymont Władysław, Chłopi, oprac. F. Ziejka, t. 1 i 2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.
Google Scholar

Tomaszewska Grażyna B., Wygnanie i wdzięczność: Czesław Miłosz – Po wygnaniu i Józef Chełmoński – Bociany, w: tejże, Praktyki czytania. Ponowoczesna interpretacja a szkoła, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 164–179.
Google Scholar

Wroniewicz Julia, We świat, do ludzi – o nowej adaptacji Chłopów Reymonta, „Tekstualia” 2024, nr 2 (77), s. 113–124, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.6621
Google Scholar