Pieniądz jako narzędzie wojny (florenos breves et integros) w Polsce pierwszej połowy XVI wieku

Aleksander Bołdyrew

doi:10.18778/0208-6050.114.04

Authors

Aleksander Bołdyrew Uniwersytet Łódzki / University of Lodz https://orcid.org/0000-0002-8626-9582

DOI:

https://doi.org/10.18778/0208-6050.114.04

Keywords:

late medieval history of warfare, early modern history of warfare, finances (coins, accounting), Prussian War 1519–1521

Abstract

Money has always been perceived as a tool of war. This is evoked in many anecdotes connected with military actions, its importance has been repeatedly recognised by military historians. However, they usually settled for the statement within the idea that engaging in any military conflict without money or its substitute was impossible. An attempt to delve deeper and to clarify the financial structure behind military actions was rarely made. Particularly with regard to earlier eras, this is understandable, especially since the non-standardised nature of minting and the accounting and monetary systems in place is rather unclear. The introduction of the double-entry accounting system at the turn of the Middle Ages makes such research somewhat easier, but misrepresentations and mistakes are still easily made. Particularly interesting case is the period of the gradual transition from the “marca” system (grzywna obrachunkowa) to the florin system (which fell within the ambit of the “marca” system) which in the reality of Poland took place at the turn of the 15th and the 16th centuries. This process was accompanied by the prevalence of money existing in both forms – as a physical coin and as a virtual value noted in the accounts (including military accounts) which has a limited bearing on currency units and mediums of exchange in the coins circulation (so-called link coin). Among the many important and little-recognised issues, it is worth noting the possibilities offered by the keeping of accounts in the form of written records of military expenditure, among them the manipulation of the rate of the florin. This question will be discussed based on the chosen military ledgers drown up in connection with the wars waged by the last Jagiellon Kings of Poland.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Aleksander Bołdyrew, Uniwersytet Łódzki / University of Lodz

Dr hab. Aleksander Bołdyrew, prof. UŁ – pracownik Katedry Historii Średniowiecznej w Instytucie Historii Uniwersytetu Łódzkiego.

Zainteresowania naukowe: późnośredniowieczna i wczesnonowożytna historia wojskowości.

References

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Archiwum Skarbu Koronnego [ASK], Oddział 1, Rachunki Królewskie [RK], sygn. 49, 67

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Archiwum Skarbu Koronnego [ASK], Oddział 86 [O 86], sygn. 8, 9, 17

Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie [AGAD], Metryka Koronna, Libri Inscriptionum, sygn. 5

Geheime Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz, Berlin–Dahlem, XXHA, Ordensbriefarchiv, nr 22808

Acta Tomiciana. Epistolarum, legationum, responsorum, actionum et rerum gestarum Serenissimi Principis Sigismundi Primi regis Poloniae Magni Ducis Lithuaniae per Stanislausm Górski canonicum Cracoviensem et Plocensem collectarum, t. V, Posnaniae 1855.

Bielski M., Kronika polska, wyd. K. J. Turowski, Sanok 1856.

Księga skarbowa księcia Janusza II księcia mazowieckiego z lat 1477–1490, wyd. J. Senkowski, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 1959, R. VII, z. 3, s. 549–718.

Białkowski A., Szweycer T., Monety ostatnich Jagiellonów, Warszawa 1975.

Biskup M., Das Problem der Söldner in den Streitkräften des Deutschordenstaates Preußen vom Ende des 14, Jahrhunderts bis 1525 [w:] Das Kriegswesen der Ritterorden im Mittelalter, Hrsg. Z. H. Nowak, Toruń 1991, s. 49–74.

Biskup M., „Wojna pruska” czyli wojna Polski z zakonem krzyżackim z lat 1519–1521. (U źródeł sekularyzacji Prus Krzyżackich, część II), Olsztyn 1991.

Bołdyrew A., Grabarczyk T., Spory Jagiellonów z wojskami zaciężnymi o żołd [w druku].

Cipolla C. M., Money, Prices and Civilisation in the Mediterranean World: Fifth to Seventeenth Century, Princeton 1956.

Dygo M., Weksel i Hanza w późnym średniowieczu. Przykład Hildebranda Veckinchusena, [w:] Czas, przestrzeń, praca w dawnych miastach. Studia ofiarowane Henrykowi Samsonowiczowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin, red. W. Fałkowski, M. Tymowski, A. Wyrobisz, Z. Morawski, Warszawa 1991, s. 437–447.

Fantacci L., Teoria della moneta immaginaria nel tempo da Carlomagno a Richard Nixon, „Rivista di Storia Economica” 2002, a. XVIII, n. 3, s. 301–325.

Feliu G., Money and Currency, [w:] Money and Coinage in the Middle Ages, ed. R. Naismith, Leiden 2018, s. 21–40. https://doi.org/10.1163/9789004383098_003 DOI: https://doi.org/10.1163/9789004383098_003

Gładysz A., Rejestr dworzan konnych Zygmunta I Starego wysłanych do walki z Krzyżakami pustoszącymi Mazowsze na przełomie lipca i sierpnia 1520 roku, „Przegląd Historyczno-Wojskowy” 2020, t. XXI, nr 4, s. 172–190. https://doi.org/10.32089/WBH.PHW.2020.4(274).0006 DOI: https://doi.org/10.32089/WBH.PHW.2020.4(274).0006

Grażyński M., Reformy monetarne w Polsce w latach 1526–28 i ich geneza, „Przegląd Historyczny” 1913, t. XVII, s. 38–66, 171–195, 279–299.

Kubiak S., Monety i stosunki monetarne w Prusach Królewskich w 2 połowie XV wieku, Wrocław 1986.

Kubiak S., Monety koronne z drugiej połowy XV w. (1447–1506), „Wiadomości Numizmatyczne” 1998, t. XLII, z. 3, s. 117–181.

Lane F. C., Mueller R.C., Money and Banking in Medieval and Renaissance Venice, vol. I (Coins and Moneys of Account), Baltimore 2019.

Lubomirski J. T., Trzy rozdziały z historii skarbowości w Polsce 1507–1532, Kraków 1868.

Łozowski P., Struktura rynku kredytowego Starej Warszawy w latach 1427–1453, „Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych” 2016, t. LXXVI, s. 165–208. https://doi.org/10.12775/RDSG.2016.06 DOI: https://doi.org/10.12775/RDSG.2016.06

Maćkowski T., Elbląg wobec reformy monetarnej Zygmunta I Starego, „Komunikaty Warmińsko-Mazurskie” 2000, nr 3, s. 303–320.

Mikołajczyk A., Geneza i rozwój nowożytnej monety polskiej na tle europejskim (XVI – poł. XVIII w.), Kraków 1983.

Money and Coinage in the Middle Ages, ed. R. Naismith, Leiden 2018.

Ptaśnik J., Bonerowie, „Rocznik Krakowski” 1905, t. VII, s. 1–134.

Senkowski J., Skarbowość Mazowsza od końca XIV wieku do 1526 roku, Warszawa 1965.

Spufford P., Money and Its Use in Medieval Europe, London 1988. https://doi.org/10.1017/CBO9780511583544 DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511583544

Sucheni-Grabowska A., Odbudowa domeny królewskiej w Polsce 1504–1548, Wrocław 1967.

Suchodolski S., Moneta polska i obca w średniowieczu, Warszawa 2017.

Suchodolski S., Numizmatyka średniowieczna. Moneta źródłem archeologicznym, historycznym i ikonograficznym, Warszawa 2012.

Szelągowski A., Pieniądz i przewrót cen w XVI i XVII wieku w Polsce, Lwów 1902.

Szwagrzyk J. A., Pieniądz na ziemiach polskich X–XX w., Wrocław 1973.

Szymański J., Nauki pomocnicze historii, Warszawa 2001.

Tandecki J., Kopiński K., Edytorstwo źródeł historycznych, Warszawa 2014.

Tyszkiewicz J., Rejestr chorągwi tatarskich walczących w wojnie polsko-krzyżackiej 1519–1521 roku, „Zapiski Historyczne” 1988, t. III, z. 1–2, s. 85–99.

Wolff A., Projekt instrukcji wydawniczej dla pisanych źródeł historycznych do połowy XVI w., „Studia Źródłoznawcze” 1957, t. I, s. 155–184.

Żabiński Z., Systemy pieniężne na ziemiach polskich, Wrocław 1984.