Specyfika wybranych form grzecznościowych na tle normy ogólnopolskiej w pisanej odmianie polszczyzny odziedziczonej na Ukrainie (na materiale polskojęzycznej „Gazety Polskiej Bukowiny”)
DOI:
https://doi.org/10.18778/0860-6587.26.22Słowa kluczowe:
etykieta językowa, polszczyzna odziedziczona, polszczyzna pisana, norma językowa, interferencjaAbstrakt
W artykule na materiale tekstów „Gazety Polskiej Bukowiny” reprezentujących pisaną odmianę polszczyzny odziedziczonej na Ukrainie przeanalizowano swoiste na tle skodyfikowanej normy ogólnopolskiej formy grzecznościowe w zakresie sposobów zwracania się do adresata, składania gratulacji i życzeń, podziękowań, a także używania słów pan/pani przed antroponimami w strukturach nieadresatywnych tekstów informacyjnych. Ujawniono przyczyny trwałości tych form w małej wspólnocie komunikatywnej: interferencja z języków wschodniosłowiańskich, oddziaływanie uzusu ogólnopolskiego, tradycyjność określonych struktur na tych trenach, także szereg czynników pozajęzykowych – np. chęć szczególnego wyrażania szacunku wobec odbiorcy, ocieplania z nim relacji, ekonomiczność wyrażeń językowych, wreszcie akceptowalność swoistych jednostek etykietalnych w ramach wspólnoty.
Bibliografia
Cybulski M., 2003, Obyczaje językowe dawnych Polaków. Formuły werbalne w dobie średniopolskiej, Łódź.
Grybosiowa A., 2003, Formy ty i pan(i) w kontaktach społecznych, in: Język wtopiony w rzeczywistość, Katowice, pp. 59–64.
Huszcza R., 2006, Honoryfikatywość. Gramatyka, pragmatyka, typologia, Warszawa.
Jadacka H., 1999, Formy grzecznościowe, in: A. Markowski (ed.), Nowy słownik poprawnej polszczyzny, Warszawa, pp. 1639–1642.
Janowska-Wierzchoń B., 2005, Grzeczność rzeczywista i pozorna w sposobach zwracania się do innych, in: P. Garncarek (ed.), Nauczanie języka polskiego jako obcego i polskiej kultury w nowej rzeczywistości europejskiej, Materiały z VI Międzynarodowej Konferencji Glottodydaktycznej, Warszawa, pp. 121–126.
Korol Ł., 2007, Kłopoty Ukraińców z polską etykietą językową, in: M. Czermińska, K. Meller, P. Fliciński (eds.), Literatura, kultura i język polski w kontekstach i kontaktach światowych, Poznań, pp. 873–878.
Krawczuk A., 2012a, Osobliwości etykіety językowej we współczesnej polskojęzycznej prasie na Ukrainie, in: A. Burzyńska-Kamieniecka, M. Misiak, J. Kamieniecki (eds.), Kresowe dziedzictwo. Studia z języka, historii i kultury, Wrocław, pp. 219–229.
Krawczuk A., 2012b, Wybrane akty etykiety językowej w polszczyźnie ukraińskich studentów, in: A. Burzyńska-Kamieniecka (ed.), Akty i gatunki mowy w perspektywie kulturowej, „Język a Kultura”, vol. 23, Wrocław, pp. 163–178.
Krawczuk A., 2014, Norma językowa w prasie polskojęzycznej na Ukrainie (wybrane aspekty), „Postscriptum Polonistyczne”, no. 2(14), pp. 325–354.
Krawczuk A., 2013, Struktury referujące z wyrazami pan/pani w polskojęzycznej prasie na Ukrainie: grzeczność czy niegrzeczność?, in: I. Dembowska-Wosik, E. Pałuszyńska (eds.), „Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców”, vol. 20, pp. 119–129.
Łaziński M., 2000, Pan ksiądz i inni panowie. Wtórna funkcja lekceważąca jednostki pan (dokończenie), „Poradnik Językowy”, col. 9, pp. 19–28.
Łaziński M., 2006, O panach i paniach. Polskie rzeczowniki tytularne i ich asymetria rodzajowo-płciowa, Warszawa.
Łaziński M., 2015, Grzeczność, niegrzeczność i grzeczność pozorna. Zmiana wartościowania w systemie adresatywnym na przykładzie tytułów ksiądz i siostra, in: M. Święcicka, M. Peplińska-Narloch (eds.), Niegrzeczność, interakcja, komunikacja, „Bydgoskie Studia nad Pragmatyką Językową 1”, Bydgoszcz, pp. 80–92.
Marcjanik M., 2002, Polska grzeczność językowa, Kielce.
Marcjanik M., 2009, Mówimy uprzejmie. Poradnik językowego savoir-vivre’u, Warszawa.
Miodek J., 1980, Jeszcze o sposobach zwracania się do drugich, „Język Polski”, vol. LX, col. 2–3, pp. 177–179.
Narodowy Korpus Języka Polskiego, http://www.nkjp.uni.lodz.pl/ [22.05.2019].
Nowy słownik poprawnej polszczyzny PWN, 1999, A. Markowski (ed.), Warszawa.
Pawłowska A., 2014, Formuły werbalne polskiej etykiety językowej od połowy XVIII do lat sześćdziesiątych XIX wieku. Analiza socjolingwistyczna, Łódź.
Schmidt S., 2004, Kompetencja komunikacyjna Niemców w polskich aktach grzeczności językowej, Pułtusk.
Sosnowska N., 2006, Paradoksy etykiety językowej (wieloznaczność i wielofunkcyjność wyrazów i form), „Roczniki Humanistyczne: Językoznawstwo”, vol. LIV, col. 6, pp. 125–134.
Sztabnicka-Gradowska E., 2017, Model grzeczności językowej w nauczaniu języka polskiego jako obcego. Perspektywa interkulturowa (doctoral dissertation), Łódź, http://dspace.uni.lodz.pl:8080/xmlui/bitstream/handle/11089/22939/Model%20polskiej%20grzeczno%C5%9Bci%20j%C4%99zykowej%20w%20nauczaniu%20j%C4%99zyka%20polskiego%20jako%20obcego.%20Perspektywa%20interkulturowa.pdf?sequence=1&isAllowed=n[18.05.2019].
Załazińska A., Rusinek M., 2010, Retoryka codzienna. Poradnik nie tylko językowy, Warsaw.
Żurek A., 2008, Grzeczność językowa w polszczyźnie cudzoziemców, Łask.
http://bukpolonia.cv.ua/index.php/pl/gazeta-polska-bukowiny [30.01.2019].
http://poradnia.pwn.pl/ [ 29.06.2012].
http://www.poradniajezykowa.us.edu.pl/ [22.02.2012].
http://www.zachod.pl/radio-zachod/poradnik-jezykowy/pytanie-od-uzytkownika-krzych-r/ [29.03.2013].
https://kresy24.pl/archiwum-gazety-polskiej-bukowiny [17.04.2018].
https://sjp.pwn.pl/poradnia/ [21.04.2019].
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Jak cytować
