Konflikt katolicko-ewangelicki w Osiecznej w latach 1656–1769

Adrian Gendera

doi:10.18778/0208-6050.98.04

Authors

Adrian Gendera Uniwersytet Wrocławski, Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Historyczny

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.98.04

Keywords:

Osieczna, Storchnest, pastor, conflict, Catholics, evangelicals, Polish-Swedish war 1655–1660, protestants, Clapius, Wüstehube

Abstract

In the 17th and 18th centuries Osieczna, a small town 10 km north of Leszno, was a conflict zone of two Christian denominations – Catholics and evangelicals. The main cause of religious unrest and the consequence of the fall of the Evangelical community was the Polish-Swedish war 1655–1660 and related political and religious disturbances among the inhabitants of the Leszno region. It also was a consequence of the doctrinal and ecclesiological differences of believes and the intensifying of so-called counter-reformation. The first persecution of the evangelical community took place between 1656–1666. At that time, pastor Joachim Wüstehube was banished from the city. Another wave of persecution started immediately in 1668 and its aftermath (expulsion of pastor Paul Clapius and the loss of the temple) lasted formally until 7 March 1769, when the owner of Osieczna, earl Mikołaj Skoroszewski, issued a letter of tolerance to local dissenters, resulting in the revival of the community (new church building, pastor appointment) on 13 January 1793. The study revealed that the first persons involved in the conflict analyzed situations were catholic clergy and evangelical pastors. According to German historiographers from the turn of the 19th and 20th centuries pastors were the first victims of the conduct of Catholics. Catholic authors and contemporary scholars, on the other hand, point out the omitted issue of the positive and anti-Polish attitude of Lutherans (especially from Leszno) to the Scandinavian invaders during the Swedish Deluge. The religious anxieties of the seventeenth and eighteenth centuries are a complex matter of which research is difficult and marked by a certain degree of conjecture. The reason for this condition is the lack of sufficient amount of preserved archival materials for Osieczna from the discussed period. Social issues, including interfaith relationships in the city, require further research.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Księgi metrykalne dla miejscowości Osieczna, sygn. PM 207/03.[ Archiwum Archidiecezjalne w Poznaniu]

Akta stanu cywilnego Parafii Ewangelickiej Osieczna (pow. leszczyński), sygn. 1.[ Archiwum Państwowe w Poznaniu]

Luter M., Mały katechizm, [w:] Księgi wyznaniowe Kościoła luterańskiego, wyd. 2, Bielsko-Biała 2011.

Pismo Święte. Stary i Nowy Testament w przekładzie z języków oryginalnych, red. M. Peter, M. Wolniewicz, wyd. 1, Poznań 2003.

Banaszak M., Historia Kościoła, [w:] Katolicyzm A–Z, red. Z. Pawlak, Poznań 1997, s. 135–171.

Czwojdrak D., Duchowni ewangeliccy w Osiecznej w XVII–XX w., „Zeszyty Osieckie” 2013, nr 21, s. 25–31.

Dworzaczkowa J., Z dziejów braci czeskich w Polsce, Poznań 2003.

Dworzaczkowa J., Zniszczenie Leszna w roku 1656, „Rocznik Leszczyński” 1981, nr 5, s. 169–196. Dzieje Wielkopolski, red. J. Topolski, Poznań 1969.

Frankiewicz E., Osieczna. Zarys historyczny, Leszno 1939.

Historia Leszna, red. J. Topolski, Leszno 1997.

Jędraś S., Osieczna i jej dzieje, Osieczna 2013.

Kiec O., Historia protestantyzmu w Poznaniu od XVI do XXI wieku, Poznań 2015.

Klint P., Stosunki wyznaniowe w miastach w miastach wielkopolskich na pograniczu polsko-śląskim i polsko-brandenburskim w XVI i XVII wieku, „Istorija ta Geografija” 2015, s. 91–97.

Kłoczowski J., Dzieje chrześcijaństwa polskiego, Warszawa 2000.

Kolbuszewski K., Przegląd prac z zakresu dziejów reformacji w Polsce, „Pamiętnik Literacki” 1928, t. XXV, nr 1–4, s. 490–506.

Liniewicz C.W., Sprowadzenie reformatów do Osiecznej, „Zeszyty Osieckie” 1993, nr 1, s. 23–27.

Małłek J., Reformacja i protestantyzm w Polsce i Prusach (XVI–XX w.), t. IV, Toruń 2012.

Michalski M., Osieczna (Storchnest). Dawne widoki, Osieczna–Poznań 2005.

Reformacja i tolerancja: jedność w różnorodności? Współistnienie różnych wyznań na ziemi wschowskiej i pograniczu wielkopolsko-śląskim, red. M. Małkus, K. Szymańska, Leszno 2015.

Serwański M., Formy aktywności kolegium jezuickiego w Poznaniu w XVI–XVIII wieku, „Mazowieckie Studia Humanistyczne” 2002, nr 2, s. 31–39.

Skibniewski M., Opactwo benedyktynów w Lubiniu. Perła wśród nizin, Poznań 1987.

Śliwiński E., Sytuacja społeczno-polityczna w południowo-zachodniej Wielkopolsce w pierwszej połowie XVII wieku, „Zeszyty Osieckie” 1993, nr 1, s. 15–22.

Śliwiński E., Sytuacja wyznaniowa w południowo-zachodniej Wielkopolsce od drugiej polowy XVI do pierwszej połowy XVII w., „Zeszyty Osieckie” 1994, nr 2, s. 19–26.

Świderski B., Ilustrowany opis Leszna i ziemi leszczyńskiej, Leszno 1928.

Taube A., Geschichte der evangelischen Kirchengemeinde Storchnest, Storchnest 1899.

Tazbir J., Reformacja, kontrreformacja, tolerancja, Wrocław 1996.

Tokarczyk A., Protestantyzm, Warszawa 1980.

Urban M., Poewangelickie zabytki miasta Leszna, „Wielkopolski Biuletyn Konserwatorski” 2012, nr 5, s. 185–196.

Werner A., Steffani J., Geschichte der evangelischen Parochien in der Provinz Posen, Lissa 1904.

Wędzki A., Osieczna. Z dziejów miasta szlacheckiego w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej (6), „Zeszyty Osieckie” 2003, nr 11, s. 9–11.

Wędzki A., Przedlokacyjna Osieczna, „Zeszyty Osieckie” 2008, nr 16, s. 7–10.

Woytschke T., Geschichte der Reformation in Polen, Leipzig 1911.