Jagna jako postać potencjalna. O Chłopach Doroty Kobieli Welchman i Hugh Welchmana
DOI:
https://doi.org/10.18778/1505-9057.71.34Słowa kluczowe:
adaptacja, emancypacja, Józef Chełmoński, historia potencjalna, historie ludowe, popfeminizmAbstrakt
Artykuł dotyczy adaptacji Chłopów Władysława Reymonta DK i Hugh Welchmanów. W tekście przedstawiono konsekwencje okrojenia problematyki postaci Jagny, chłopskiej bohaterki, której status prawny i ludzki w wiejskiej hierarchii był całkowicie zdefiniowany przez system patriarchalny. Analizując fabułę i formę filmu, autorka wskazuje na uproszczenie realiów ówczesnego życia wiejskiej gromady, co utrwaliło społeczną nie-pamięć dotyczącą ludowego pochodzenia. Historia zawarta w dziele Reymonta ma potencjał performatywny, może stanowić również rodzaj współczesnej interwencji. Jednak Jagna jako postać filmowa nie buduje historii potencjalnej w jej wydaniu ludowym (w znaczeniu, jakie pojęciu nadała Ariella Azolay), ale staje się polską ikoną popfeminizmu, wykorzystanego jako umyślny zabieg marketingowy, mający wpływać na atrakcyjność obrazu filmowego i jego sprzedaż. Atrakcyjność wzmacnianą również poprzez odwołania do malarstwa Józefa Chełmońskiego, któremu zdaniem autorki paradoksalnie odebrano emancypacyjny charakter.
Pobrania
Bibliografia
Azoulay Ariella Aïsha, Historia potencjalna: bez narzędzi pana, w ogóle bez narzędzi, przeł. A. Szczepan, „Teksty Drugie” 2021, nr 5: Historie potencjalne, s. 275. https://doi.org/10.18318/td.2021.5.16
Bagińska Agnieszka, Barbarzyńca w ogrodzie. Józef Chełmoński i malarstwo europejskie, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 102–117.
Bobiński Witold, Adaptacja filmowa – kłopot szkolnej polonistyki, w: tegoż: Teksty w lustrze ekranu. Okołofilmowa strategia kształcenia literacko-kulturowego, Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, Kraków 2011, s. 319–327.
Borkowska Grażyna, Miłość i konwenans. Miłość i obowiązek. Uroda życia, w: tejże, Pozytywiści i inni, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999, s. 102–107.
Brückner Aleksander, Słownik etymologiczny języka polskiego, Krakowska Spółka Wydawnicza, Kraków 1927.
Chakravorty Spivak G., Czy podporządkowani inni mogą przemówić?, przeł. E. Majewska, „Krytyka Polityczna” 2010, nr 24/25, s. 196–239.
Chętkowski Dariusz, Uczniowie naoglądali się „Chłopów” i wyciągają wnioski o seksie…, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/spoleczenstwo/2237178,1,uczniowie-naogladali-sie-chlopow-i-wyciagaja-wnioski-o-seksie-z-reszta-lektur-lepiej-nie-jest.read
Chmielewska Katarzyna, Lud w perspektywie, perspektywa ludu, „Teksty Drugie” 2021, nr 5: Historie potencjalne, s. 293–309, https://doi.org/10.18318/td.2021.5.17
Dauksza Agnieszka, W szczerym polu. Historie potencjalne i inne strachy, „Teksty Drugie” 2021, nr 5: Historie potencjalne, s. 7–19, https://doi.org/10.18318/td.2021.5.1
Domańska Ewa, Historia ratownicza, „Teksty Drugie” 2013, nr 5, s. 12–26.
Escarpit Robert, Literatura a społeczeństwo, przeł. J. Lalewicz, w: Współczesna teoria badań literackich za granicą, t. 3, red. H. Markiewicz, Kraków 1976, s. 124–181.
Federici Sylvia, Re-enchanting the World: Feminism and the Politics of the Commons, PM Press, Oakland 2019.
Gołąb Maria, Ku arcydziełom. Wczesna twórczość Józefa Chełmońskiego, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 32–47.
Jagna w deszczu. Z DK Welchman rozmawia Katarzyna Kubisiowska, „Tygodnik Powszechny” 13 marca 2024, wyd. specjalne: Historie ludowe, s. 84–87.
Janicki Kamil, Pańszczyzna, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2021.
Kasprzyk Gabriela, Alienacja przez bierność. Jagna w „Chłopach” Władysława Reymonta, w: Wspólnota – jednostka – samotność, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Kraków 2024, s. 135–158, https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/2c17be19-557f-444e-9dae-f202fddcc162/content
Klekot Ewa, Trwałe obrazy rzeczy ludowych, w: Polska – kraj folkloru, red. J. Kordjak, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2020, s. 54–65.
Korczak-Siedlecka Jaśmina, Przemoc, w: Ludowa historia kobiet, red. P. Wielgosz, Wydawnictwo RM, Warszawa 2023, s. 175–190.
Kryński Maciej, „Chłopi” i chłopi, czyli najsłabsza Gdynia od lat, https://krytykapolityczna.pl/kultura/film/festiwal-filmow-fabularnych-w-gdyni-2023/
Krypczyk-De Barra Aleksandra, „Artysta znany i uznany”. Zarys stanu badań na temat życia i twórczości Józefa Chełmońskiego, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 18–31.
Krypczyk-De Barra Aleksandra, Chełmoński i chłopi. Reprezentacja wsi w twórczości artysty, w: Józef Chełmoński. 1849–1914, katalog z wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 2024, s. 48–61.
Masłowski Maciej, Józef Chełmoński, Wydawnictwo Auriga, Warszawa 1973.
Melbechowska-Luty Aleksandra, Chełmoński. Malarz polskich żywiołów, Dom Pracy Twórczej w Radziejowicach, Radziejowice 2014.
Packalén Parkman Małgorzata A., Femmes fatales polskiej wsi: seksualizm a konwencje społeczno-literackie w powieściach Orzeszkowej, Reymonta i Dąbrowskiej, „Slovo. Journal of Slavic Languages” 2010, nr 50, s. 87–105, https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:373732/FULLTEXT01.pdf
Piotrowska Anita, Landszaft z kozłem ofiarnym, „Tygodnik Powszechny” 13 marca 2024, wyd. specjalne: Historie ludowe, s. 88–89.
Pobłocki Kacper, Chamstwo, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2021.
Reymont Władysław, Chłopi, oprac. F. Ziejka, t. 1 i 2, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1999.
Tomaszewska Grażyna B., Wygnanie i wdzięczność: Czesław Miłosz – Po wygnaniu i Józef Chełmoński – Bociany, w: tejże, Praktyki czytania. Ponowoczesna interpretacja a szkoła, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, s. 164–179.
Wroniewicz Julia, We świat, do ludzi – o nowej adaptacji Chłopów Reymonta, „Tekstualia” 2024, nr 2 (77), s. 113–124, https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.6621
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
