Wyznaczniki biolektu schizofatycznego w języku i tekstach wspólnoty osób chorujących na schizofrenię

Wojciech Lipski

doi:10.18778/0208-6077.59.13

Autor

Wojciech Lipski Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie https://orcid.org/0000-0003-4445-9940

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6077.59.13

Słowa kluczowe:

schizofrenia, schizofazja, wspólnota

Abstrakt

Autor artykułu postawił tezę, że możliwe jest określenie wspólnotowości osób chorujących na schizofrenię na podstawie ich zachowań językowych. Zaburzenia językowe w schizofrenii (schizofazja) określił jako biolekt, ponieważ schizofrenia jest chorobą mózgu i to właśnie aberracje w jego funkcjonowaniu wywołują typowe dla psychozy objawy, także językowe. Artykuł podejmuje problem deskrypcji tego biolektu oraz wskazania w nim wykładników wspólnotowości osób chorujących na schizofrenię. Wspólnota oznacza grupę ludzi powiązanych ze sobą. Może ona kształtować się od wewnątrz, gdzie wspólne czynniki determinują daną grupę osób, bądź od zewnątrz, kiedy pewne cechy tych osób są tożsame i wskazują na ich wspólnotowość. W przypadku osób chorujących na schizofrenię to powiązanie i wspólnotowość od wewnątrz wynika z zaistnienia samej choroby, widać to chociażby w tworzonych przez pacjentów grupach wsparcia. Od zewnątrz wyznacznikiem wspólnotowości w tej grupie osób będą między innymi zaburzenia mowy — schizofazja.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Andreasen N.C., 1979, Thought, language, and communication disorders: I. Clinical assessment, definition of terms, and evaluation of their reliability, „Archives of General Psychiatry”, t. 36 (12), s. 1315–1321. DOI: https://doi.org/10.1001/archpsyc.1979.01780120045006

Andreasen N.C., 1982, Negative symptoms in schizophrenia: Definition and reliability, „Archives of Generaly Psychiatry”, t. 39 (7), s. 784–788. DOI: https://doi.org/10.1001/archpsyc.1982.04290070020005

Andreasen N.C., 1986, Scale for the Assessment of Thought, Language, and Communication (TLC), „Schizophrenia Bulletin”, t. 12 (3), s. 473–482. DOI: https://doi.org/10.1093/schbul/12.3.473

Bilikiewicz T., 1957, Psychiatria kliniczna, Warszawa: PZWL.

Bleuler E., 1950, Dementia Praecox or the Group of Schizophrenias, New York: International Universities Press.

Cardella V., 2018, Language and schizophrenia. Perspectives from Psychology and Philosophy, New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315123233

Carpenter K., 1982, Neologisms in ‘Word Salad’: How Schizophrenic Speakers Make Themselves Misunderstood, w: M. Macaulay (red.), Proceedings of the Eighth Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society, Berkeley, California: Berkeley Linguistics Society, s. 562–571.

Chaika E., 1982, A unifield explanation for the diverse structural deviations reported for adult schizophrenics with disrupted speech, „Journal of Communication Disorders”, t. 15, s. 167–189. DOI: https://doi.org/10.1016/0021-9924(82)90032-6

Chaika E., Lambe R.A., 1989, Cohesion in schizophrenic narratives, revisited, „Journal of Communication Disorders”, t. 22 (6), s. 407–421. DOI: https://doi.org/10.1016/0021-9924(89)90034-8

Czernikiewicz A., 1998, Językowy wymiar przewlekłej schizofrenii, Lublin: Akademia Medyczna.

Czernikiewicz A., 2004, Przewodnik po zaburzeniach językowych w schizofrenii, Warszawa: Instytut Psychiatrii i Neurologii.

Czernikiewicz A., Woźniak T., 2001, Schizofazja, „Logopedia”, t. 29, s. 7–36.

Damasio A., 2017, Błąd Kartezjusza: emocje, rozum i ludzki mózg, Poznań: Dom Wydawniczy „Rebis”.

Gilbert F.N., 2022, Pragmatic Deviations in the Speech of Paranoid Schizophrenic Patients in Cameroon, „Open Journal of Modern Linguistics”, t. 12, s. 89–122.

Grabias S., 1994, Logopedyczna klasyfikacja zaburzeń mowy, „Audiofonologia”, t. 6, s. 7–22.

Grabias S., 1997, Mowa i jej zaburzenia, „Audiofonologia”, t. 10, s. 9–36.

Grabias S., 2001, Środowiskowe i zawodowe odmiany języka – socjolekty, w: J. Bartmiński (red.), Współczesny język polski, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 235–253.

Grabias S., 2003, Język w zachowaniach społecznych, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Grabias S., 2010/2011, Logopedia — nauka o biologicznych uwarunkowaniach języka i zachowaniach językowych, „Logopedia”, t. 39/40, s. 9–34.

Grabias S., 2012, Terapia zaburzeń mowy. Perspektywy badań, typologie zaburzeń, procedury postepowania logopedycznego, w: S. Grabias, M. Kurkowski (red.), Logopedia. Teoria zaburzeń mowy, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 15–71.

Grabias S., 2019, Język w zachowaniach społecznych. Podstawy socjolingwistyki i logopedii, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Grucza F., 1993, Zagadnienia ontologii lingwistycznej: O językach ludzkich i ich (rzeczywistym) istnieniu, w: S. Grabias (red.), Opuscula Logopaedica, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, s. 25–47.

Kaczmarek L., 1975, Korelacyjna klasyfikacja zaburzeń słownego i pisemnego porozumiewania się, „Logopedia”, t. 12, s. 5–13.

Keshavan M.S., Srihari V.H., Reddy R., 2024, Schizophrenia. A practical Primer, New York: Routledge. DOI: https://doi.org/10.4324/9781315152806

Klimczuk A., 2013, Hipoteza Sapira–Whorfa — przegląd argumentów zwolenników i przeciwników, „Kultura — Społeczeństwo — Edukacja”, t. 1 (3), s. 165–181. DOI: https://doi.org/10.14746/kse.2013.3.1.08

Kraepelin E., 1919, Dementia Praecox and Paraphrenia, Edinburg: Livingstone.

Lipski W., 2010, Zaburzenia narracji w schizofrenii paranoidalnej — analiza wypowiedzi 51-letniej kobiety, „Acta Humana”, t. 1, s. 125–137.

Lipski W., 2018, Zaburzenia konotacji w schizofrenii, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Łuczyński E., 2019, Dyslekt jako swoista odmiana biolektu, „Poradnik Językowy”, t. 761 (2), s. 83–91.

Niepytalska-Osiecka A., 2021, Słownictwo przestępcze za murami polskich zakładów karnych dla kobiet. Rekonesans badawczy na podstawie badań ankietowych, „Socjolingwistyka”, t. 35, s. 373–390. DOI: https://doi.org/10.17651/SOCJOLING.35.21

Obrębska M., 2013, Styl mówienia w schizofrenii, Poznań: Wydawnictwo UAM.

PSWP — Zgółkowa H. (red.), 1994–2005, Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, t. 46, Poznań: Kurpisz.

Rodasik R., Ćwiertnia E., Zat’co J., Język podkultury więziennej: gwara, język migowy, tatuaż, „Kultura bezpieczeństwa. Nauka — Praktyka — Refleksje”, t. 13, s. 116–141.

SBr — Bralczyk J. (red.), 2005, Słownik 100 tysięcy potrzebnych słów, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Sims A., 1995, Speech and Language Disorders in Psychiatry. Proccedings of the Fifth Leeds Psychopathology Symposium, London: Gaskell.

SJPDor — Doroszewski W. (red.), 1958–1969, Słownik języka polskiego, t. 1–11, Warszawa, http://sjp.pwn.pl/doroszewski/html (dostęp: 9.08.2025).

SJPSzym — Szymczak M. (red.), 1981, Słownik języka polskiego, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Skubalanka T., 1962, Neologizmy w polskiej poezji romantycznej, Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu.

Skubalanka T., 1976, Założenia analizy stylistycznej, w: H. Markiewicz, J. Sławiński (red.), Problemy metodologiczne współczesnego literaturoznawstwa, Kraków: Wydawnictwo Literackie, s. 250–273.

Stępniak K., 2013, Słownik gwar przestępczych, Kraków: Oficyna Wydawnicza Mireki.

Styczek I., 1970, Zarys logopedii, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Styczek I., 1979, Logopedia, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Voppel A.E., de Boer J.N., Brederoo S.G., Schnack H.G., Sommer I.E.C., 2021, Quantified language connectedness in schizophrenia-spectrum disorders, „Psychiatry Research”, t. 304, s. 114–130. DOI: https://doi.org/10.1016/j.psychres.2021.114130

Wilkoń A., 2000, Typologia odmian językowych współczesnej polszczyzny, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Woźniak T., 2000, Zaburzenia języka w schizofrenii, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Woźniak T., 2005, Narracja w schizofrenii, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Woźniak T., 2024, Trzy wymiary znaku językowego i trzy typy schizofazji, „Prace Językoznawcze”, t. 26 (4), s. 235–248. DOI: https://doi.org/10.31648/pj.10598

Woźniak T., Czernikiewicz A., 2002–2003, Krótka Skala Oceny Schizofazji (KSOS), „Badania nad Schizofrenią”, t. 4 (4), s. 569–576.

Zeigarnik B.W., 1969, Patologia myślenia, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.