Pole semantyczne CIAŁO CZŁOWIEKA w słowniku tykocińskim Zygmunta Glogera

Beata Kuryłowicz

doi:10.18778/0208-6077.56.21

Autor

Beata Kuryłowicz Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0003-2309-4313

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6077.56.21

Słowa kluczowe:

gwara Polski północno-wschodniej, leksyka dotycząca ciała człowieka, leksykografia gwarowa, pole semantyczne, relacje semantyczne

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest leksyka gwarowa tworząca pole semantyczne CIAŁO CZŁOWIEKA, wyekscerpowana z XIX-wiecznego słownika gwary ludowej Zygmunta Glogera (Słownik gwary ludowej w okr. tykocińskim). Autorka opisuje strukturę pola, pokazuje znaczenie leksemów tworzących to pole, ustala miejsce wyrazów w jego obrębie, prezentuje relacje semantyczne (synonimię, polisemię, hiponimię i meronimię) między wyrazami. Z przedstawionej analizy wynika, że Gloger zanotował 298 leksemów dotyczących ciała człowieka, najwięcej nazw grupują podpola 1. ciało, jego części, cechy fizyczne, wygląd (110) i 4. czynności i stany fizjologiczne, sprawność i wydolność organizmu, zmysły, choroby, leczenie (98), a najczęstszym typem relacji semantycznej jest synonimia.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Bibliografia

Białoskórska M., 1994, Staropolskie semantyczne dublety słowotwórcze rzeczownikowe i ich kontynuacja w polszczyźnie XVI oraz XX wieku, w: M. Kucała, Z. Krążyńska (red.), Studia historycznojęzykowe I, Kraków: Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, s. 29–41.

Buttler D., 1967, Koncepcja pola znaczeniowego, „Przegląd Humanistyczny” 2, s. 41–59.

Buttler D., 1984, Zmienność znaczeń wyrazów w polszczyźnie przełomu XIX i XX wieku. III. Repartycja semantyczna dubletów słowotwórczych, „Poradnik Językowy” 5, s. 276–289.

Dubisz S., 2002, Język — historia — kultura (wykłady, studia, analizy), t. 1, Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Filar D., 2010, Synonimia leksykalna w leksykologii i leksykografii polskiej, „Roczniki Humanistyczne” 6, s. 41–57.

Gawroński A., 1928, Szkice językoznawcze, Warszawa: Wydawnictwo Gebethner i Wolff, s. 199–217.

Gloger Z., 1893, Słownik gwary ludowej w okr. tykocińskim, „Prace Filologiczne” IV, s. 795–904.

Handke K., 2010, Pole semantyczne barw fioletu w twórczości Stefana Żeromskiego, „Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej” 45, s. 49–64. https://doi.org/10.11649/sfps.2010.003 DOI: https://doi.org/10.11649/sfps.2010.003

Jankowiak L.A., 2005, Słownictwo medyczne Stefana Falimirza, t. 1, Warszawa: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (SOW).

Jankowiak L.A., 2015, Synonimia w polskiej terminologii medycznej drugiej połowy XIX wieku (na podstawie „Słownika terminologii lekarskiej polskiej” z 1881 roku), Warszawa: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk (SOW). https://doi.org/10.14746/pspsj.2015.22.1.5 DOI: https://doi.org/10.14746/pspsj.2015.22.1.5

Kaczmarek L., 1936, Sposoby spieszczeń w wielkopolskiej pieśni ludowej, „Język Polski” 21, s. 141–147.

Karaś H., b.r., Ekspresywne nacechowanie wypowiedzi, http://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php?l1=leksykon&lid=564 (dostęp: 23.02.2022).

Kleszczowa K., 2003, Staropolskie derywaty przymiotnikowe i ich perspektywiczna ewolucja, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Kuryłowicz B., 2005, Zygmunt Gloger jako językoznawca, „Roczniki Humanistyczne” 6, s. 61–80.

Kuryłowicz B., 2006a, Charakterystyka fonetyczna dziewiętnastowiecznej gwary tykocińskiej, „Białostockie Archiwum Językowe” 6, s. 41–61. https://doi.org/10.15290/baj.2006.06.04 DOI: https://doi.org/10.15290/baj.2006.06.04

Kuryłowicz B., 2006b, Językowy obraz świata roślin w dziewiętnastowiecznych słowniczkach gwarowych, w: B. Nowowiejski (red.), Wokół polszczyzny dawnej i obecnej, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, s. 155–167.

Kuryłowicz B., 2006c, Tykocińskie nazwy i określenia człowieka w słowniczku Zygmunta Glogera, w: H. Sędziak, D. Czyż (red.), Polszczyzna regionalna IV, Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe im. Adama Chętnika, s. 295–302.

Kuryłowicz B., 2007a, O słowniczku tykocińskim Zygmunta Glogera, w: I. Kaproń-Charzyńska, J. Kamper-Warejko (red.), Z zagadnień leksykologii i leksykografii języków słowiańskich, Toruń: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, s. 87–97.

Kuryłowicz B., 2007b, Słowotwórstwo dziewiętnastowiecznej gwary tykocińskiej, „Białostockie Archiwum Językowe” 7, s. 83–97. https://doi.org/10.15290/baj.2007.07.08 DOI: https://doi.org/10.15290/baj.2007.07.08

Kuryłowicz B., 2008, Uwagi o fleksji w tykocińskim słowniku Zygmunta Glogera, w: H. Sędziak, D. Czyż (red.), Polszczyzna regionalna V, Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe im. Adama Chętnika, s. 162–169.

Kuryłowicz B., Nowowiejski B., 2020, Słownik gwary ludowej w okr[ęgu] Tykocińskim, w: B. Nowowiejski, B. Kuryłowicz (red.), Dziewiętnastowieczne słowniczki gwarowe z Polski północno-wschodniej, cz. 2, Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, s. 7–205.

Markowski A., 1990, Leksyka wspólna różnym odmianom polszczyzny, t. 1–2, Warszawa: Uniwersytet Warszawski.

Markowski A., 2012, Wykłady z leksykologii, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Mikołajczak-Matyja N., 2008, Hierarchiczna struktura leksykonu umysłowego. Relacje semantyczne w leksykonie widzących i niewidomych użytkowników języka, Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza.

Miodunka W., 1980, Teoria pól językowych. Społeczne i indywidualne ich uwarunkowania, Warszawa–Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Nitsch K., 1911, Mowa ludu polskiego, Warszawa: E. Wende i Sp, Kraków: skład główny Leon Frommer.

Okoniowa J., Okoń J., 2019, Zygmunta Glogera „Słownik gwary ludowej w okręgu tykocińskim”. Dopełnienia, Kraków: Collegium Columbinum.

Pisarek W., 1967, Pojęcie pola wyrazowego i jego użyteczność w badaniach stylistycznych, „Pamiętnik Literacki” 2, s. 493–516.

Polański K. (red.), 1993, Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Skubalanka T., 1970, Problemy synonimii poetyckiej, w: M. Głowiński (red.), Studia z teorii i historii poezji, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, s. 429–445.

Stobiecki K., 2011, Teoria semantyki w kontekście hierarchicznych relacji semantycznych, „Językoznawstwo: Współczesne Badania, Problemy i Analizy Językoznawcze” 5, 167–175.

Szczaus A., 2005, Rzeczownikowe synonimy słowotwórcze w polszczyźnie XVI wieku, Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.

Tokarski R., 1984, Struktura pola znaczeniowego (studium językoznawcze), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Tokarski R., 2013, Światy za słowami. Wykłady z semantyki leksykalnej, Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Trier J., 1931, Der Deutsche Wortschatz im Sinnbezirk des Verstandes, Heidelberg: Heidelberg, C. Winter.